Słownik produkcji opakowań: maszyny i procesy przetwórstwa

Jak czytać terminy przetwórstwa opakowań

Każde hasło zaczyna się od terminu polskiego, po którym podano odpowiednik angielski, ewentualny skrót, niemiecki (DE) lub niderlandzki (NL) odpowiednik używany w handlu, jeśli jest ugruntowany, oraz wariant brytyjski lub amerykański, jeśli się różni. Definicja mówi, co termin oznacza, jak przebiega lub jak jest mierzony dany proces i dlaczego ma znaczenie dla kosztów, jakości lub zgodności z przepisami. Wartości typowe oznaczono słowem „zwykle”, ponieważ maszyny, materiały i przetwórcy się różnią; rzeczywiste ustawienia dla danego zlecenia potwierdza się na etapie oferty i przeglądu technicznego. Gdy temat jest szerzej omówiony na innej stronie, linia „Zobacz:” odsyła do niej.

Ta strona jest jednym z pięciu podsłowników w ramach słownika opakowań. Terminy dotyczące procesów druku, koloru i projektu graficznego znajdują się w słowniku druku i prepressu. Gatunki papieru, kartonu, folii i powłok opisuje słownik materiałów opakowaniowych. Metody badań i nazwy wad zebrano w słowniku badań, jakości i wad. Zagadnienia ROP (EPR), deklaracji środowiskowych i terminy handlowe znajdują się w słowniku regulacji, zrównoważonego rozwoju i handlu.

Tabela pokazuje, które rodziny maszyn wytwarzają poszczególne grupy produktów objęte tą stroną, dzięki czemu łatwo ocenić, które sekcje dotyczą danego zamówienia.

Ogólne pojęcia przetwórstwa i produkcji

Te terminy dotyczą wszystkich rodzajów produktów: obsługi rolek i wstęg, przygotowania zleceń oraz pomiaru wydajności i odpadów.

Wykrój (ang. blank; DE Zuschnitt, Nutzen)

Wykrój to pojedynczy płaski element wycięty do ostatecznego zarysu, z liniami bigów lub załamań, gotowy do złożenia, sklejenia lub uformowania w gotowe opakowanie. Wykroje pudełek, wykroje ścianek kubków (wachlarze) i wykroje pudeł z tektury falistej powstają przez wykrawanie zadrukowanych arkuszy lub wstęg. Rozmiar wykroju oraz liczba wykrojów mieszczących się na szerokości arkusza lub wstęgi w dużej mierze decydują o wykorzystaniu materiału, a tym samym o koszcie jednostkowym.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Przezbrojenie (ang. changeover, SMED; DE Umrüsten, Rüstzeit; NL omsteltijd)

Przezbrojenie to praca i czas potrzebne do przestawienia linii produkcyjnej z jednego zlecenia na następne: zdjęcia poprzednich form drukowych, wykrojników, rolek lub formatów, założenia nowych i wyregulowania maszyny. SMED (single-minute exchange of die), metoda opracowana przez Shigeo Shingo, ma na celu skrócenie przezbrojeń do poniżej dziesięciu minut przez przeniesienie jak największej części przygotowań na czas, gdy maszyna jeszcze pracuje. Czas przezbrojenia to utracona produkcja, dlatego krótkie przezbrojenia sprawiają, że mniejsze nakłady i częste zmiany projektu są bardziej opłacalne.

Zobacz: od czego zależy MOQ

Przetwórca (ang. converter; DE Verarbeiter)

Przetwórca to firma, która zamienia materiały bazowe, takie jak rolki papieru, arkusze kartonu, folia czy tektura falista, w gotowe opakowania, wykonując druk, cięcie, laminowanie, formowanie, składanie i klejenie. Przetwórcy zwykle kupują podłoża od papierni, producentów kartonu lub wytłaczarni folii, choć niektórzy przetwórcy toreb foliowych i folii sami wytłaczają folię. Gdy kupujący mówi o producencie opakowań, zwykle ma na myśli przetwórcę.

Zobacz: jak wybrać producenta opakowań

Przetwórstwo (ang. converting; DE Weiterverarbeitung, Verarbeitung)

Przetwórstwo to zespół operacji, które zamieniają materiał bazowy w gotowy wyrób opakowaniowy po opuszczeniu papierni lub wytłaczarni. Typowe etapy to druk, powlekanie, laminowanie, cięcie wzdłużne, cięcie na arkusze, wykrawanie, składanie, klejenie, zgrzewanie i formowanie. Termin oddziela pracę przetwórcy od produkcji materiałów na wcześniejszym etapie oraz od napełniania i pakowania na dalszym etapie u właściciela marki.

Zobacz: jak powstają opakowania

Tuleja (ang. core, reel core; DE Hülse)

Tuleja to rurka, zwykle ze skręcanego kartonu, na którą nawija się papier, folię lub laminat, tworząc rolkę. Typowe średnice wewnętrzne to 76 mm (3 in) i 152 mm (6 in). Średnica tulei, wytrzymałość ścianki i maksymalna średnica rolki muszą pasować do rozwijaków kupującego, dlatego specyfikacja rolek dla jego maszyn owijających lub pakujących powinna je podawać.

Pasowanie cięcia do nadruku (ang. cut-to-register, print-to-cut register)

Pasowanie cięcia do nadruku oznacza, że cięcie, bigowanie, zgrzewanie lub formowanie wypada we właściwym miejscu względem zadrukowanego motywu. Na maszynach rolowych czujnik odczytuje zadrukowany znacznik (znacznik pasowania) i koryguje położenie wstęgi, tak aby każde cięcie wypadało w tym samym miejscu rapportu. Słabe pasowanie widać jako logo wychodzące poza pole, nierówne obramowania lub tekst przecięty zgrzewem, dlatego tolerancje umieszczenia projektu w pobliżu cięć i linii załamania ustala się z uwzględnieniem tej zmienności.

Zobacz: przygotowanie projektu graficznego opakowań

Inline i offline (ang. inline vs offline)

Inline oznacza, że dwie lub więcej operacji, na przykład druk i produkcja toreb, odbywa się na jednej ciągłej linii, więc materiał przechodzi z etapu na etap bez przewijania i składowania. Offline oznacza, że każda operacja przebiega na osobnej maszynie, a między nimi leżą rolki lub palety z półproduktem. Linie inline są szybsze i wymagają mniej manipulacji materiałem, ale potrzebują dłuższego przygotowania i nadają się do długich nakładów; ścieżki offline są elastyczniejsze i pozwalają na różne techniki druku, okresy sezonowania lub kontrolę między etapami.

Rolka jumbo (ang. jumbo reel, parent reel, mother reel; DE Mutterrolle, Tambour)

Rolka jumbo to rolka o pełnej szerokości i dużej średnicy, wytwarzana przez maszynę papierniczą, wytłaczarkę folii, maszynę drukującą lub laminarkę, zanim zostanie pocięta na węższe rolki. Rolki jumbo na maszynie papierniczej mogą mieć kilka metrów szerokości i są cięte wzdłużnie na szerokości, na jakich pracują maszyny przetwórcze. Zaplanowanie szerokości gotowych rolek tak, aby mieściły się w szerokości jumbo przy niewielkim obrzynku krawędzi, zmniejsza ilość odpadów materiału.

Make-ready (przygotowanie maszyny do zlecenia; DE Einrichten, Rüsten)

Make-ready to przygotowanie maszyny drukującej lub przetwórczej do zlecenia: założenie form drukowych lub narzędzi, doprowadzenie koloru i pasowania do wartości docelowych oraz produkcja odpadu, aż zacznie schodzić produkt zdatny do sprzedaży. Jego czas i zużycie materiału są w przybliżeniu stałe dla każdego zlecenia, co jest głównym powodem, dla którego opakowania z nadrukiem mają minimalne ilości zamówienia. Na wykrawarkach make-ready obejmuje także montaż kontrmatrycy i regulację nacisku cięcia; na maszynach do toreb i kubków obejmuje ustawienie części formatowych oraz parametrów klejenia lub zgrzewania.

Zobacz: od czego zależy MOQ; czynniki kosztów opakowań

OEE (całkowita efektywność wyposażenia)

OEE to miara tego, jak produktywnie pracuje maszyna w planowanym czasie produkcji, obliczana jako dostępność × wydajność × jakość. Dostępność uwzględnia przestoje i przezbrojenia, wydajność uwzględnia pracę poniżej prędkości znamionowej, a jakość uwzględnia odpady i braki; OEE na poziomie około 85% jest często przytaczane jako wartość klasy światowej w produkcji dyskretnej. Dla kupującego OEE tłumaczy, dlaczego prędkość znamionowa maszyny słabo oddaje rzeczywistą wydajność i dlaczego częste krótkie serie kosztują więcej w przeliczeniu na sztukę.

Rolka (ang. reel, UK; US roll; DE Rolle; NL rol)

Rolka to odcinek papieru, kartonu, folii lub laminatu nawinięty na tuleję. Rolki określa się przez materiał, szerokość, średnicę zewnętrzną lub długość, średnicę tulei, kierunek nawinięcia (nadruk do wewnątrz lub na zewnątrz) oraz położenie nadruku względem końca rozwijanego. Przetwórstwo rolowe jest zwykle szybsze niż arkuszowe i stosuje się je do toreb, kubków, folii i opakowań elastycznych.

Długość rapportu (ang. repeat length, print repeat, cut-off length)

Długość rapportu to odległość wzdłuż wstęgi, po której powtarza się zadrukowany motyw i wzór cięcia. Na maszynach fleksograficznych i wklęsłodrukowych wyznacza ją obwód cylindra formowego lub tulei, a na maszynach do toreb, torebek i cięcia na arkusze długość cięcia każdego elementu. Dopasowanie długości wyrobu do dostępnego rapportu pozwala uniknąć pustych odstępów między elementami, które marnują materiał i mogą wpływać na koszt.

Cięcie na arkusze (ang. sheeting; DE Querschneiden)

Cięcie na arkusze polega na przecinaniu rolki na płaskie arkusze o określonej długości na przecinarce poprzecznej. Karton tnie się na arkusze do druku offsetowego i wykrawania, a zadrukowany papier tłuszczoodporny lub papier MG tnie się na arkusze do zawijania. Dokładne cięcie zależy od naciągu wstęgi i pasowania cięcia do nadruku; w przypadku zadrukowanych papierów do zawijania cięcie musi wypadać w tym samym miejscu względem projektu na każdym arkuszu.

Zobacz: rozmiary papierów do zawijania burgerów

Cięcie wzdłużne i przewijanie (ang. slitting and rewinding; DE Rollenschneiden)

Cięcie wzdłużne i przewijanie to przecinanie szerokiej rolki wzdłuż na węższe rolki na przewijarko-krajarce. Powszechne metody to cięcie nożem żyletkowym (ostrzowym) dla folii, cięcie nożycowe obrotowymi nożami górnym i dolnym dla papieru, laminatów i większości materiałów opakowaniowych oraz cięcie przez zgniot (score, crush) dla niektórych papierów i włóknin. Czyste krawędzie cięcia i równe nawinięcie mają znaczenie, bo chropowate krawędzie powodują pylenie i zerwania wstęgi, a źle nawinięte rolki „teleskopują się” lub pracują nierówno na kolejnej maszynie.

Łączenie rolek (ang. splice, flying splice, butt splice; DE Klebestelle)

Łączenie rolek (splice) to połączenie, w którym koniec jednej wstęgi jest przymocowany do początku następnej, zwykle taśmą klejącą. Automatyczna łączarka wykonuje połączenie w biegu (flying splice) przy pełnej prędkości, dzięki czemu linia nie zatrzymuje się, gdy kończy się rolka. Połączenia są częstą przyczyną odpadów i zatrzymań maszyn na dalszych etapach, dlatego rolki dostarczane na własne maszyny owijające lub pakujące kupującego mają często określoną maksymalną liczbę połączeń na rolkę i sposób oznaczania każdego z nich.

Rozwijak i zwijak (ang. unwind and rewind)

Rozwijak to stanowisko na początku maszyny rolowej, które utrzymuje wchodzącą rolkę i podaje materiał do linii ze sterowanym naciągiem; zwijak to stanowisko na końcu, które nawija gotowy materiał na nową tuleję. Wiele linii ma dwa ramiona rozwijaka i automatyczną łączarkę, dzięki czemu rolki można wymieniać bez zatrzymywania linii. Ustawienia naciągu na rozwijaku i zwijaku wpływają na to, jak ciasna, równa i stabilna jest gotowa rolka.

Odpad produkcyjny (ang. waste, start-up waste, running waste; DE Makulatur, Ausschuss)

Odpad produkcyjny to materiał, który nie staje się wyrobem zdatnym do sprzedaży: odpad z przygotowania maszyny, gdy zlecenie jest doprowadzane do koloru i pasowania, odpad z pracy bieżącej z połączeń, zerwań wstęgi i braków oraz planowany obrzynek z krawędzi i szkieletów po wykrawaniu. Przetwórcy zwykle uwzględniają procent odpadu w kalkulacji materiału, który jest stosunkowo wyższy przy krótkich seriach, ponieważ odpad rozruchowy jest w przybliżeniu stały dla zlecenia. Większość odpadów papieru i kartonu jest belowana do recyklingu, ale jest to nadal zakupiony materiał i koszt.

Zobacz: czynniki kosztów opakowań

Wstęga (ang. web; DE Materialbahn, Bahn)

Wstęga to ciągły odcinek materiału, takiego jak papier, karton, folia lub laminat, przesuwający się przez maszynę od rozwijaka. Procesy wstęgowe to druk fleksograficzny i wklęsłodrukowy, laminowanie, cięcie wzdłużne, produkcja toreb i wykrawanie wachlarzy kubków. Termin odróżnia te procesy od operacji arkuszowych, w których każdy arkusz jest obsługiwany osobno.

Naciąg wstęgi (ang. web tension)

Naciąg wstęgi to siła ciągnąca działająca na przesuwającą się wstęgę, zwykle mierzona w niutonach lub niutonach na metr szerokości wstęgi i regulowana wałkami tańczącymi (dancer), czujnikami siły oraz hamulcami lub napędami. Zbyt duży naciąg rozciąga folię i cienki papier, co przesuwa pasowanie cięcia do nadruku i zmienia długość elementu; zbyt mały powoduje zmarszczenia, zbaczanie wstęgi i luźne rolki. Stabilna regulacja naciągu to jedna z głównych różnic między dobrze prowadzoną linią a taką, która wytwarza zmienne torby, torebki lub papiery do zawijania.

Produkcja toreb papierowych

Terminy dotyczące toreb SOS, toreb płaskich i satchel, toreb na wynos oraz toreb z uchwytami na zakupy. Przebieg produkcji wyjaśnia poradnik Jak powstają torby papierowe.

Dno blokowe (ang. block bottom; DE Blockboden)

Dno blokowe to prostokątne, płaskie dno torby, formowane przez złożenie i sklejenie końca rękawa z fałdami bocznymi, tak że po otwarciu torba stoi pionowo. W torbach na zakupy i na żywność bywa używane zamiennie z dnem SOS lub dnem kwadratowym; w produkcji worków przemysłowych oznacza przyklejone prostokątne dno, często z łatką osłonową, w workach wielowarstwowych. Pełny wzór nakładania kleju, łatka denna lub wkładka denna rozkłada obciążenie i zapobiega otwieraniu się dna blokowego pod ciężarem.

Zobacz: torebki SOS: konstrukcja i zastosowanie

Wkładka denna (ang. bottom board, base card, bottom insert)

Wkładka denna to luźny lub przyklejony kawałek kartonu umieszczony wewnątrz dna torby papierowej, który utrzymuje dno płaskie i rozkłada obciążenie. Jest częsta w torbach wykańczanych ręcznie i w torbach premium na zakupy oraz w torbach na wynos, które muszą unieść pudełka lub pojemniki bez zapadania się. Wkładka denna zwiększa zużycie materiału i czasem wymaga ręcznej operacji, dlatego należy ją określić w zapytaniu ofertowym, a nie dodawać później.

Zobacz: gramatura papieru w torbach papierowych

Łatka denna (ang. bottom patch)

Łatka denna to dodatkowy kawałek papieru przyklejony na zewnątrz lub wewnątrz złożonego dna torby, który je wzmacnia i zamyka ewentualne szczeliny w zagięciu. Łatki stosuje się w torbach o większej wytrzymałości oraz w torbach na tłustą lub wilgotną żywność, gdzie dno bez łatki jest prawdopodobnym miejscem uszkodzenia lub wycieku. Stacja formowania dna z jednostką łatek nakłada ją w linii.

Stacja formowania dna (ang. bottomer; DE Bodenleger)

Stacja formowania dna to sekcja maszyny, lub osobna maszyna, która formuje dno torby papierowej lub worka z odciętego odcinka rękawa. Otwiera koniec rękawa, składa go w kształt dna, nakłada klej i dociska, wytwarzając dno SOS, blokowe, pinch lub płaskie, zależnie od maszyny. Na nowoczesnych liniach rolowych do toreb formownica rękawa i stacja formowania dna pracują w linii jako jedna maszyna.

Zobacz: jak powstają torby papierowe

Cięcie poprzeczne (ang. cut-off, serrated cut, straight cut)

Cięcie poprzeczne to cięcie, które oddziela każdy odcinek rękawa o długości torby od ciągłej wstęgi, a kształt noża nadaje krawędź otworu torby. Cięcie zębate (zygzakowate) daje znany kształt górnej krawędzi toreb spożywczych i SOS, ułatwia otwieranie i maskuje drobne odchylenia pasowania; cięcie proste daje czystszą krawędź, preferowaną w zadrukowanych torbach na zakupy z zakładką górną. Długość cięcia wyznacza też wysokość torby przed ewentualnym zawinięciem górnej krawędzi.

Zobacz: torebki SOS: konstrukcja i zastosowanie

Uchwyt wycinany w torbach papierowych (ang. die-cut handle)

Uchwyt wycinany w torbie papierowej to otwór na dłoń wykrojony w górnej części przedniej i tylnej ścianki, zwykle za kartonem wzmacniającym lub zawiniętą krawędzią. Pozwala uniknąć osobnego uchwytu i daje płaską torbę z jednego materiału, ale skupia obciążenie na krawędzi otworu, więc to kształt otworu, jego odległość od górnej krawędzi i szerokość wzmocnienia decydują o tym, czy papier się nie rozerwie. Torby z uchwytami wycinanymi zwykle wymagają dodatkowej wysokości, aby zachować użyteczną przestrzeń do przenoszenia.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych

Torebka płaska (ang. flat bag, flat paper bag; DE Flachbeutel)

Torebka płaska to torebka papierowa bez fałd, leżąca zupełnie płasko, wykonana przez złożenie arkusza lub rękawa i sklejenie szwu bocznego i dna. Torebki płaskie stosuje się na wyroby piekarnicze, kanapki, w aptekach i na drobny towar; wariant z fałdami bocznymi (DE Seitenfaltenbeutel) mieści więcej, ale nadal ma wąskie złożone dno. Torebki płaskie i z fałdami bocznymi zwykle produkuje się na szybkich maszynach rolowych z lekkich papierów MG lub MF.

Zobacz: rozmiary torebek papierowych na żywność; torebki piekarnicze: poradnik

Uchwyt płaski (ang. flat handle, flat paper handle, flat tape handle)

Uchwyt płaski to pętla ze złożonej taśmy papierowej, przyklejona do wewnętrznej strony górnej krawędzi torby, zwykle z końcami tworzącymi własne łatki. Jest nakładany w linii na rolowych maszynach do toreb z uchwytami i jest tańszy od uchwytu skręcanego, dlatego jest częsty w torbach na wynos i w fast foodach. Uchwyty płaskie są mniej wygodne przy większym ciężarze, ponieważ wąska krawędź taśmy wpija się w dłoń.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych

Torba wykańczana ręcznie (ang. hand-finished bag, handmade bag)

Torba wykańczana ręcznie to torba na zakupy, której końcowe etapy, zwykle sklejenie dna, włożenie wkładki dennej, dziurkowanie i przewleczenie uchwytów ze sznurka lub wstążki, są wykonywane ręcznie, a nie na linii automatycznej. Ta ścieżka pasuje do cięższych papierów powlekanych lub laminowanych, specjalnych wykończeń i małych nakładów, ale praca ręczna sprawia, że cena jednostkowa jest znacznie wyższa niż toreb maszynowych. Torby wykańczane ręcznie są typowe dla handlu luksusowego, a nie dla gastronomii.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych

Łatka uchwytu (ang. handle patch)

Łatka uchwytu to kawałek papieru przyklejony do wewnętrznej strony górnej krawędzi torby, który zakotwicza uchwyt skręcany lub płaski. Na liniach automatycznych jednostka uchwytów formuje uchwyt i jego łatki z pasków papieru i sznurka i przykleja je do wstęgi przed uformowaniem torby. Obszar łatki zajmuje miejsce wewnątrz i prześwituje jako nieco grubsza strefa, dlatego projekt w górnej części pola powinien to uwzględniać.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych

Dno pinch (ang. pinch bottom)

Dno pinch to zamknięcie torby lub worka, w którym schodkowy koniec rękawa jest zagięty i sklejony na płasko, bez tworzenia prostokątnego dna. Torby z dnem pinch są częste w workach wielowarstwowych oraz w niektórych torbach na żywność i karmę dla zwierząt, ponieważ zamknięcie dobrze się uszczelnia i można je zamknąć klejem hot-melt po napełnieniu. Nie stoją otwarte na ladzie tak jak torebki SOS.

Rolowa maszyna do toreb (ang. reel-fed bag machine, web-fed bag machine)

Rolowa maszyna do toreb przetwarza rolkę papieru, zwykle zadrukowanego, w gotowe torby w jednym przebiegu: formuje rękaw, tnie go na długość i formuje dno, często z jednostką uchwytów w linii dla toreb na zakupy. Pracuje z dużą prędkością przy małym nakładzie pracy i nadaje się do dużych ilości toreb SOS, płaskich, satchel i z uchwytami z papierów kraft i MG. Części formatowe ograniczają każdą maszynę do zakresu szerokości, fałd i wysokości, dlatego istnieją standardowe zakresy rozmiarów.

Zobacz: jak powstają torby papierowe

Karton wzmacniający (ang. reinforcement card, top reinforcement)

Karton wzmacniający to pasek kartonu lub grubego papieru przyklejony wewnątrz górnej części torby, który usztywnia otwór i rozkłada obciążenie uchwytów. Jest standardem w torbach z uchwytami sznurkowymi przewleczonymi przez dziurkowane otwory oraz w torbach z uchwytami wycinanymi, w których otwór w przeciwnym razie rozerwałby ściankę papierową. Jego szerokość i gramatura są częścią specyfikacji torby i przy dużym obciążeniu należy je potwierdzić.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych

Uchwyt sznurkowy (ang. rope handle)

Uchwyt sznurkowy to sznur z papieru, bawełny, polipropylenu lub innego włókna, przewleczony przez dziurkowane otwory w górnej części torby i zawiązany lub zamocowany wewnątrz za kartonem wzmacniającym. Uchwyty sznurkowe zwykle mocuje się ręcznie w torbach wykańczanych ręcznie. Sznurek polipropylenowy w torbie papierowej wnosi inny materiał, co może wpływać na ocenę przydatności do recyklingu, dlatego sznurek papierowy jest rozwiązaniem o niższym ryzyku dla torby papierowej z jednego materiału.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych; przepisy dotyczące toreb papierowych w poszczególnych krajach

Torba satchel (UK) (ang. satchel bag)

W Wielkiej Brytanii torba satchel oznacza zwykle torebkę papierową z płaskim, prostokątnym dnem i bez uchwytów, podobną do torebki SOS, używaną przez piekarnie, delikatesy i punkty na wynos. Termin jest używany swobodnie, więc oferta na torby satchel powinna określać konstrukcję: głębokość fałdy, rodzaj dna i to, czy torba stoi samodzielnie. W USA ta sama torba nazywana jest zwykle po prostu torbą SOS lub torbą z kwadratowym dnem.

Zobacz: torebki SOS: konstrukcja i zastosowanie

Arkuszowa maszyna do toreb (ang. sheet-fed bag machine)

Arkuszowa maszyna do toreb formuje torby z pojedynczych zadrukowanych arkuszy zamiast z rolki, składając je w rękaw, sklejając szew boczny i formując dno, często z półautomatycznymi lub ręcznymi etapami przy uchwytach. Obsługuje cięższe papiery, arkusze powlekane i laminowane oraz wykończenia nanoszone arkuszowo, zwykle od około 120 g/m² do wyraźnie ponad 200 g/m². Ta ścieżka jest droższa w przeliczeniu na torbę niż produkcja rolowa, ale umożliwia druk offsetowy, foliowanie, złocenie i uchwyty premium.

Zobacz: jak powstają torby papierowe

Fałda boczna (ang. side gusset; DE Seitenfalte)

Fałda boczna to wewnętrzne złożenie wzdłuż każdego boku torby, które rozkłada się, nadając jej głębokość po otwarciu. W torbach papierowych fałdę składa formownica rękawa, a jej głębokość razem z szerokością i wysokością określa rozmiar torby, podawany jako szerokość × fałda × wysokość w milimetrach. Głębokość fałdy wyznacza powierzchnię dna, a tym samym to, jak szerokie przedmioty, na przykład pudełka lub pojemniki na żywność, zmieszczą się płasko.

Zobacz: rozmiary toreb papierowych na zakupy; rozmiary toreb na wynos

Dno SOS (ang. SOS bottom, self-opening square bottom)

Dno SOS to płaskie, prostokątne, złożone i sklejone dno samorozkładającego się worka, formowane przez stację formowania dna z rękawa z fałdami bocznymi. Gdy torbę się otworzy, dno rozkłada się w płaską podstawę, a fałdy boczne pozwalają jej swobodnie stać, co ułatwia napełnianie przy ladzie. Wzór nakładania kleju i wytrzymałość papieru na zagięciach dna to główne czynniki decydujące o tym, jak duży ciężar uniesie torebka SOS.

Zobacz: torebki SOS: konstrukcja i zastosowanie

Wycięcie na kciuk (ang. thumb notch, thumb cut)

Wycięcie na kciuk to małe półokrągłe lub V-kształtne wycięcie w krawędzi otworu torby, zwykle w przedniej ściance, które ułatwia chwycenie jednej ścianki i otwarcie torby. Jest częste w torebkach SOS i płaskich i jest wykonywane w linii nożem do cięcia poprzecznego lub osobnym dziurkaczem. Projekt w pobliżu górnej krawędzi powinien zostawiać obszar wycięcia wolny od ważnego tekstu.

Zakładka górna (ang. top fold, turnover, top hem)

Zakładka górna, czyli zawinięcie, to pas papieru przy otworze torby, złożony do wewnątrz i sklejony, aby wzmocnić otwór i nadać czystą, wykończoną krawędź. Jest standardem w torbach na zakupy z uchwytami i w torbach premium, gdzie zasłania też łatki uchwytów lub karton wzmacniający. Zakładka górna zmienia zadrukowaną wysokość pola, dlatego rysunki wykrojników pokazują, czy wysokość torby podano przed zawinięciem, czy po nim.

Zobacz: rozmiary toreb papierowych na zakupy

Formownica rękawa (ang. tube former, tuber; DE Schlauchmaschine)

Formownica rękawa to sekcja maszyny, która składa płaską wstęgę papieru w ciągły rękaw, skleja szew wzdłużny (boczny) i, jeśli trzeba, składa fałdy boczne. Rękaw jest następnie cięty na długość torby i przekazywany do stacji formowania dna. Szerokość kleju na szwie, kierunek włókien papieru i położenie nadruku względem szwu muszą być ustawione na formownicy rękawa, dlatego projekt graficzny torby opiera się na siatce wykrojnika przetwórcy dla danego rozmiaru.

Zobacz: jak powstają torby papierowe

Uchwyt skręcany (ang. twisted handle, twisted paper handle)

Uchwyt skręcany to pętla ze skręconego sznura papierowego, z końcami sklejonymi między dwiema łatkami papierowymi, przymocowana od wewnątrz do górnej części torby na zakupy. Na liniach automatycznych jednostka uchwytów skręca paski papieru w sznur, formuje pętlę i łatki i nakłada je na wstęgę przed formowaniem rękawa. Uchwyty skręcane zapewniają bardziej obły, wygodniejszy chwyt przy cięższych ładunkach niż uchwyty płaskie, kosztem wyższej ceny jednostkowej.

Zobacz: rodzaje uchwytów do toreb papierowych; torby papierowe z nadrukiem

Kubki papierowe i pojemniki na żywność

Terminy dotyczące kubków jednowarstwowych, dwuwarstwowych i ryflowanych, pojemników na zupy i żywność oraz ich pokrywek. Pełny przebieg opisuje poradnik Jak powstają kubki i pojemniki papierowe.

Radełkowanie dna (ang. bottom knurling)

Radełkowanie dna to etap na maszynie do formowania kubków lub pojemników, który zamyka dno. Dolna krawędź ścianki bocznej jest zagięta do wewnątrz na obrzeże krążka dna, a podgrzewane koło radełkujące dociska warstwy pod ciśnieniem, zgrzewając powłokę. Niedostateczna temperatura lub nacisk jest tu częstą przyczyną powolnych przecieków przy dnie, dlatego testy szczelności prób koncentrują się na szwie dennym.

Zobacz: jak powstają kubki i pojemniki papierowe

Materiał na dna kubków (ang. bottom stock, bottom reel)

Materiał na dna to powlekany karton, z którego wykrawa się dna kubków i pojemników, zwykle podawany do maszyny formującej jako wąska rolka. Jest często lżejszym kartonem niż ścianka boczna i jest powleczony od strony zwróconej do zawartości. Bariera dna musi odpowiadać barierze ścianki, więc kubek bez PE lub z powłoką dyspersyjną wymaga także zgodnego materiału na dno.

Zobacz: powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Maszyna do formowania kubków (ang. cup forming machine, cup machine)

Maszyna do formowania kubków przetwarza zadrukowane, wykrojone wykroje ścianek i rolkę materiału na dna w gotowe kubki. Owija każdy wykrój wokół stożkowego trzpienia i zgrzewa szew boczny, wykrawa i wkłada krążek dna, składa i radełkuje dno oraz zwija krawędź. Maszyny do formowania pojemników na zupy i misek na żywność pracują tak samo, przy większych średnicach i grubszym kartonie; każda maszyna obsługuje ograniczony zakres rozmiarów, a części formatowe wymienia się między nimi.

Zobacz: jak powstają kubki i pojemniki papierowe; kubki papierowe z nadrukiem

Karton na kubki (ang. cupstock; DE Becherkarton)

Karton na kubki to karton wytwarzany specjalnie do formowania kubków i okrągłych pojemników, zwykle o gramaturze 170–350 g/m², z włókna pierwotnego i klejony w masie, aby ciecz nie wsiąkała w cięte krawędzie. Jest powleczony od wewnątrz, a w kubkach na zimne napoje po obu stronach, powłoką PE lub wodną dyspersyjną powłoką barierową. W przetwórstwie karton na kubki drukuje się na rolkach lub arkuszach, a następnie wykrawa na wykroje ścianek.

Zobacz: powłoki wewnętrzne kubków papierowych; słownik materiałów opakowaniowych

Wykrawanie wykrojów kubków (ang. die-cutting of cup blanks)

Wykrawanie wykrojów kubków to operacja, która wycina z zadrukowanego kartonu na kubki zakrzywione wykroje ścianek, zwane też wachlarzami kubków, zwykle na wykrawarce płaskiej lub rotacyjnej. Wykroje są układane na arkuszu lub wstędze tak, aby zmniejszyć obrzynek, a wykrojnik musi dokładnie pasować do trzpienia maszyny formującej i rozmiaru kubka. Dokładność pasowania cięcia do nadruku na tym etapie decyduje o tym, czy motyw czysto schodzi się na szwie bocznym.

Zobacz: nadruk na kubkach papierowych

Owijanie kubków dwuwarstwowych i ryflowanych (ang. double wall and ripple wrapping)

Owijanie kubków dwuwarstwowych i ryflowanych to operacja, która dodaje zewnętrzną warstwę izolacyjną do uformowanego kubka jednowarstwowego, w linii lub na osobnej maszynie owijającej. W kubku dwuwarstwowym gładka zadrukowana owijka z kartonu jest naklejana wokół kubka wewnętrznego z cienką szczeliną powietrzną; w kubku ryflowanym owijką jest tłoczony, bruzdowany papier, który dotyka kubka wewnętrznego tylko na grzbietach. Dodatkowa warstwa i etap podnoszą cenę jednostkową, a owijka niesie nadruk, więc kubek wewnętrzny jest często niezadrukowany.

Zobacz: kubki jedno-, dwuwarstwowe i ryflowane

Zgrzewanie gorącym powietrzem (ang. hot air sealing)

Zgrzewanie gorącym powietrzem to metoda zgrzewania szwu bocznego lub dna kubka przez nadmuch podgrzanego powietrza na powleczone powierzchnie, aby stopić powłokę, a następnie ich dociśnięcie. Jest szeroko stosowane na maszynach do formowania kubków i pojemników z kartonu powlekanego PE. Temperatura powietrza, czas oddziaływania i nacisk muszą być dobrane do powłoki, więc zmiana z PE na powłokę dyspersyjną lub PLA zwykle wymaga nowych ustawień zgrzewania i prób.

Zobacz: powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Dopasowanie pokrywki (ang. lid fit)

Dopasowanie pokrywki opisuje, jak pewnie pokrywka zatrzaskuje się na zawiniętej krawędzi kubka lub pojemnika i jak dobrze uszczelnia go przed wyciekiem. Zależy od średnicy zewnętrznej krawędzi, kształtu i powtarzalności zawinięcia oraz konstrukcji i materiału pokrywki, dlatego pokrywki i kubki dobiera się według rozmiaru, a często według dostawcy. Słabe dopasowanie pokrywki powoduje wycieki i spadanie pokrywek w dostawie, więc pokrywki należy testować na produkcyjnych próbkach rzeczywistego kubka.

Zobacz: pokrywki do papierowych pojemników na żywność

Trzpień formujący (ang. mandrel)

Trzpień formujący to stożkowe narzędzie na maszynie do kubków lub pojemników, wokół którego owija się i zgrzewa wykrój ścianki bocznej. Jego wymiary wyznaczają średnice górną i dolną kubka oraz stożkowatość, więc każdy rozmiar kubka wymaga własnego kompletu trzpieni. Oprzyrządowanie trzpieniowe jest jednym z powodów, dla których rozmiary kubków występują w stałych zakresach, a nowy rozmiar wymaga inwestycji w narzędzia.

Układanie w stosy (ang. nesting, stack height, denesting)

Układanie w stosy (nesting) to wkładanie kubków lub pojemników jeden w drugi na potrzeby pakowania i transportu, a rozdzielanie ich (denesting) odbywa się ręcznie lub maszynowo. Wysokość stosu na sztukę zależy od stożkowatości kubka oraz od ramienia lub pierścienia oporowego, który zapobiega zakleszczaniu się kubków. Dobre układanie zmniejsza objętość transportu, podczas gdy kubki zaklinowane ciasno spowalniają obsługę i mogą uszkadzać krawędzie.

Zobacz: rozmiary kubków papierowych

Powlekanie ekstruzyjne PE (ang. PE extrusion coating, PE coating)

Powlekanie ekstruzyjne PE to proces nakładania stopionego polietylenu małej gęstości z płaskiej głowicy jako cienkiej ciągłej warstwy na karton przesuwający się przez szczelinę chłodzonego walca. W przypadku kartonu na kubki gramatura powłoki PE zwykle mieści się w zakresie 12–20 g/m² na każdą powlekaną stronę, zapewniając odporność na wodę i zgrzewalność. Kubki i pojemniki powlekane PE są traktowane jako zawierające tworzywo sztuczne w przepisach UE i Wielkiej Brytanii dotyczących jednorazowych wyrobów z tworzyw sztucznych.

Zobacz: powłoki barierowe w opakowaniach papierowych; powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Tacka tłoczona z kartonu (ang. press-formed tray, pressed paperboard container)

Tacka tłoczona to tacka lub talerz z kartonu formowany w podgrzewanej formie z pojedynczego płaskiego wykroju, z zakładkami powstającymi w narożnikach lub wzdłuż ścianki. W odróżnieniu od formowanych kubków nie ma szwu bocznego, co poprawia odporność na tłuszcz i ciecz w narożnikach. Karton jest zwykle powlekany, a zakładki są ściśle dociskane pod wpływem ciepła i nacisku.

Zawinięcie krawędzi kubka (ang. rim curl, rim roll)

Zawinięcie krawędzi to zwinięta górna krawędź kubka lub pojemnika, formowana przez odgięcie ścianki bocznej na zewnątrz i w dół w ciasny rant. Nadaje otworowi sztywność, wygodną krawędź do picia i miejsce osadzenia pokrywki. Zmienność średnicy zawinięcia jest częstą przyczyną słabego dopasowania pokrywki.

Zobacz: pokrywki do papierowych pojemników na żywność

Szew boczny (ang. side seam, cup side seam overlap)

Szew boczny to pionowe zakładkowe połączenie, w którym dwa końce wykroju ścianki są zgrzewane razem, tworząc ściankę kubka. Ma kilka milimetrów szerokości i jest zgrzewany gorącym powietrzem lub ultradźwiękowo. Projekt musi uwzględniać zakładkę, która ukrywa część jednego końca motywu, oraz odsłoniętą krawędź od wewnątrz, dlatego karton na kubki jest klejony w masie przeciw wsiąkaniu w krawędź.

Zobacz: nadruk na kubkach papierowych

Wykrój ścianki bocznej, wachlarz (ang. sidewall blank, cup fan)

Wykrój ścianki bocznej, czyli wachlarz kubka, to zakrzywiony, płaski kawałek zadrukowanego kartonu na kubki, który staje się ścianką kubka. Kształt łuku wynika z rozwinięcia stożka, więc aby linia na gotowym kubku tworzyła poziomy okrąg, musi na wachlarzu biec wzdłuż jego łuku, a prosta linia na wachlarzu wychodzi na kubku zakrzywiona. Projekt na kubki powstaje więc na zdeformowanym szablonie wachlarza dostarczanym przez przetwórcę dla dokładnie tego rozmiaru.

Zobacz: nadruk na kubkach papierowych

Zgrzewanie ultradźwiękowe (ang. ultrasonic sealing)

Zgrzewanie ultradźwiękowe łączy szew boczny kubka lub pojemnika za pomocą drgań mechanicznych o wysokiej częstotliwości, zwykle około 20 kHz, które wytwarzają ciepło na styku powleczonych powierzchni. Ciepło powstaje tylko tam, gdzie jest potrzebne, więc zgrzewanie jest szybkie i mało energochłonne oraz nadaje się do niektórych powłok trudnych do zgrzewania gorącym powietrzem. Jakość zgrzewu zależy od nacisku sonotrody, amplitudy i powłoki, dlatego ustawia się ją i sprawdza dla każdego materiału.

Przetwórstwo kartonu arkuszowego

Terminy dotyczące wykrawania, wyłamywania odpadów i sklejania pudełek składanych, pudełek na burgery i pudełek na wynos. Ścieżkę opisuje poradnik Jak powstają pudełka składane i pudełka na wynos.

Oddzielanie użytków (ang. blanking; DE Nutzentrennen)

Oddzielanie użytków (blanking) to rozdzielanie wykrojonych wykrojów od siebie i od pozostałej ramy arkusza na końcu wykrawarki płaskiej, tak aby wychodziły jako stosy pojedynczych wykrojów gotowych do sklejania. Bez stacji oddzielania wykroje są wybijane z arkusza ręcznie lub na osobnej łamarce. Oddzielanie wymaga, by mostki między wykrojami czysto się łamały, co wpływa na rozmieszczenie mostków w projekcie wykrojnika.

Złocenie na zimno (ang. cold foil, cold foil transfer; DE Kaltfolie)

Złocenie na zimno nakłada zmetalizowaną warstwę przez zadrukowanie obszaru obrazu klejem utwardzanym UV, a następnie laminowanie i zerwanie nośnika folii, tak że metal przenosi się tylko tam, gdzie jest klej. Odbywa się w linii na odpowiednio wyposażonych maszynach offsetowych lub fleksograficznych, nie wymaga podgrzewanej matrycy i można je zadrukować kolorami procesowymi, aby uzyskać kolorowe efekty metaliczne, ale zwykle daje mniej wypukłe i nieco mniej błyszczące wykończenie niż złocenie na gorąco. Zobacz: uszlachetnianie pudełek składanych.

Kontrmatryca (ang. counter, counter matrix, creasing matrix; DE Rillmatrize)

Kontrmatryca to płyta lub zestaw pasków z rowkami zamontowanych naprzeciw noży bigujących na wykrawarce, tworzący dla każdego bigu rowek, w który wciskany jest karton. Szerokość i głębokość rowka dobiera się do grubości kartonu i grubości noża; praktyczna reguła przyjmuje szerokość rowka około 1,5-krotności grubości kartonu plus szerokość noża. Błędna kontrmatryca powoduje pękanie bigów, słabe złamania lub pudełka, które same się otwierają.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Dno automatyczne (ang. crash-lock bottom, auto-bottom, auto-lock bottom; DE Automatikboden)

Dno automatyczne to podstawa pudełka sklejona wstępnie na sklejarce tak, że po otwarciu złożonego na płasko pudełka samo wskakuje w zablokowane, płaskie dno. Sklejanie klap dna wymaga sklejarki z sekcjami crash-lock (zagięcie wsteczne), więc jest droższe w produkcji niż dno z klapką wsuwaną, ale oszczędza czas przy pakowaniu. Utrzymuje cięższą zawartość niż dno wsuwane.

Zobacz: typy pudełek składanych

Nóż bigujący (ang. creasing rule; DE Rilllinie)

Nóż bigujący to stalowa listwa z tępą krawędzią w wykrojniku, która wciska linię załamania w karton bez przecinania go. Noże bigujące są niższe od noży tnących mniej więcej o grubość kartonu i działają w parze z rowkami w kontrmatrycy. Szerokość, głębokość i położenie bigu decydują o tym, jak czysto i dokładnie pudełko się składa, a w przypadku kartonów z recyklingu lub powlekanych także o tym, czy powierzchnia pęka.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Wykrojnik (ang. cutting die; DE Stanzform; NL stansmes)

Wykrojnik to narzędzie, zwykle stalowe noże osadzone w podstawie płytowej, które w jednym suwie tnie i biguje zadrukowane arkusze na wykroje; sama operacja to wykrawanie. Wykrojnik wykonuje się dla konkretnego rozmiaru i typu opakowania. To jednorazowy koszt oprzyrządowania, a ten sam wykrojnik służy przy powtórnych zamówieniach. Wykrojniki do wykrawarek płaskich mają postać płaskiej płyty; wykrojniki rotacyjne są zakrzywione lub mają postać pełnych grawerowanych cylindrów.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych; czynniki kosztów opakowań

Tłoczenie wypukłe i wklęsłe (ang. embossing and debossing; DE Prägung, Blindprägung; NL preeg)

Tłoczenie wypukłe unosi fragment kartonu lub papieru, a tłoczenie wklęsłe wciska go poniżej powierzchni, przy użyciu dopasowanej pary matrycy i kontrmatrycy pod naciskiem, często z podgrzewaniem. Głębokość, ostrość i to, czy efekt jest spasowany z nadrukiem, zależą od grubości kartonu, rodzaju włókna i jakości matrycy; mocne tłoczenie może pękać powierzchnie powlekane lub osłabiać cienki karton. Zobacz: uszlachetnianie pudełek składanych.

Sklejarka (ang. folder-gluer; DE Faltschachtelklebemaschine)

Sklejarka to maszyna, która składa wykrojone wykroje pudełek wzdłuż bigów, nanosi klej i dociska sklejone połączenia, tak że pudełko schodzi z maszyny płasko i gotowe do rozłożenia. Sklejarka liniowa wytwarza proste pudełka ze szwem bocznym; maszyny z sekcjami crash-lock wytwarzają pudełka z dnem automatycznym; konfiguracje 4- i 6-punktowe wytwarzają tacki i pudełka sklejane w narożnikach, takie jak niektóre pudełka na burgery i na wynos. Prędkość sklejarki i czas przygotowania stanowią istotną część kosztu pudełka w przypadku złożonych typów.

Zobacz: typy pudełek składanych; pudełka składane z nadrukiem

Kleje do sklejarek: zimny klej i hot melt (ang. folder-gluer adhesives)

Sklejarki stosują zimny klej, zwykle wodną emulsję PVAc lub podobną, nakładaną kółkiem lub dyszą, albo hot melt nakładany w stanie stopionym z podgrzewanego zbiornika. Zimny klej jest normą przy szwach bocznych pudełek i po wyschnięciu daje mocne połączenia z zerwaniem włókien; hot melt wiąże natychmiast i nadaje się do powierzchni powlekanych lub trudnych oraz do szybkiego sklejania narożników. Kleje stosowane w opakowaniach do żywności są częścią oceny materiałów do kontaktu z żywnością, więc ich typ odnotowuje się w specyfikacji.

Zobacz: zgodność opakowań z przepisami o kontakcie z żywnością

Zakładka klejowa (ang. glue flap; DE Klebelasche)

Zakładka klejowa to wąski panel wzdłuż jednej krawędzi wykroju pudełka, przyklejany do przeciwległego panelu, aby zamknąć szew boczny. Na siatce wykrojnika ma zwykle 12–20 mm szerokości w pudełkach, ze skosem na końcach, by nie zahaczała o złamanie. Zakładkę klejową zwykle pozostawia się bez nadruku lub bez lakieru tam, gdzie nakłada się klej, ponieważ powłoki mogą uniemożliwić wiązanie kleju.

Zobacz: przygotowanie projektu graficznego opakowań

Margines chwytakowy (ang. gripper margin, gripper edge; DE Greiferrand)

Margines chwytakowy to niezadrukowany pasek wzdłuż przedniej krawędzi arkusza, za który chwytaki arkuszowej maszyny drukującej lub wykrawarki trzymają i transportują arkusz, zwykle około 10 mm. Nie można w nim umieścić wykroju ani nadruku, dlatego jest uwzględniany, gdy przetwórca oblicza format arkusza i liczbę wykrojów na arkuszu.

Złocenie na gorąco (ang. hot foil stamping, hot foil; DE Heißfolienprägung; NL foliedruk)

Złocenie na gorąco przenosi zmetalizowaną lub pigmentową warstwę z folii nośnej na podłoże za pomocą podgrzewanej metalowej matrycy, nacisku i czasu docisku, jako osobny przebieg lub na połączonej maszynie do złocenia i wykrawania. Temperatura matrycy, nacisk i prędkość muszą pasować do podłoża i gatunku folii; daje jasne, ostre powierzchnie metaliczne, ale dodaje koszt matrycy i etap produkcji, a duże zmetalizowane powierzchnie mogą wpływać na ocenę przydatności papieru do recyklingu. Zobacz: uszlachetnianie pudełek składanych.

Łączenie fabryczne (ang. manufacturer's joint)

Łączenie fabryczne to szew, w którym dwa końce wykroju pudełka lub pudła z tektury falistej są łączone przez przetwórcę, zwykle przez sklejenie na sklejarce, a w niektórych pudłach z tektury falistej przez zszycie lub oklejenie taśmą. Tworzy je zakładka klejowa i przeciwległy panel, a zwykle znajduje się w tylnym narożniku. Jego wytrzymałość ma znaczenie dla linii pakujących i dla pudeł, które są szybko rozkładane i napełniane ręcznie.

Mostki (ang. nicks, ties; DE Haltepunkte)

Mostki to małe szczeliny wyszlifowane w nożu tnącym, które pozostawiają drobne nieprzecięte połączenia, zwykle o szerokości ułamka milimetra, utrzymujące każdy wykrój w arkuszu do czasu wyłamywania i oddzielania. Bez nich wykroje wypadałyby i zacinały wykrawarkę. Mostki zostawiają drobne widoczne ślady na krawędzi cięcia, dlatego ich położenie w pudełkach premium uzgadnia się z dala od widocznych krawędzi.

Liczba użytków (ang. number up, ups, step-and-repeat layout)

Liczba użytków to liczba wykrojów rozmieszczonych na jednym zadrukowanym arkuszu lub na szerokości jednej wstęgi, na przykład „8 użytków”. Przetwórca dobiera ją na podstawie formatu arkusza, formatu maszyny drukującej i wykrawarki, kształtu wykroju i tego, jak dobrze wykroje się układają. Więcej użytków na arkuszu zmniejsza koszt jednego pudełka, ale podnosi koszt wykrojnika, dlatego układ jest częścią oferty, a nie czymś, co kupujący zwykle określa.

Zobacz: czynniki kosztów opakowań

Nóż perforujący i nóż tnąco-bigujący (ang. perforating rule, cut-crease rule)

Nóż perforujący to nóż tnący z regularnymi przerwami, który wytwarza linię krótkich nacięć dla elementów do odrywania, natomiast nóż tnąco-bigujący na przemian tnie i biguje, aby gruby karton łatwiej się składał. Oba stosuje się w wykrojnikach pudełek dla pasków do odrywania, otworów dozujących i paneli łatwo składanych. Stosunek długości cięcia do mostka decyduje o tym, jak łatwo linia się rozrywa, dlatego testuje się go na próbkach przed produkcją.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Wykrawarka płaska (ang. platen die cutter, flatbed die cutter; DE Flachbettstanze)

Wykrawarka płaska tnie i biguje arkusze między płaskim wykrojnikiem nożowym a płaską płytą kontrmatrycy, które zamykają się w pionowym suwie, podobnie jak prasa. Automatyczne wykrawarki płaskie podają arkusze pojedynczo i zwykle w linii wyłamują odpady i oddzielają wykroje. To standardowa maszyna do pudełek składanych oraz do precyzyjnych prac w tekturze falistej, takich jak pudełka fasonowe i kartony do pizzy, zapewniająca wyższą dokładność niż wykrawanie rotacyjne przy niższej prędkości.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Wstępne łamanie (ang. pre-break, prefolding)

Wstępne łamanie (pre-break) to etap na sklejarce, w którym wybrane bigi, zwykle te, które staną się krawędziami pudełka, są składane o 180 stopni i z powrotem przed sklejaniem. Zmniejsza siłę potrzebną do otwarcia płaskiego pudełka i ułatwia rozkładanie na automatycznych liniach pakujących. Pudełka do szybkich maszyn pakujących do pudełek (kartoniarek) często wymagają wstępnego łamania wskazanych bigów.

Wykrawarka rotacyjna (ang. rotary die cutter; DE Rotationsstanze)

Wykrawarka rotacyjna tnie i biguje materiał między obracającym się cylindrem z wykrojnikiem a kowadłem lub cylindrem kontrmatrycy, dzięki czemu materiał przesuwa się w sposób ciągły, zamiast zatrzymywać się przy każdym suwie. Jest znacznie szybsza niż płaska i pracuje w linii na maszynach rolowych do wachlarzy kubków, etykiet i niektórych pudełek oraz na liniach do tektury falistej. Wykrojniki rotacyjne są droższe w wykonaniu, a pasowanie jest zwykle mniej precyzyjne niż na wykrawarce płaskiej.

Wykrojnik nożowy (ang. steel rule die; DE Bandstahlschnitt)

Wykrojnik nożowy to wykrojnik wykonany przez wyginanie noży tnących i bigujących i osadzanie ich w szczelinach wyciętych laserem w płycie wykrojnika, zwykle ze sklejki. Guma wyrzucająca przyklejona obok noży zdejmuje materiał z krawędzi tnących po każdym suwie. Standardowe noże mierzy się w punktach (2 pt to około 0,7 mm grubości) i mają zwykle wysokość 23,8 mm; wykrojniki można przezbroić nowymi nożami, gdy krawędzie tnące się zużyją.

Zobacz: rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie pudełek składanych

Wyłamywanie odpadów (ang. stripping; DE Ausbrechen)

Wyłamywanie to usuwanie odpadowych elementów, takich jak otwory okienek, wycięcia i obrzynek między wykrojami, z wykrojonego arkusza. Automatyczne wykrawarki płaskie wykonują to na stacji wyłamywania z górnymi i dolnymi narzędziami wyłamującymi dopasowanymi do każdego wykrojnika; w przeciwnym razie robi się to ręcznie. Narzędzia wyłamujące są częścią kosztu oprzyrządowania dla złożonych kształtów i okienek.

Wklejanie okienek (ang. window patching; DE Fenstereinkleben)

Wklejanie okienek to przyklejanie przezroczystej łatki z folii nad wykrojonym otworem okienka w wykroju pudełka lub torby, na maszynie do wklejania okienek lub w jednostce łatkującej. Folią jest zwykle PET, OPP lub folia celulozowa albo kompostowalna, cięta z rolki i przyklejana wokół krawędzi okienka. Folia dodaje drugi materiał, który może wymagać oddzielenia do recyklingu, dlatego rozmiar okienka i rodzaj folii są częścią specyfikacji dotyczącej zrównoważonego rozwoju i kontaktu z żywnością.

Zobacz: torebki papierowe z okienkiem; typy pudełek składanych

Tektura falista i produkcja pudeł

Terminy stosowane na falownicy i przy przetwarzaniu tektury falistej na kartony do pizzy, pudełka fasonowe i kartony wysyłkowe. Przebieg wyjaśnia poradnik Jak powstają opakowania z tektury falistej.

Casemaker (maszyna do kartonów klapowych)

Casemaker to maszyna, która drukuje, nacina, biguje oraz składa i skleja arkusze tektury falistej w zwykłe kartony klapowe. Termin stosuje się zarówno do starszych linii typu drukarka-nacinarka-składarka, jak i do nowoczesnych maszyn fleksograficznych do pudeł, więc zwykle odnosi się do produkcji kartonów wysyłkowych, a nie typów wykrawanych. Druk na casemakerze to zwykle od jednego do kilku kolorów fleksograficznych na gotowej tekturze.

Falownica (ang. corrugator; DE Wellpappenanlage)

Falownica to linia, która wytwarza tekturę falistą z rolek papieru na okładziny i warstwę falistą: formuje fale, skleja warstwy skrobią, suszy i utwardza tekturę, a następnie biguje, tnie wzdłużnie i przecina na arkusze. Początek linii, gdzie tektura jest formowana i sklejana, nazywa się częścią mokrą (wet end); koniec, gdzie jest cięta, częścią suchą (dry end). Ustawienia falownicy decydują o płaskości, wytrzymałości sklejenia i grubości tektury, które z kolei wpływają na druk i wytrzymałość pudła.

Zobacz: jak powstają opakowania z tektury falistej

Zgniot (ang. crush, board crush, caliper loss)

Zgniot to utrata grubości tektury falistej spowodowana naciskiem na fale, na przykład w szczelinach drukujących lub podających, podczas wykrawania lub przy niewłaściwej obsłudze. Zgniecione fale zmniejszają wytrzymałość na zgniatanie krawędziowe i na ściskanie pudła, nawet jeśli nie są widoczne. Przetwórcy ograniczają zgniot, ustawiając szczeliny dociskowe do grubości tektury, co jest jednym z powodów, dla których jakość druku i wykrawania na tekturze falistej wymaga kompromisów.

Zobacz: gatunki tektury falistej na pudełka fasonowe

Double backer

Double backer to sekcja falownicy, w której druga okładzina jest sklejana ze wstęgą jednostronną, zamykając fale i tworząc tekturę 3-warstwową, lub w której kilka wstęg jednostronnych łączy się w tekturę 5-warstwową. Tektura przechodzi następnie między podgrzewanymi płytami i taśmami, które żelują skrobię i suszą połączenie. Nierównomierne ciepło lub nacisk w tym miejscu są częstym źródłem wypaczenia i słabego sklejenia.

Maszyna fleksograficzna do pudeł, FFG (ang. flexo folder-gluer)

Maszyna fleksograficzna do pudeł (flexo folder-gluer) to maszyna przetwórcza do tektury falistej, która drukuje techniką fleksograficzną, nacina i biguje, opcjonalnie wykrawa rotacyjnie, składa i skleja pudła w jednym przebiegu. To główna maszyna do zadrukowanych kartonów klapowych i prostych pudeł przy dużej prędkości. Druk na FFG nanosi się bezpośrednio na tekturę falistą (post-print), więc drobne detale są ograniczone w porównaniu z kaszerowaniem.

Zobacz: nadruk na kartonach do pizzy

Fala (ang. flute, flute profile)

Fala to falisty profil warstwy falistej, a litera fali opisuje jej wysokość i podziałkę. Typowe grubości tektury 3-warstwowej to około 0,8–1,0 mm dla fali F, 1,1–1,8 mm dla E, 2,5–3,2 mm dla B i 3,5–4,5 mm dla C, choć dokładna grubość zależy od falownicy i użytych papierów. Fale formuje się między podgrzewanymi walcami falującymi na single facerze, a każdy profil fali wymaga własnego kompletu walców.

Zobacz: gatunki tektury falistej na pudełka fasonowe; fala E a fala B w kartonach do pizzy

Linie klejowe (ang. glue lines)

Linie klejowe to wąskie linie kleju skrobiowego nanoszone na szczyty fal, które łączą warstwę falistą z okładzinami w tekturze falistej. Ich szerokość, ciągłość i wytrzymałość wiązania zależą od ilości skrobi, temperatury i prędkości na falownicy. Zbyt dużo skrobi lub cienka okładzina mogą ujawnić się jako widoczne linie na zadrukowanej powierzchni, a słabe lub brakujące linie klejowe prowadzą do rozwarstwienia.

Okładzina (ang. liner, linerboard; DE Deckenpapier, Decke)

Okładzina to płaska warstwa papieru przyklejona do fal po zewnętrznej lub wewnętrznej stronie tektury falistej. Okładziny to zwykle kraftliner (głównie z włókna pierwotnego) lub testliner (głównie z włókna z recyklingu), często z białą lub powlekaną warstwą wierzchnią do druku. Okładziny niosą nadruk i większość odporności na przebicie (burst); w kartonach do pizzy gramatura okładziny zwykle mieści się w zakresie około 120–200 g/m² na okładzinę.

Zobacz: słownik materiałów opakowaniowych; gatunki tektury falistej na pudełka fasonowe

Kaszerowanie (ang. litho-lamination, litho-lam)

Kaszerowanie (litho-lamination) to zadrukowanie arkusza papieru techniką offsetową, a następnie przyklejenie go do tektury falistej, co łączy jakość pełnokolorowego druku z wytrzymałością tektury falistej. Zadrukowany arkusz wierzchni jest klejony do tektury jednostronnej lub gotowej na kaszerarce arkuszowej, a następnie wykrawany. Stosuje się je do kartonów do pizzy premium, pudełek fasonowych i opakowań ekspozycyjnych; pozwala przy tym uniknąć większości efektu tarki, widocznego przy druku bezpośrednim na grubych falach.

Zobacz: nadruk na kartonach do pizzy

Warstwa falista (ang. medium, fluting, corrugating medium; DE Wellenstoff)

Warstwa falista to papier, który jest formowany w fale między okładzinami tektury falistej. Zwykle jest to papier do falowania z recyklingu lub półchemiczny; w kartonach do pizzy warstwa falista ma zwykle około 100–150 g/m². Warstwa falista nadaje tekturze grubość i dużą część odporności na ściskanie, więc słaba warstwa falista objawia się niską odpornością na zgniatanie i na piętrowanie.

Zobacz: słownik materiałów opakowaniowych

Post-print (tektura falista)

Post-print oznacza druk bezpośrednio na gotowej tekturze falistej, zwykle techniką fleksograficzną w jednym do trzech kolorów, na maszynie fleksograficznej do pudeł lub osobnej drukarce. Nadaje się do krótkich i średnich serii i nie wymaga specjalnej tektury, ale nacisk na fale ogranicza drobne detale i może powodować efekt tarki oraz zgniot. Większość standardowych zadrukowanych kartonów do pizzy jest drukowana metodą post-print.

Zobacz: nadruk na kartonach do pizzy

Pre-print (tektura falista)

Pre-print oznacza druk okładziny na rolkach, zwykle wysokiej jakości techniką fleksograficzną lub wklęsłodrukową, przed utworzeniem tektury falistej. Zadrukowana rolka jest następnie wprowadzana na falownicę jako okładzina zewnętrzna, co daje drobniejszy druk niż post-print bez osobnego etapu kaszerowania. Ponieważ okładzinę drukuje się przed wytworzeniem tektury, pre-print nadaje się do bardzo dużych ilości przy stabilnych projektach.

Zobacz: nadruk na kartonach do pizzy

Wykrawanie rotacyjne (tektura falista) (ang. rotary die cutting)

Wykrawanie rotacyjne tektury falistej przepuszcza arkusze między cylindrem z zakrzywionym wykrojnikiem nożowym a cylindrem kowadła pokrytym poliuretanem. Jest szybkie i nadaje się do dużych ilości prostszych pudeł wykrawanych, ale zakrzywiony wykrojnik i kowadło dają mniej precyzyjne cięcia i bigi niż maszyna płaska. Pokrycia kowadła zużywają się i są regularnie szlifowane lub wymieniane.

Single facer

Single facer to sekcja falownicy, która formuje fale i skleja je z pierwszą okładziną. Warstwa falista jest podgrzewana i nawilżana parą, formowana między zazębiającymi się walcami falującymi, skrobia jest nanoszona na szczyty fal, a walec dociskowy lub taśma wiąże z nimi okładzinę, wytwarzając tekturę jednostronną. Tektura jednostronna jest też używana samodzielnie jako owijka i w kaszerowaniu.

Nacinarka-bigownica (ang. slotter-scorer, printer-slotter)

Nacinarka-bigownica to sekcja przetwórstwa tektury falistej, która wycina rowki między klapami wykroju pudła i wciska linie bigowe do składania. Rowki pozwalają klapom składać się bez wybrzuszeń, a bigi to szerokie linie załamania dopasowane do grubości tektury falistej. W kartonach klapowych zastępuje to wykrawanie, co utrzymuje niski koszt oprzyrządowania.

Klej skrobiowy (ang. starch adhesive; DE Stärkekleber)

Klej skrobiowy to klej stosowany na falownicach, zwykle sporządzany ze skrobi kukurydzianej, pszennej lub ziemniaczanej z sodą kaustyczną i boraksem, który pod wpływem ciepła żeluje i tworzy wiązanie. Większość układów to preparaty Stein Hall (z nośnikiem) lub bez nośnika. Skrobia jest tania i nadaje się do ponownego rozwłókniania, więc zwykle nie wpływa na recykling tektury falistej.

Wypaczenie (ang. warp, board warp)

Wypaczenie to odkształcenie arkuszy tektury falistej odchodzące od płaskości, spowodowane nierównowagą wilgotności lub naprężeń między okładzinami, zwykle wskutek nierównomiernego nagrzewania na falownicy lub zmian wilgotności otoczenia. Wypaczone arkusze źle podają się do drukarek i wykrawarek, powodując błędy pasowania, zgniot i zacięcia. Kondycjonowanie tektury przed przetwórstwem i kontrola ciepła na falownicy to główne środki zaradcze.

Efekt tarki (ang. washboarding)

Efekt tarki to widoczny wzór fal na zadrukowanej tekturze falistej, w którym okładzina podąża za falami pod nią, najbardziej zauważalny przy grubych falach oraz ciemnym lub błyszczącym druku pełnopowierzchniowym. Drobniejsze fale, cięższe okładziny lub kaszerowanie go zmniejszają. Ponieważ wynika on w równym stopniu z konstrukcji tektury, co z druku, najlepiej rozstrzygnąć go na etapie projektowania.

Zobacz: nadruk na kartonach do pizzy; gatunki tektury falistej na pudełka fasonowe

Wytłaczanie folii, torby foliowe i opakowania elastyczne

Terminy od wytłaczania folii przez druk i laminowanie po produkcję toreb i torebek pouch. Ścieżki opisano w poradnikach Jak powstają torby foliowe i Jak powstają torebki pouch.

Maszyna do produkcji toreb foliowych (ang. bag making machine, film)

Maszyna do toreb foliowych przetwarza rolkę zadrukowanej folii rękawowej lub płaskiej w gotowe torby przez zgrzewanie, cięcie i, w razie potrzeby, wycinanie uchwytów. Typy maszyn nazywa się od wykonywanych zgrzewów, na przykład maszyny do toreb ze zgrzewem dennym, zgrzewem bocznym i toreb typu koszulka (T-shirt), a wiele z nich ma jednostki fałdowania, wicketowania i wycinania uchwytów. Typ maszyny wyznacza konstrukcję torby i wytrzymałość zgrzewu, dlatego maszynę dobiera się do wymaganego typu torby, a nie odwrotnie.

Zobacz: rodzaje uchwytów w torbach foliowych; torby foliowe z nadrukiem

Stopień rozdmuchu, BUR (ang. blow-up ratio)

Stopień rozdmuchu to średnica nadmuchanego balonu folii podzielona przez średnicę głowicy przy wytłaczaniu folii z rozdmuchem, zwykle około 2:1 do 4:1. Wyższy stopień rozciąga folię bardziej w kierunku poprzecznym, wyrównując jej wytrzymałość między kierunkiem maszynowym a poprzecznym. Stopień rozdmuchu wpływa więc na to, jak torba się rozrywa i jak dobrze opiera się przebiciu, oraz zmienia szerokość folii płasko ułożonej (layflat), jaką linia może wytworzyć.

Zobacz: torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

Wytłaczanie folii z rozdmuchem (ang. blown film extrusion; DE Blasfolienextrusion)

Wytłaczanie folii z rozdmuchem topi polietylen lub inne polimery w wytłaczarce, przepycha stop przez pierścieniową głowicę i nadmuchuje go powietrzem w wysoki balon, który jest chłodzony, spłaszczany i nawijany jako rękaw lub cięty na folię płaską. To standardowy proces dla toreb na zakupy i większości folii PE do opakowań. Proces wyznacza grubość, szerokość i orientację folii, a wraz z nimi wytrzymałość, przejrzystość i zachowanie przy rozrywaniu.

Zobacz: jak powstają torby foliowe

Torba ze zgrzewem dennym (ang. bottom seal bag)

Torba ze zgrzewem dennym powstaje z płasko ułożonego rękawa lub rękawa z fałdami przez zgrzanie poprzeczne na dnie i przecięcie w górnej części, więc boki to złożone krawędzie rękawa bez szwów bocznych. Zgrzewy denne są mocne i odporne na wycieki, co nadaje się do worków na odpady, woreczków na warzywa i owoce oraz wielu toreb na zakupy. Maszyna ze zgrzewem dennym zwykle wytwarza szerszy zgrzew niż wąski zgrzew (bead) maszyny ze zgrzewem bocznym.

Folia cast (ang. cast film; DE Gießfolie)

Folię cast wytwarza się przez wytłaczanie stopionego polimeru przez płaską głowicę szczelinową na schłodzony, polerowany walec, który bardzo szybko go chłodzi. W porównaniu z folią dmuchaną folia cast ma lepszą przejrzystość i równomierność grubości i jest produkowana z większą prędkością, ale ma mniej zrównoważoną orientację. Typowe wyroby cast to folie zgrzewalne z polipropylenu cast (CPP) i folia stretch.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch

Współwytłaczanie (ang. co-extrusion, co-ex; DE Koextrusion)

Współwytłaczanie podaje dwa lub więcej stopów polimerów z oddzielnych wytłaczarek do jednej głowicy, wytwarzając folię wielowarstwową w jednym etapie, zwykle o trzech, pięciu, siedmiu lub więcej warstwach. Każda warstwa może pełnić inną funkcję, na przykład powierzchni do druku, bariery, rdzenia z materiału z recyklingu lub warstwy zgrzewalnej. Folie współwytłaczane są zwykle łatwiejsze do recyklingu niż laminaty z niepodobnych materiałów, gdy wszystkie warstwy należą do tej samej rodziny polimerów.

Zobacz: monomateriałowe torebki pouch nadające się do recyklingu

Obróbka koronowa (ang. corona treatment; DE Coronavorbehandlung)

Obróbka koronowa podnosi energię powierzchniową folii z tworzywa, przepuszczając ją przez wysokonapięciowe wyładowanie elektryczne, które utlenia powierzchnię, tak że farby, powłoki i kleje ją zwilżają i wiążą się z nią. Zwykle jest stosowana w linii po wytłaczaniu i często ponownie tuż przed drukiem, ponieważ efekt obróbki z czasem zanika. Niewystarczająca lub zanikła obróbka koronowa jest częstą przyczyną słabej przyczepności farby i ścierania nadruku na torbach.

Zobacz: nadruk na torbach foliowych

Sezonowanie (ang. curing, laminate curing; DE Aushärtung)

Sezonowanie (utwardzanie) to okres po laminowaniu klejem, w którym klej kończy reakcję chemiczną i osiąga pełną wytrzymałość wiązania. Bezrozpuszczalnikowe kleje poliuretanowe zwykle potrzebują kilku dni, często od dwóch do siedmiu, zależnie od układu, zanim laminat zostanie pocięty wzdłużnie lub przetworzony na torebki. Sezonowanie pozwala też przereagować resztkowym składnikom reaktywnym, takim jak izocyjaniany, dlatego badania pierwszorzędowych amin aromatycznych (PAA) są powiązane z czasem sezonowania w opakowaniach do żywności, a laminowane torebki mają dłuższy czas realizacji niż torby z jednej folii.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch; czas realizacji zamówień na opakowania

Głowica wytłaczarska (ang. die, extrusion die)

Głowica wytłaczarska to ukształtowane metalowe narzędzie, przez które stopiony polimer opuszcza wytłaczarkę: głowica pierścieniowa do folii dmuchanej i płaska głowica szczelinowa do folii cast i powlekania ekstruzyjnego. Szczelina i średnica lub szerokość głowicy wyznaczają początkowe wymiary stopu, a regulacja temperatury głowicy wpływa na równomierność grubości. Smugi na folii (die lines), czyli ślady spowodowane uszkodzeniami lub osadami na wargach głowicy, są widoczną wadą folii.

Poziom dyn (ang. dyne level, surface energy)

Poziom dyn to energia powierzchniowa folii, mierzona w dynach na centymetr lub miliniutonach na metr (mN/m) za pomocą tuszów lub pisaków testowych, na przykład według ISO 8296 lub ASTM D2578. Nieobrobiony polietylen ma zwykle około 30–31 mN/m; druk wymaga zwykle około 38–42 mN/m, a laminowanie często podobnego lub wyższego poziomu. Kontrola dyn przed drukiem to szybki sposób sprawdzenia, czy obróbka koronowa nadal działa.

Zobacz: nadruk na torbach foliowych

Laminowanie ekstruzyjne (ang. extrusion lamination)

Laminowanie ekstruzyjne łączy dwie wstęgi, na przykład zadrukowaną folię i folię aluminiową lub papier, przez wytłoczenie cienkiej warstwy stopionego polimeru, zwykle LDPE, między nie w szczelinie chłodzonego walca. Warstwa polimeru pełni funkcję zarówno kleju, jak i części struktury, a okres sezonowania kleju nie jest potrzebny. Stosuje się je do laminatów papier/PE, aluminium i folii, gdzie dopuszczalna jest grubsza warstwa łącząca.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch

Linia mrozu (ang. frost line, frost line height)

Linia mrozu to strefa nad głowicą folii dmuchanej, w której stopiony balon stygnie i krzepnie, widoczna jako zmiana z przejrzystej na bardziej zmętniałą folię. Jej wysokość, ustawiana powietrzem chłodzącym i wydajnością, wpływa na orientację, przejrzystość i wytrzymałość folii. Folię HDPE często prowadzi się z wysoką linią mrozu na wąskiej „szyi”, aby zbudować wytrzymałość.

Pasmo grubości (ang. gauge band)

Pasmo grubości to pas folii, który jest stale grubszy lub cieńszy niż reszta wstęgi, spowodowany różnicami wokół głowicy lub w chłodzeniu. Jeśli zawsze wypada w tym samym miejscu, w nawiniętej rolce narasta jako twardy grzbiet lub miękki pas, powodując zmarszczenia i problemy z pasowaniem. Linie do folii dmuchanej oscylują lub obracają głowicę lub odciąg, aby rozłożyć pasma grubości na szerokości rolki.

Zobacz: grubość toreb foliowych: mikrony, gauge i mil

Zgrzewanie stałocieplne (ang. hot-bar sealing, constant heat sealing)

Zgrzewanie stałocieplne dociska warstwy folii między szczękami utrzymywanymi stale w zadanej temperaturze, zgrzewając ciepłem, naciskiem i czasem docisku. Jest szybkie i jest standardową metodą dla laminatów i torebek, które mają odporne na ciepło warstwy zewnętrzne chroniące przed przyklejaniem się do szczęk. Temperaturę, nacisk i czas zgrzewania ustawia się dla każdej struktury i sprawdza testami wytrzymałości zgrzewu.

Zgrzewanie nożem gorącym (ang. hot-knife, hot-knife sealing)

Nóż gorący to ogrzewane ostrze, które przecina dwie lub więcej warstw folii i zgrzewa krawędzie w jednym ruchu, tworząc wąski zgrzew (bead). Stosuje się go na maszynach do toreb ze zgrzewem bocznym i daje torby o równych krawędziach i bez kołnierza zgrzewu. Wytrzymałość zgrzewu zależy od temperatury ostrza i rodzaju folii i jest zwykle niższa niż szerokiego zgrzewu dennego.

Zgrzewanie impulsowe (ang. impulse sealing)

Zgrzewanie impulsowe wykorzystuje cienki element grzejny, który jest krótko nagrzewany impulsem elektrycznym przy zamkniętych szczękach, a następnie stygnie pod naciskiem przed otwarciem szczęk. Ponieważ zgrzew stygnie nadal zaciśnięty, daje mocne zgrzewy na grubym PE i na foliach, które przyklejałyby się do stale gorących szczęk. Jest wolniejsze niż zgrzewanie stałocieplne i jest częste na maszynach do toreb dla folii o dużej grubości oraz na ręcznych lub półautomatycznych zgrzewarkach używanych w zakładach gastronomicznych i spożywczych.

Klej do laminowania (ang. laminating adhesive)

Klej do laminowania to klej służący do łączenia folii, folii aluminiowej lub papieru w laminat, zwykle dwuskładnikowy układ poliuretanowy w wersji rozpuszczalnikowej lub bezrozpuszczalnikowej, a w niektórych zastosowaniach układy wodne. Wybór kleju wpływa na wytrzymałość wiązania, odporność na ciepło i chemikalia, czas sezonowania oraz przydatność do kontaktu z żywnością. W torebkach na żywność informacje o zgodności od dostawcy kleju są częścią dokumentacji laminatu.

Zobacz: zgodność opakowań z przepisami o kontakcie z żywnością

Laminowanie (ang. lamination, adhesive lamination; DE Kaschierung; NL lamineren)

Laminowanie w opakowaniach elastycznych to łączenie dwóch lub więcej wstęg, na przykład zadrukowanej folii PET z PE lub folią aluminiową, w jeden materiał wielowarstwowy na laminarce. Główne ścieżki to laminowanie rozpuszczalnikowe, bezrozpuszczalnikowe i ekstruzyjne. Druk odwrotny po wewnętrznej stronie folii zewnętrznej, a następnie laminowanie, chroni nadruk wewnątrz struktury. W przetwórstwie pudełek składanych foliowanie oznacza naklejenie cienkiej folii na zadrukowany karton jako wykończenie.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch; uszlachetnianie pudełek składanych

Zgrzewanie wzmocnień uchwytu (ang. patch handle welding)

Zgrzewanie wzmocnień uchwytu to przyłączanie osobnej łatki wzmacniającej z folii wokół obszaru uchwytu torby foliowej przez zgrzewanie na gorąco, przed wycięciem otworu uchwytu. Łatka podwaja ściankę w miejscu największego naprężenia, dlatego torba z uchwytem z łatką unosi więcej niż torba ze zwykłym uchwytem wycinanym z tej samej folii. Uchwyty pętlowe, czyli osobne pętle z folii zgrzane do górnej krawędzi torby, nakłada się w podobny sposób.

Zobacz: rodzaje uchwytów w torbach foliowych

Maszyna do produkcji torebek pouch (ang. pouch making machine)

Maszyna do produkcji torebek pouch przetwarza rolki zadrukowanego laminatu w gotowe torebki przez składanie lub łączenie wstęg, wprowadzanie fałd dennych, nakładanie zamknięć strunowych i zaworków, zgrzewanie, nacinanie i cięcie. Formaty takie jak torebki trójszwowe, stojące i z płaskim dnem wymagają różnych konfiguracji maszyny. Jakość torebki zależy od szczelności zgrzewu, dokładnego pasowania nadruku do zgrzewu i powtarzalnych wymiarów dla linii napełniania kupującego.

Zobacz: formaty torebek pouch; jak powstają torebki pouch

Torba ze zgrzewem bocznym (ang. side weld bag, side weld)

Torba ze zgrzewem bocznym powstaje ze złożonej folii przez zgrzanie i przecięcie obu boków nożem gorącym, więc dno stanowi zagięcie, a boki mają wąskie zgrzewy. Maszyny ze zgrzewem bocznym pracują szybko i dają równe krawędzie, co pasuje do zadrukowanych toreb na zakupy, toreb pocztowych i toreb na chleb. Zgrzewy boczne są zwykle słabsze niż zgrzew denny, więc torby o dużej wytrzymałości często mają konstrukcję ze zgrzewem dennym.

Cięcie wzdłużne folii i laminatów (ang. slitting, film and laminate)

Cięcie wzdłużne folii i laminatów to przecinanie szerokich zadrukowanych lub laminowanych rolek na gotowe szerokości potrzebne do produkcji torebek, maszyn form-fill-seal lub linii pakującej kupującego, zwykle nożami żyletkowymi lub nożycowymi na przewijarko-krajarce. Dla automatycznych maszyn określa się tolerancję szerokości cięcia, naciąg nawijania, oznaczanie połączeń i kierunek rolki. W przypadku laminatów cięcie następuje po sezonowaniu.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch

Laminowanie rozpuszczalnikowe (ang. solvent-based lamination)

Laminowanie rozpuszczalnikowe nakłada na jedną wstęgę klej rozpuszczony w rozpuszczalniku, zwykle octanie etylu, odparowuje rozpuszczalnik w tunelu suszącym, a następnie dociska do niej drugą wstęgę. Obsługuje szeroki zakres struktur, w tym wymagające laminaty retortowe i wysokobarierowe, i szybko buduje wytrzymałość wiązania. Wymaga obsługi rozpuszczalnika i kontroli emisji, a poziomy resztkowego rozpuszczalnika sprawdza się w opakowaniach do żywności.

Laminowanie bezrozpuszczalnikowe (ang. solventless lamination)

Laminowanie bezrozpuszczalnikowe nakłada dwuskładnikowy klej poliuretanowy o 100% części stałych bez rozpuszczalnika, w bardzo cienkich warstwach, i łączy wstęgi bez tunelu suszącego. Zużywa mniej energii i nie powoduje emisji rozpuszczalników, a obecnie jest najczęstszą ścieżką dla wielu laminatów do żywności. Klej wymaga okresu sezonowania, zwykle kilku dni, przed cięciem wzdłużnym i produkcją torebek.

Zobacz: struktury laminatów i właściwości barierowe torebek pouch

Torebka trójszwowa, 3SS (ang. three-side seal, flat pouch)

Torebka trójszwowa to płaska torebka zgrzana z trzech stron przez przetwórcę i pozostawiona otwarta od czwartej do napełnienia, a następnie zgrzewana przez pakującego. To najprostsza torebka do wykonania i napełnienia i zużywa najmniej materiału, ale nie stoi. Szerokości zgrzewów, nacięcia do rozrywania i ewentualny zamek strunowy określa się razem z wymiarami torebki.

Zobacz: formaty torebek pouch

Aplikacja zaworka (ang. valve application)

Aplikacja zaworka to montaż jednokierunkowego zaworka odgazowującego w torebce lub torbie przez zgrzewanie lub klejenie, zwykle na maszynie do torebek lub w jednostce w linii. Zaworek pozwala dwutlenkowi węgla ze świeżo palonej kawy uciekać, ograniczając jednocześnie dostęp tlenu. Położenie zaworka, otwór wykrojony pod nim i jego zgodność z laminatem określa się na etapie projektu graficznego.

Zobacz: wyposażenie torebek pouch

Wicketing, torby na kołku (ang. wicketing, wicketed bags)

Wicketing to układanie toreb na drucianym kołku (wicket) przez otwory wybite w dodatkowej klapce nad otworem torby, tak aby można je było otwierać i napełniać pojedynczo przy ladzie lub na maszynie pakującej. Torby na kołku są częste w przypadku toreb piekarniczych i na warzywa i owoce oraz niektórych toreb na wynos. Torba wymaga dodatkowej klapki i wybitych otworów, dlatego wicketing określa się już przy projektowaniu torby.

Aplikacja zamknięcia strunowego (ang. zipper application)

Aplikacja zamknięcia strunowego to zgrzewanie wielokrotnego zamknięcia strunowego w torebce na maszynie do torebek, zwykle przez zgrzanie kołnierzy zamka do wewnętrznych ścianek tuż pod zgrzewem górnym. Zamek musi być zgodny z warstwą zgrzewalną torebki, a jego położenie wpływa na wysokość napełniania i miejsce pozostawione na nacięcie do rozrywania. Zamki dociskowe są najczęstsze; typy z suwakiem i zabezpieczone przed dziećmi wymagają specjalnych jednostek maszyny.

Zobacz: wyposażenie torebek pouch

Przetwórstwo bibuły, serwetek i papierów do zawijania

Terminy dotyczące zadrukowanych serwetek oraz papierów tłuszczoodpornych lub MG do zawijania, ciętych na arkusze. Proces opisuje poradnik Jak powstają papiery tłuszczoodporne do zawijania i serwetki z nadrukiem.

Paczki o stałej liczbie sztuk (ang. counted packs, count and stack)

Paczki o stałej liczbie sztuk to stosy serwetek, papierów do zawijania lub arkuszy dostarczane w ustalonej ilości, na przykład 50, 100 lub 500 w paczce, formowane przez jednostkę liczącą i układającą na końcu linii przetwórczej. Liczba, format paczki oraz to, czy paczki są banderolowane, owijane folią czy pakowane w pudełka, są częścią specyfikacji. Dokładna liczba ma znaczenie przy napełnianiu dyspenserów i przy kontroli stanów magazynowych w wielu punktach.

Zobacz: rozmiary papierów do zawijania burgerów

Tłoczenie bibuły (ang. embossing, tissue embossing; DE Prägung)

Tłoczenie bibuły wciska wzór w bibułę serwetek między grawerowanym walcem stalowym a gumowym lub stalowym walcem przeciwnym. Zwiększa objętość, miękkość i chłonność, może nieść wzór dekoracyjny lub logo, a także służy do łączenia warstw. Tłoczenie to inna operacja niż tłoczenie stosowane jako wykończenie pudełek.

Zobacz: nadruk na serwetkach

Formaty składania (ang. fold formats; 1/4, 1/8, book fold)

Formaty składania to wzory składania stosowane do serwetek na jednostce składającej linii przetwórczej. Składanie 1/4 składa arkusz dwukrotnie w kwadrat o powierzchni jednej czwartej i jest typowe dla serwetek lunchowych; składanie 1/8 dodaje kolejne złożenia i jest częste dla serwetek obiadowych; składanie książkowe i inne warianty pasują do kieszonek na sztućce. Sposób składania decyduje o tym, która część arkusza jest na wierzchu, więc położenie nadruku na płaskim arkuszu od niego zależy.

Zobacz: rozmiary i składy serwetek

Interfold

Interfold to wzór składania, w którym każda serwetka lub arkusz jest złożony tak, że zachodzi na następny, więc wyciągnięcie jednej z dyspensera podaje kolejną. Składanie interfold wykonuje się na dedykowanej maszynie interfold, a nie na standardowych liniach do składania serwetek. Serwetki interfold muszą pasować do oczekiwanego przez dyspenser składu i rozmiaru.

Zobacz: serwetki do dyspenserów

Linia do produkcji serwetek (ang. napkin converting line)

Linia do produkcji serwetek rozwija rolki macierzyste bibuły lub airlaid, drukuje je w linii, zwykle techniką fleksograficzną w jednym do czterech kolorów, tłoczy i łączy warstwy, tnie i składa serwetki oraz liczy je w stosy do pakowania. Każda linia obsługuje ograniczony zakres rozmiarów i składów. Pasowanie nadruku na linii do serwetek jest luźniejsze niż na kartonie lub folii, dlatego drobnych detali na bibule się unika.

Zobacz: nadruk na serwetkach; serwetki z nadrukiem

Łączenie warstw (ang. ply bonding)

Łączenie warstw utrzymuje razem dwie lub trzy warstwy serwetki wielowarstwowej, zwykle przez mechaniczne tłoczenie krawędziowe wzdłuż brzegów lub wzór tłoczenia na całej powierzchni, a w niektórych produktach przez klejenie. Słabe połączenie warstw pozwala warstwom rozdzielać się w użyciu, co wygląda tanio na stole. Szybkim sprawdzianem na próbkach jest potarcie wilgotnego narożnika, aby zobaczyć, czy warstwy się rozchodzą.

Zobacz: serwetki 1-, 2-, 3-warstwowe i airlaid

Pakowanie, paletyzacja i wysyłka

Terminy końca linii, które decydują o tym, jak gotowe opakowania docierają do odbiorcy i jak się je magazynuje. Standardy palet i warunki wysyłki omawiamy w poradniku Zakup opakowań z Turcji.

Wiązanie w paczki (ang. bundling)

Wiązanie w paczki to grupowanie określonej liczby płaskich elementów, takich jak torby, wykroje lub złożone pudełka, w paczkę utrzymywaną banderolą papierową, owijką z folii lub taśmą. Wielkość paczki wpływa na to, jak łatwo personel obsługuje zapasy przy ladzie i ile sztuk trafia do każdego kartonu zbiorczego. Ilości w paczkach podaje się w specyfikacji pakowania razem z liczbą kartonów.

Liczba sztuk w kartonie zbiorczym (ang. case count, pack count)

Liczba sztuk w kartonie zbiorczym to liczba gotowych wyrobów zapakowanych w każdy karton wysyłkowy, a w specyfikacjach często występuje obok wielkości paczki, wymiarów kartonu i liczby kartonów na palecie. Wpływa na efektywność transportu, magazynowanie i sposób wydawania zapasów do punktów. Uzgodnienie liczby sztuk w kartonie we wszystkich punktach sieci upraszcza zamawianie i kontrolę stanów.

Zobacz: zapytanie ofertowe na opakowania: poradnik

Kondycjonowanie (ang. conditioning; DE Klimatisieren)

Kondycjonowanie to przetrzymywanie papieru, kartonu lub opakowań w kontrolowanej temperaturze i wilgotności, aby ich wilgotność się ustabilizowała przed przetwórstwem, badaniem lub użyciem; standardowa atmosfera badawcza dla papieru i kartonu to 23 °C i 50% wilgotności względnej wg ISO 187. Karton przeniesiony z zimnego kontenera do ciepłego magazynu może wchłonąć wilgoć i się wypaczyć, dlatego najlepiej pozostawić palety owinięte, aż osiągną temperaturę pokojową. W przetwórstwie folii termin ten bywa też używany dla przechowywania laminatów w czasie ich sezonowania.

Zobacz: słownik badań, jakości i wad

Narożniki ochronne (ang. edge protectors, corner boards)

Narożniki ochronne to kątowe listwy z laminowanego kartonu umieszczane na pionowych narożnikach ładunku paletowego, pod taśmą lub folią stretch. Rozkładają nacisk taśmy, chronią narożniki kartonów przed uszkodzeniem i dodają ładunkowi nieco sztywności pionowej. Często określa się je w przypadku wysyłek eksportowych zadrukowanych opakowań, gdzie kartony są kilkukrotnie przeładowywane.

Układ warstw na palecie (ang. pallet pattern; column stacking, interlocked stacking)

Układ warstw na palecie to sposób rozmieszczenia kartonów w każdej warstwie palety. Przy układzie kolumnowym kartony leżą bezpośrednio jeden nad drugim, więc ich narożniki przenoszą obciążenie i zachowana jest wytrzymałość na ściskanie; przy układzie przeplatanym warstwy są obrócone jak cegły dla stabilności, ale wytrzymałość na ściskanie może znacznie spaść. Kartony nie powinny wystawać poza krawędź palety, co także osłabia stosy.

Zobacz: gatunki tektury falistej na pudełka fasonowe

Paletyzacja (ang. palletising, US palletizing; DE Palettieren; NL palletiseren)

Paletyzacja to układanie gotowych kartonów lub paczek w stabilny ładunek na palecie, ręcznie lub robotem, według ustalonego wzoru, wysokości i masy. Typ palety (na przykład europaleta 1200 × 800 mm, paleta brytyjska 1200 × 1000 mm lub amerykańska 48 × 40 in), maksymalna wysokość ładunku i oznakowanie są częścią specyfikacji dostawy kupującego. Wykorzystanie palety silnie wpływa na koszt transportu w przeliczeniu na sztukę w wysyłkach eksportowych.

Zobacz: zakup opakowań z Turcji

Pakowanie w folię termokurczliwą (ang. shrink wrapping)

Pakowanie w folię termokurczliwą otacza paczkę lub zbiór opakowań folią kurczliwą pod wpływem ciepła, zwykle polietylenową lub poliolefinową, która przechodzi przez tunel grzewczy i ściśle opina zawartość. Stosuje się je do paczek kubków, pokrywek i innych wyrobów wymagających ochrony przed kurzem i ścisłej, stabilnej jednostki. Na paletach kaptury termokurczliwe są alternatywą dla owijania folią stretch.

Wiązanie taśmą (ang. strapping)

Wiązanie taśmą to ściąganie kartonów lub paczek, albo całego ładunku paletowego, napiętymi taśmami z polipropylenu, poliestru lub, dla ciężkich ładunków, ze stali. Utrzymuje ładunek razem podczas przeładunku i często łączy się je z narożnikami ochronnymi, aby taśmy nie zgniatały narożników kartonów. Zbyt mocne naciągnięcie taśmy może uszkodzić górną warstwę kartonów, dlatego napięcie ustawia się odpowiednio do opakowania.

Owijanie folią stretch (ang. stretch wrapping)

Owijanie folią stretch zabezpiecza ładunek paletowy przez nawijanie na niego rozciągliwej folii LLDPE pod naciągiem, ręcznie lub na owijarce ze stołem obrotowym lub ramieniem obrotowym. Owijarki maszynowe wstępnie rozciągają folię, zwykle o 150–300%, zanim trafi na ładunek, co zmniejsza zużycie folii i zwiększa siłę utrzymującą. Wzór owijania, arkusz wierzchni i grubość folii dobiera się do ładunku i trasy transportu.

Jak stosować te terminy w specyfikacjach i przeglądach dostawców

Większość terminów przetwórczych trafia do kupującego w trzech miejscach: na rysunku wykrojnika z uwagami, takimi jak zakładka klejowa, zakładka szwu bocznego czy obszar łatki uchwytu; w przeglądzie technicznym, który wskazuje ograniczenie maszyny, na przykład maksymalną fałdę, czas sezonowania lub rozmiar trzpienia; oraz w specyfikacji pakowania obejmującej liczbę sztuk w kartonie, układ warstw na palecie i owijanie. Prawidłowe odczytanie tych uwag przed zatwierdzeniem projektu graficznego pozwala uniknąć ponownych druków i opóźnień.

Zapytanie ofertowe, które podaje format, rozmiar i konstrukcję (na przykład dno SOS, uchwyt skręcany, zakładka górna), materiał i powłokę, technikę druku, uszlachetnianie i wymagania dotyczące pakowania, można porównać punkt po punkcie między dostawcami. Pełną listę kontrolną zawiera poradnik zapytania ofertowego na opakowania, a strony produktowe, takie jak torby na wynos z nadrukiem, papierowe pojemniki na żywność z nadrukiem, kartony do pizzy z nadrukiem czy torebki stojące z nadrukiem, pokazują, które wybory konstrukcyjne mają znaczenie dla każdego formatu.

Firma 9 Packaging to istanbulski producent i eksporter opakowań z nadrukiem dla klientów biznesowych, z doświadczeniem w dostawach dla fast foodów i sieciowej gastronomii. Jeśli uwaga przetwórcza na rysunku wykrojnika, w proofie lub w konkurencyjnej ofercie jest niejasna, prosimy o przesłanie jej wraz z zapytaniem przez stronę kontaktową; zostanie wyjaśniona podczas przeglądu technicznego.

Powiązane materiały

• Słownik opakowań: terminy dotyczące papieru, kartonu, druku i zgodności
• Jak powstają opakowania z nadrukiem
• Słownik druku i prepressu dla opakowań
• Słownik materiałów opakowaniowych
• Słownik badań, jakości i wad opakowań
• Słownik regulacji, zrównoważonego rozwoju i handlu w opakowaniach