Amerykańską gramaturę (basis weight) w funtach przelicza się na g/m², mnożąc wartość w lb przez współczynnik zależny od gatunku papieru: 3,760 dla bond, 1,480 dla text, 2,704 dla cover i 1,627 dla kraft. Zatem 80 lb text to 118,4 g/m², a 20 lb bond to 75,2 g/m². Uniwersalnego współczynnika lb na g/m² nie ma, bo każdy gatunek waży się na innym arkuszu bazowym. Przelicznik poniżej sam dobiera współczynnik do wybranego gatunku.
Poza Ameryką Północną gramaturę papieru podaje się w g/m² (w obrocie międzynarodowym także jako gsm, gramy na metr kwadratowy) i mierzy według ISO 536. O gatunkach papieru i ich zastosowaniach piszemy w poradniku Gatunki papieru opakowaniowego.
Dlaczego współczynnik lb na g/m² zmienia się w zależności od gatunku papieru?
Amerykańska gramatura to masa w funtach jednej ryzy papieru w formacie arkusza bazowego przyjętym dla danego gatunku. Bond waży się jako 500 arkuszy o wymiarach 17 × 22 in, text jako 500 arkuszy 25 × 38 in, a cover jako 500 arkuszy 20 × 26 in. Większy arkusz bazowy daje większą liczbę funtów dla tego samego papieru, dlatego 20 lb bond i 50 lb text to niemal ten sam papier (75,2 g/m² i 74,0 g/m²).
Wzór ogólny: g/m² = lb × 453,592 ÷ powierzchnia ryzy w m², gdzie 453,592 to liczba gramów w funcie. Papiery kraft, bag, newsprint i tag mają ryzę o powierzchni 3 000 stóp kwadratowych (sq ft). Linerboard i papier na warstwę falistą (corrugating medium) podaje się natomiast w funtach na 1 000 stóp kwadratowych (MSF), a nie na ryzę.
Współczynniki przeliczeniowe według gatunku
| Gatunek (nazwa US) | Arkusz bazowy | Powierzchnia ryzy (m²) | g/m² = lb × współczynnik |
|---|---|---|---|
| Bond / Writing | 17 × 22 in, 500 arkuszy | 120,64 | 3,760 |
| Text / Book / Offset | 25 × 38 in, 500 arkuszy | 306,45 | 1,480 |
| Cover | 20 × 26 in, 500 arkuszy | 167,74 | 2,704 |
| Bristol | 22,5 × 28,5 in, 500 arkuszy | 206,85 | 2,193 |
| Index | 25,5 × 30,5 in, 500 arkuszy | 250,89 | 1,808 |
| Tag | 24 × 36 in, 500 arkuszy (3 000 sq ft) | 278,71 | 1,627 |
| Kraft / Bag / Newsprint | ryza 3 000 sq ft | 278,71 | 1,627 |
| Linerboard / Corrugating medium | lb na 1 000 sq ft (MSF) | 92,90 | 4,882 |
W drugą stronę dzieli się g/m² przez współczynnik: lb = g/m² ÷ współczynnik. Tag i kraft mają ten sam współczynnik, ponieważ 24 × 36 in × 500 arkuszy to również 3 000 stóp kwadratowych. Linerboard to masa na 1 000 stóp kwadratowych, a nie na ryzę, dlatego jego współczynnik jest większy.
Najczęstsze gramatury w lb przeliczone na g/m²
| Gatunek | Najczęściej spotykane gramatury w przeliczeniu na g/m² |
|---|---|
| Bond / Writing | 16 lb = 60,2 g/m²; 20 lb = 75,2 g/m²; 24 lb = 90,2 g/m²; 28 lb = 105,3 g/m²; 32 lb = 120,3 g/m² |
| Text / Book / Offset | 50 lb = 74,0 g/m²; 60 lb = 88,8 g/m²; 70 lb = 103,6 g/m²; 80 lb = 118,4 g/m²; 100 lb = 148,0 g/m² |
| Cover | 65 lb = 175,8 g/m²; 80 lb = 216,3 g/m²; 100 lb = 270,4 g/m²; 110 lb = 297,5 g/m² |
| Bristol | 67 lb = 146,9 g/m²; 80 lb = 175,4 g/m²; 100 lb = 219,3 g/m²; 110 lb = 241,2 g/m² |
| Index | 90 lb = 162,7 g/m²; 110 lb = 198,9 g/m²; 140 lb = 253,1 g/m² |
| Tag | 100 lb = 162,7 g/m²; 125 lb = 203,4 g/m²; 150 lb = 244,1 g/m² |
| Kraft / Bag / Newsprint | 30 lb = 48,8 g/m²; 40 lb = 65,1 g/m²; 50 lb = 81,4 g/m²; 60 lb = 97,6 g/m²; 70 lb = 113,9 g/m²; 80 lb = 130,2 g/m² |
| Linerboard / Corrugating medium | 26 lb = 126,9 g/m²; 33 lb = 161,1 g/m²; 42 lb = 205,1 g/m²; 69 lb = 336,9 g/m²; 90 lb = 439,4 g/m² |
Tabela przeliczeń g/m² na lb
| g/m² | Bond (lb) | Text (lb) | Cover (lb) | Kraft / Tag (lb) | Liner (lb/MSF) |
|---|---|---|---|---|---|
| 40 | 10,6 | 27,0 | 14,8 | 24,6 | 8,2 |
| 50 | 13,3 | 33,8 | 18,5 | 30,7 | 10,2 |
| 60 | 16,0 | 40,5 | 22,2 | 36,9 | 12,3 |
| 70 | 18,6 | 47,3 | 25,9 | 43,0 | 14,3 |
| 80 | 21,3 | 54,0 | 29,6 | 49,2 | 16,4 |
| 90 | 23,9 | 60,8 | 33,3 | 55,3 | 18,4 |
| 100 | 26,6 | 67,6 | 37,0 | 61,4 | 20,5 |
| 120 | 31,9 | 81,1 | 44,4 | 73,7 | 24,6 |
| 150 | 39,9 | 101,3 | 55,5 | 92,2 | 30,7 |
| 170 | 45,2 | 114,9 | 62,9 | 104,5 | 34,8 |
| 200 | 53,2 | 135,1 | 74,0 | 122,9 | 41,0 |
| 250 | 66,5 | 168,9 | 92,5 | 153,6 | 51,2 |
| 300 | 79,8 | 202,7 | 110,9 | 184,3 | 61,4 |
| 350 | 93,1 | 236,5 | 129,4 | 215,1 | 71,7 |
Wartości zaokrąglono do jednego miejsca po przecinku. Właściwa jest kolumna gatunku podanego w specyfikacji.
Przykłady obliczeń
80 lb text na g/m². 80 × 1,480 = 118,4 g/m². W katalogach gramatury text często zaokrągla się do 118 g/m².
Papier kraft, lb na g/m². Kraft 50 lb to 50 × 1,627 = 81,4 g/m². Dla porównania: maszynowo produkowane torby kraft na zakupy powstają zwykle z papieru o gramaturze około 70–130 g/m² (według poradnika o gramaturze toreb papierowych), czyli około 43–80 lb w systemie 3 000 sq ft.
Linerboard. Liner 42 lb oznacza 42 lb na 1 000 sq ft, czyli 42 × 4,882 = 205,1 g/m².
100 g/m² w systemie amerykańskim. 100 g/m² to 26,6 lb bond, 67,6 lb text i 61,4 lb kraft. Dlatego przy każdej wartości w lb trzeba ustalić, do jakiego arkusza bazowego się odnosi.
Czy gramaturę można przeliczyć na grubość (caliper)?
Nie bezpośrednio. Grubość zależy nie tylko od masy, ale też od objętości właściwej papieru (bulku): grubość (µm) = g/m² × bulk (cm³/g). Bulk wynika z gatunku i wykończenia papieru. Wiele niepowlekanych papierów opakowaniowych mieści się orientacyjnie między 1,2 a 1,6 cm³/g, podczas gdy papiery gęste, takie jak glassine, mają wartość niższą, a karton FBB wyższą. Tabela pokazuje skalę różnic: papier 100 g/m² może mieć grubość 100–160 µm, zależnie od bulku. Grubość należy brać z karty technicznej papierni. Pojęcia pomiarowe wyjaśniamy w poradniku Gatunki papieru opakowaniowego.
| g/m² | Bulk 1,0 cm³/g | Bulk 1,2 cm³/g | Bulk 1,4 cm³/g | Bulk 1,6 cm³/g |
|---|---|---|---|---|
| 60 | 60 µm | 72 µm | 84 µm | 96 µm |
| 80 | 80 µm | 96 µm | 112 µm | 128 µm |
| 100 | 100 µm | 120 µm | 140 µm | 160 µm |
| 120 | 120 µm | 144 µm | 168 µm | 192 µm |
| 170 | 170 µm | 204 µm | 238 µm | 272 µm |
| 250 | 250 µm | 300 µm | 350 µm | 400 µm |
Jak zapisać gramaturę w specyfikacji?
- Gramaturę najlepiej podawać w g/m², a wartość w lb z nazwą gatunku dopisać w nawiasie, jeśli zespół jej używa, na przykład „118 g/m² (80 lb text)”.
- Grubość w µm warto dodać wtedy, gdy ważna jest sztywność lub przebieg papieru przez maszynę.
- Przy wartości w lb zawsze trzeba podać gatunek. Samo „80 lb” jest niejednoznaczne: może oznaczać text albo cover.
- Gramaturę papieru na torby warto dobrać do obciążenia i konstrukcji torby; wskazówki zawiera poradnik Gramatura toreb papierowych.