Opakowania do kontaktu z żywnością: przepisy i zgodność w UE, Wielkiej Brytanii i USA

Czym różnią się przepisy dotyczące opakowań do kontaktu z żywnością w UE, Wielkiej Brytanii i USA?

UE i Wielka Brytania stosują model ramowy uzupełniony środkami szczegółowymi, z pisemną deklaracją zgodności dla tworzyw sztucznych. USA stosują model autoryzacji substancja po substancji, w którym każdy składnik musi być dopuszczony do zamierzonego zastosowania. W UE i Wielkiej Brytanii dla papieru i kartonu nie ma zharmonizowanego środka szczegółowego, dlatego lukę wypełniają branżowe punkty odniesienia, takie jak zalecenie BfR XXXVI.

Ramy UE w praktyce

Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 stanowi podstawę dla wszystkich materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w UE. Dla kupujących opakowania najważniejsze są trzy artykuły. Art. 3 wymaga, aby materiały nie przenosiły na żywność składników w ilościach, które mogłyby zagrażać zdrowiu, powodować niedopuszczalną zmianę składu lub pogarszać smak i zapach. Art. 15 dotyczy oznakowania, w tym sformułowania „do kontaktu z żywnością” lub symbolu kieliszka i widelca, gdy przeznaczenie wyrobu nie jest oczywiste. Art. 17 wymaga identyfikowalności na wszystkich etapach, co w praktyce oznacza kodowanie partii, które pozwala powiązać karton gotowych opakowań z partiami kartonu, farby i powłoki.

Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 określa dobrą praktykę produkcyjną (GMP): udokumentowany system zapewnienia i kontroli jakości na każdym etapie produkcji. Zawiera ono jedną zasadę, która bezpośrednio wpływa na opakowania z nadrukiem: farby nanoszone na stronę niemającą kontaktu z żywnością nie mogą przenosić się na stronę mającą kontakt z żywnością przez podłoże ani przez przenoszenie farby (set-off) w stosie lub na zwoju. Dlatego dobór farb oraz procedury suszenia i układania w stosy są kwestią zgodności, a nie wyłącznie jakości druku.

Rozporządzenie (UE) nr 10/2011 dotyczy materiałów z tworzyw sztucznych oraz warstw z tworzywa w strukturach wielomateriałowych. Dla kupujących opakowania papierowe jest to akt obejmujący powłoki PE nakładane metodą ekstruzji na kubkach i pojemnikach, plastikowe okienka w torebkach piekarniczych oraz torby i torebki z tworzywa. Ustanawia ono limit migracji całkowitej 10 mg/dm² oraz limity migracji specyficznej dla substancji z wykazu, a także wymaga pisemnej deklaracji zgodności na każdym etapie obrotu poza sprzedażą detaliczną.

Papier i karton: dlaczego BfR XXXVI jest faktycznym punktem odniesienia

Dla papieru i kartonu nie ma zharmonizowanego środka UE. Kupujący i organy opierają się zatem na odniesieniach krajowych, z których najczęściej stosowane jest zalecenie XXXVI niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka (BfR). Typowa deklaracja zgodności dla papieru powołuje się na rozporządzenie 1935/2004 i potwierdza zgodność z BfR XXXVI dla przewidzianych rodzajów żywności i warunków użycia. Zalecenie nie jest przepisem prawa, ale w praktyce deklaracja dla papieru bez uznanego punktu odniesienia rzadko przechodzi proces zatwierdzania dostawcy w sieci.

Farby drukarskie, oleje mineralne i BPA

W większości audytów sieci pojawiają się dziś trzy zagadnienia związane z konkretnymi substancjami:

• Farby drukarskie. Niemieckie rozporządzenie w sprawie farb drukarskich (Druckfarbenverordnung, wprowadzone jako 21. zmiana rozporządzenia Bedarfsgegenständeverordnung) tworzy listę pozytywną substancji w farbach stosowanych na materiałach do kontaktu z żywnością. Po przedłużeniu okres przejściowy kończy się 31 grudnia 2026 r., a przepisy obowiązują od 1 stycznia 2027 r. Jest to prawo niemieckie, ale ze względu na wielkość rynku niemieckiego staje się punktem odniesienia dla farb na opakowaniach sprzedawanych w całej UE. Szwajcarskie rozporządzenie SR 817.023.21 (załącznik 10) oraz wytyczne EuPIA to ugruntowane punkty odniesienia rynkowego dla farb niskomigracyjnych.
• Węglowodory z olejów mineralnych (MOSH/MOAH). Według stanu na październik 2026 r. nie obowiązuje wiążący limit UE dla opakowań. Głównymi czynnikami ryzyka są włókno z recyklingu i farby na bazie olejów mineralnych; typowe środki ograniczające ryzyko to włókno pierwotne, bariery funkcjonalne lub farby bez olejów mineralnych. Środek unijny jest dyskutowany od lat, dlatego temat warto obserwować. Szczegóły dotyczące kartonów barierowych omawiamy w poradniku bariery dla olejów mineralnych i kartony bezpieczne dla żywności.
• Bisfenol A. Rozporządzenie (UE) 2024/3190 weszło w życie 20 stycznia 2025 r., a jego główny okres przejściowy zakończył się 20 lipca 2026 r. Obejmuje ono powłoki, lakiery, farby drukarskie i kleje stosowane w materiałach do kontaktu z żywnością, a nie sam papier. Należy poprosić o potwierdzenie, że farby, lakiery i kleje ujęte w Państwa specyfikacji nie są wytwarzane z użyciem BPA.

PFAS

Od 12 sierpnia 2026 r. rozporządzenie PPWR (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych ogranicza stosowanie PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością wprowadzanych do obrotu w UE. Limity, metody badań i alternatywy omawiamy w osobnym poradniku opakowania do żywności bez PFAS.

Jak działa prawo dotyczące kontaktu z żywnością w Wielkiej Brytanii po brexicie?

Wielka Brytania zachowała przepisy UE jako prawo zasymilowane (assimilated law): rozporządzenia 1935/2004, 2023/2006 i 10/2011 nadal obowiązują w Anglii, Szkocji i Walii w formie zachowanej. Irlandia Północna stosuje unijne przepisy dotyczące kontaktu z żywnością na podstawie Ram windsorskich (Windsor Framework). W przypadku większości opakowań papierowych i z tworzyw sztucznych z nadrukiem treść techniczna deklaracji zgodności dla GB i dla UE jest taka sama, ale odniesienia prawne i podmiot wskazany w dokumencie powinny odpowiadać danemu rynkowi.

Warto zwrócić uwagę na dwie kwestie praktyczne. Po pierwsze, jeśli z jednego zapasu magazynowego zaopatrują Państwo zarówno Wielką Brytanię (GB), jak i Irlandię Północną, należy stosować specyfikację spełniającą aktualne przepisy UE, ponieważ teksty GB i UE mogą z czasem się rozchodzić. Po drugie, kupujący z Wielkiej Brytanii nadal często żądają BfR XXXVI w deklaracjach dla papieru, ponieważ również GB nie ma środka dotyczącego wyłącznie papieru. Szersze obowiązki dotyczące opakowań w Zjednoczonym Królestwie (rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), podatek od opakowań z tworzyw sztucznych, zakazy dotyczące wyrobów z plastiku jednorazowego użytku) omawiamy w przewodniku przepisy dotyczące opakowań w Wielkiej Brytanii.

Jak FDA reguluje opakowania do żywności w USA?

W USA każda substancja w materiale do kontaktu z żywnością musi mieć podstawę prawną dla zamierzonego zastosowania: wpis w 21 CFR, części 174-178, status GRAS (ogólnie uznawane za bezpieczne), wcześniejszą zgodę (prior sanction) lub skuteczne zgłoszenie FCN (Food Contact Notification). Zgodność wykazuje się, pokazując, że każdy składnik i gotowy wyrób spełniają te warunki, zwykle w oświadczeniu gwarancyjnym dostawcy (letter of guaranty).

Dla opakowań papierowych największe znaczenie mają dwie sekcje:

• 21 CFR 176.170 obejmuje składniki papieru i kartonu mających kontakt z żywnością wodną i tłuszczową, wraz z limitami ekstrakcji oraz warunkami użycia w zależności od rodzaju żywności i temperatury. Tu zwykle ocenia się papier do zawijania burgerów, pudełka na pizzę, kubki i pojemniki na zupę.
• 21 CFR 176.180 obejmuje papier i karton mające kontakt z żywnością suchą, na przykład torebki piekarnicze na produkty suche lub saszetki z cukrem.

Składniki z tworzyw sztucznych podlegają części 177 (na przykład wpisy dotyczące polimerów olefinowych dla powłok polietylenowych), a kleje i składniki powłok częściom 175 i 176. FCN jest przypisane do konkretnej firmy: obejmuje substancję zgłaszającego oraz klientów, którzy jej używają, a nie każdą podobną substancję na rynku. Ma to znaczenie, gdy dostawca powołuje się na FCN: należy zapytać, czyje to zgłoszenie i czy Państwa materiał jest zgłoszoną substancją.

Dlaczego hasło „zatwierdzone przez FDA” zwykle wprowadza w błąd

FDA nie zatwierdza, nie certyfikuje ani nie rejestruje gotowych wyrobów opakowaniowych i nie wydaje certyfikatów zakładom produkującym opakowania. Gdy dostawca mówi „zatwierdzone przez FDA”, poprawne sformułowanie brzmi zwykle: „wykonane z substancji zgodnych z obowiązującymi przepisami FDA dla wskazanych rodzajów żywności i warunków użycia”. Zapis „zatwierdzone przez FDA” w ofercie należy traktować jako sygnał, by poprosić o właściwe oświadczenie o zgodności: które sekcje CFR, jakie rodzaje żywności, jakie warunki temperaturowe i kto je podpisuje. Użyteczne oświadczenie wskazuje gotowy produkt, jego składniki oraz przepisy, które spełniają.

PFAS i przepisy stanowe

FDA ogłosiła 28 lutego 2024 r., że środki nadające odporność na tłuszcz na bazie PFAS nie są już sprzedawane w USA do zastosowań w kontakcie z żywnością, a w styczniu 2025 r. stwierdziła, że 35 FCN dotyczących PFAS przestało być skutecznych. Wiele stanów wprowadziło własne zakazy stosowania PFAS w opakowaniach do żywności. Te przepisy, wraz ze stanowymi regulacjami o ROP i torbach, omawiamy w przewodniku przepisy dotyczące opakowań dla gastronomii w USA.

Kto odpowiada za zgodność z przepisami o kontakcie z żywnością?

Odpowiedzialność jest rozłożona wzdłuż łańcucha, a każda ze stron musi umieć wykazać zgodność swojej części. Producent opakowań odpowiada za materiał, który wytwarza, oraz za deklarację zgodności. Właściciel marki lub sieć odpowiada za użycie opakowania zgodnie ze specyfikacją i za bezpieczeństwo zapakowanej żywności. Importerzy i dystrybutorzy muszą posiadać dokumentację i przekazywać ją dalej.

Właściciel marki lub sieć restauracji

Sieć lub marka decyduje o sposobie użycia opakowania: jakie produkty, w jakiej temperaturze, jak długo. Te informacje przesądzają o tym, czy deklaracja zgodności jest ważna dla danego zastosowania. Papier zadeklarowany dla „żywności suchej i wilgotnej w temperaturze pokojowej” nie jest objęty deklaracją dla gorącego smażonego kurczaka przetrzymywanego pod lampą grzewczą. Do Państwa obowiązków należą zwykle: przekazanie dostawcy rzetelnych warunków użycia, sprawdzenie, czy deklaracja je obejmuje, przechowywanie dokumentacji na potrzeby audytów oraz przeszkolenie personelu lokali, by nie używał opakowań do produktów spoza zadeklarowanych warunków. Jeśli są Państwo również podmiotem działającym na rynku spożywczym, ponoszą Państwo odpowiedzialność za bezpieczeństwo zapakowanego produktu.

Importer do UE, Wielkiej Brytanii lub USA

Importer jest pierwszą stroną wprowadzającą opakowanie na dany rynek. Powinien mieć od dostawcy deklarację zgodności lub oświadczenie o zgodności, sprawdzić, czy dokument powołuje się na właściwe przepisy, i móc okazać go organom. W USA importer zwykle potrzebuje oświadczenia gwarancyjnego od producenta. Jeśli importują Państwo spoza danego rynku puste opakowania z nadrukiem, to właśnie do Państwa organ zwróci się zazwyczaj w pierwszej kolejności.

Dystrybutor lub hurtownik

Dystrybutorzy odsprzedający opakowania muszą przekazywać deklarację zgodności dalej w łańcuchu, prowadzić zapisy identyfikowalności (która partia trafiła do którego klienta) i nie zmieniać warunków użycia we własnych materiałach sprzedażowych. Dystrybutor, który przedrukowuje lub przetwarza materiał, przejmuje na tym etapie obowiązki producenta.

Producent z zagranicy

Producent spoza rynku (na przykład przetwórca w Turcji dostarczający na rynek UE, Wielkiej Brytanii lub USA) musi produkować zgodnie z przepisami rynku docelowego, wystawiać deklarację zgodności lub oświadczenie o zgodności, stosować GMP i zapewniać identyfikowalność do partii surowców. Jego deklaracja opiera się na oświadczeniach producentów kartonu, producentów farb oraz dostawców powłok i klejów, więc jakość dokumentów od poddostawców decyduje o jakości deklaracji dla wyrobu gotowego.

Co powinna zawierać deklaracja zgodności?

Użyteczna deklaracja zgodności wskazuje podmiot, który ją wystawia, dokładny materiał lub wyrób, przepisy, z którymi jest zgodny, substancje objęte ograniczeniami oraz warunki użycia, dla których zgodność zweryfikowano. W przypadku tworzyw sztucznych treść określa załącznik IV do rozporządzenia (UE) nr 10/2011; deklaracje dla papieru mają zwykle ten sam układ. Niemieckojęzyczne zespoły ds. jakości żądają tego samego dokumentu pod nazwą Konformitätserklärung (dla opakowań do żywności: Konformitätserklärung Lebensmittelverpackung).

Typowa zawartość do sprawdzenia:

• Nazwa i adres podmiotu wystawiającego deklarację (producent lub importer).
• Identyfikacja materiału lub wyrobu (nazwa produktu, specyfikacja, konstrukcja, warstwy).
• Data deklaracji (i numer rewizji).
• Potwierdzenie, że materiał jest zgodny z rozporządzeniem (WE) nr 1935/2004, rozporządzeniem (WE) nr 2023/2006 oraz, w stosownych przypadkach, z rozporządzeniem (UE) nr 10/2011 i zaleceniem BfR XXXVI (lub z ich zasymilowanymi odpowiednikami w GB).
• Substancje objęte limitami migracji specyficznej lub innymi ograniczeniami oraz dodatki o podwójnym zastosowaniu (dual-use), jeśli dotyczy.
• Warunki użycia: rodzaje żywności (sucha, wilgotna, tłusta, kwaśna, alkoholowa), czas i temperatura kontaktu, stosunek powierzchni do objętości przyjęty w badaniach.
• Informacje o barierach funkcjonalnych, jeśli zgodność na nich się opiera.
• Podpis osoby odpowiedzialnej.

Deklarację wspierają raporty z badań (migracja całkowita i specyficzna, w stosownych przypadkach badania organoleptyczne), o które kupujący może wystąpić, ale które często udostępnia się na zasadzie poufności.

Terminy, które kupujący powinni mieć w kalendarzu

Dokumenty, o które warto prosić producenta opakowań

Należy o nie poprosić przed zatwierdzeniem nowej pozycji oraz ponownie przy każdej zmianie materiału, powłoki, systemu farb lub zakładu produkcyjnego:

• Deklaracja zgodności dla gotowego wyrobu, powołująca się na przepisy rynku docelowego i Państwa warunki użycia.
• Dla papieru i kartonu: oświadczenie o zgodności z zaleceniem BfR XXXVI (oraz z właściwą częścią zalecenia, jeśli stosuje się papiery specjalistyczne).
• Dla warstw z tworzyw sztucznych (powłoka PE, folia okienek, torby): deklaracja zgodności wg rozporządzenia (UE) nr 10/2011 i podsumowanie badań migracji.
• Deklaracja dostawcy farb i lakierów: przydatność niskomigracyjna dla danego zastosowania, status BPA wg rozporządzenia (UE) 2024/3190, a od 2027 r. zgodność z niemieckim rozporządzeniem w sprawie farb drukarskich, jeśli opakowanie jest sprzedawane w Niemczech.
• Oświadczenie dotyczące olejów mineralnych: źródło włókna (pierwotne lub z recyklingu), system farb, ewentualna bariera.
• Oświadczenie dotyczące PFAS (brak celowo dodanych PFAS, dane z badań, jeśli są dostępne); zob. opakowania do żywności bez PFAS.
• Dla USA: oświadczenie gwarancyjne (letter of guaranty) lub oświadczenie o zgodności ze wskazaniem sekcji CFR (na przykład 21 CFR 176.170) oraz ewentualnych FCN, na których się opiera.
• Dowody GMP: opis systemu jakości i identyfikowalności (w jaki sposób numery partii są nanoszone na kartony).

W firmie 9 Packaging zestaw dokumentów dla każdej pozycji ustala się na etapie wyceny i weryfikacji technicznej, ponieważ zależy on od kartonu, powłoki, systemu farb i rynku docelowego danego zlecenia.

Co to oznacza dla opakowań gastronomicznych i e-commerce

Zasada jest wszędzie ta sama: zadeklarowane warunki użycia muszą odpowiadać rzeczywistemu zastosowaniu.

• Papier do zawijania burgerów i arkusze tłuszczoodporne: kontakt z tłustą, gorącą żywnością, często przez kilka minut. Należy sprawdzić, czy deklaracja obejmuje żywność tłustą w podwyższonej temperaturze oraz czy bariera tłuszczowa jest wolna od PFAS. Zob. papier tłuszczoodporny z nadrukiem.
• Pudełka na burgery, pizzę i na wynos: karton może pochodzić z recyklingu lub z włókna pierwotnego; przy bezpośrednim kontakcie z gorącą żywnością należy zapytać o oleje mineralne i o stronę mającą kontakt z żywnością. Zob. pudełka na burgery z nadrukiem, pudełka na pizzę z nadrukiem oraz pudełka na jedzenie na wynos z nadrukiem.
• Kubki i pojemniki na żywność: powłoka PE jest warstwą z tworzywa sztucznego objętą rozporządzeniem 10/2011; w przypadku powłok dyspersyjnych należy zapytać, wobec jakich przepisów lub zaleceń oceniono powłokę. Gorące płyny wyznaczają warunki badań. Zob. kubki papierowe z nadrukiem i papierowe pojemniki na żywność z nadrukiem.
• Torebki spożywcze z okienkiem: papier i folia wymagają osobnych deklaracji. Zob. papierowe torebki spożywcze z nadrukiem.
• Chusteczki nawilżane wydawane z jedzeniem: chusteczka nie jest materiałem do kontaktu z żywnością, więc zastosowanie mają przepisy dotyczące kosmetyków, oznakowania i tworzyw sztucznych; zob. chusteczki nawilżane i przepisy o jednorazowych wyrobach z tworzyw sztucznych.
• Opakowania wysyłkowe i kartony zbiorcze w e-commerce: zwykle bez bezpośredniego kontaktu z żywnością, więc przepisy o kontakcie z żywnością nie mają zastosowania, chyba że pudełko jest opakowaniem podstawowym żywności (na przykład niezapakowane wyroby piekarnicze). Należy to jasno określić, aby dostawca nie zadeklarował zbyt wiele ani zbyt mało.

Warstwa barierowa bywa najtrudniejszym elementem deklaracji; porównanie PE, powłok dyspersyjnych, PLA i wosku znajdą Państwo w poradniku powłoki barierowe do opakowań papierowych.

Kolejny krok: opis kontaktu z żywnością w zapytaniu ofertowym

Dostawca może wystawić sensowną deklarację tylko wtedy, gdy zapytanie jest konkretne. Przesyłając zapytanie ofertowe (RFQ), prosimy uwzględnić: rodzaje żywności (z zawartością tłuszczu, wilgotnością i kwasowością), temperaturę i czas kontaktu, rynki docelowe (UE, GB, Irlandia Północna, USA), informację, czy zadrukowana strona ma kontakt z żywnością, wymagane dokumenty z powyższej listy oraz ewentualne wymagania specyficzne dla sieci, takie jak normy dotyczące farb. Jak ułożyć resztę zapytania, pokazuje nasz poradnik o zapytaniu ofertowym na opakowania, a specyfikację można wysłać bezpośrednio przez naszą stronę kontaktową do weryfikacji technicznej.

Powiązane materiały

• Słownik pojęć opakowaniowych: papier, karton, druk i zgodność
• Deklaracja zgodności z PPWR: co musi zawierać i kto ją podpisuje
• Słownik pojęć opakowaniowych: przepisy, zrównoważony rozwój i handel