Słownik materiałów opakowaniowych: papier, karton, tektura falista, folie i powłoki

Jak korzystać ze słownika materiałów opakowaniowych

Każde hasło zawiera nazwę terminu, jego skrót oraz, gdy ma to znaczenie, odpowiednik niemiecki (DE), niderlandzki (NL) lub amerykański/brytyjski. Następnie podana jest definicja zrozumiała samodzielnie: czym jest materiał lub właściwość, jak się go wytwarza lub mierzy i dlaczego ma znaczenie w specyfikacji. Wartości typowe są oznaczone jako takie, ponieważ papiernie, producenci folii i metody badań się różnią; wiążące wartości dla zamówienia wynikają z uzgodnionej specyfikacji i kart technicznych dostawców, potwierdzonych na etapie wyceny i przeglądu technicznego. Jeśli inny poradnik 9 Packaging omawia dany temat szerzej, hasło zawiera odnośnik do niego.

Ta strona jest jednym z pięciu słowników szczegółowych w ramach słownika opakowań, który zawiera krótkie definicje najczęstszych terminów ze wszystkich obszarów. Terminy z zakresu druku i przygotowania do druku znajdują się w słowniku druku i przygotowania do druku, terminy dotyczące maszyn i procesów w słowniku przetwórstwa i produkcji, metody badań i wady w słowniku badań i jakości, a terminy prawne, środowiskowe i handlowe w słowniku przepisów, zrównoważonego rozwoju i handlu.

Tabela pokazuje, jak odczytywać typowe zapisy ze specyfikacji za pomocą terminów z tego słownika.

Włókna i masa włóknista

Jak drewno i makulatura stają się włóknem w opakowaniach oraz terminy dotyczące roztwarzania i bielenia, które pojawiają się w deklaracjach papierni. Porównania na poziomie gatunków znajdują się w poradniku Gatunki papieru opakowaniowego.

Celuloza bielona i niebielona (DE: gebleicht / ungebleicht)

Celuloza niebielona zachowuje brązowy kolor ligniny, naturalnego spoiwa w drewnie, którego warzenie nie usuwa całkowicie, i jest podstawą brązowego papieru kraft, kraftlinera i kartonu kraft. W celulozie bielonej pozostałą ligninę usuwa się lub rozjaśnia w wielostopniowej sekwencji bielenia, co daje białe włókno na powierzchnie istotne dla druku lub stykające się z żywnością. Bielenie obniża wydajność i nieco wytrzymałość, dlatego niebielony papier kraft jest zazwyczaj najmocniejszą opcją przy danej gramaturze.

Celuloza chemiczna (DE: Zellstoff)

Celuloza chemiczna to włókno oddzielone od drewna przez gotowanie zrębków w chemikaliach, które rozpuszczają większość ligniny, pozostawiając długie, elastyczne, dobrze wiążące się włókna. Wydajność roztwarzania chemicznego wynosi zazwyczaj około 45–55% drewna w postaci włókna, wobec 90% i więcej w przypadku masy mechanicznej, więc celuloza kosztuje więcej za tonę, ale daje znacznie większą wytrzymałość w przeliczeniu na gram. Dwa procesy chemiczne to metoda siarczanowa (kraft) i siarczynowa; w gatunkach opakowaniowych dominuje kraft.

CTMP (masa chemotermomechaniczna)

CTMP to masa wytwarzana przez nasycanie zrębków łagodnym środkiem chemicznym, zazwyczaj siarczynem sodu, obróbkę parą, a następnie mielenie pod ciśnieniem. Zachowuje wysoką wydajność masy mechanicznej (około 90%), ale daje czystsze, sztywniejsze włókna tworzące puszysty arkusz. CTMP jest typową warstwą środkową kartonu FBB (folding boxboard) i niektórych kartonów do opakowań płynów, i to głównie dlatego FBB jest sztywniejszy w przeliczeniu na gram niż karton SBS.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Masa odfarbiona (DIP)

Masa odfarbiona to włókno z recyklingu, z którego usunięto farbę drukarską, zwykle przez flotację i płukanie, tak aby uzyskać jaśniejszą, czystszą masę. Stosuje się ją w papierach tissue, papierze gazetowym i białych warstwach wierzchnich niektórych kartonów i linerów z recyklingu. Odbarwianie usuwa większość farby, ale nie każdą pozostałość, dlatego użycie w kontakcie z żywnością nadal zależy od oceny gotowego materiału.

Bielenie ECF i TCF (bez chloru elementarnego; całkowicie bez chloru)

Bielenie ECF (elemental chlorine free) wykorzystuje dwutlenek chloru zamiast gazowego chloru i jest dominującą metodą bielenia celulozy chemicznej na świecie. Bielenie TCF (totally chlorine free) nie stosuje żadnych związków chloru, opierając się na tlenie, ozonie i nadtlenku wodoru. Obie metody są podawane w deklaracjach papierni; niektórzy właściciele marek wskazują jedną z nich w politykach zrównoważonego rozwoju.

Celuloza siarczanowa (kraft; DE: Sulfatzellstoff; US: sulfate)

Celuloza siarczanowa to celuloza chemiczna wytwarzana przez gotowanie zrębków w roztworze wodorotlenku sodu i siarczku sodu, przy czym chemikalia są odzyskiwane i ponownie wykorzystywane w zakładzie. Proces zachowuje wytrzymałość włókien, od czego papier kraft wziął nazwę, z niemieckiego i szwedzkiego słowa oznaczającego siłę. Nazywa się ją siarczanową, ponieważ w obiegu odzysku jako chemikalium uzupełniającego używa się siarczanu sodu; „siarczanowy” i „kraft” oznaczają ten sam proces, jak w skrócie SBS (solid bleached sulphate).

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Masa mechaniczna (ścier drzewny, TMP; DE: Holzstoff)

Masa mechaniczna powstaje przez ścieranie kłód o kamień (ścier drzewny) lub mielenie zrębków między tarczami (masa termomechaniczna, TMP), co rozdziela włókna siłą, a nie chemią. Wydajność wynosi zazwyczaj 90% lub więcej, a masa jest puszysta i kryjąca, ale zachowuje ligninę, więc jest słabsza od celulozy chemicznej i żółknie pod wpływem światła. W opakowaniach występuje głównie w warstwach środkowych kartonu FBB.

Włókna niedrzewne

Włókna niedrzewne to masa z roślin innych niż drzewa, takich jak bagassa z trzciny cukrowej, bambus, słoma pszeniczna, trzcina czy linters bawełniany. Są szeroko stosowane w wyrobach z formowanej masy włóknistej, takich jak naczynia jednorazowe, i w niektórych papierach; długość, wytrzymałość i czystość włókna zależą od rośliny i procesu roztwarzania. Niedrzewne pochodzenie włókna samo w sobie nie sprawia, że produkt jest kompostowalny, wolny od PFAS ani mniej obciążający środowisko; zależy to od dodatków, powłok i łańcucha dostaw.

OCC (makulatura z tektury falistej)

OCC to zużyte pudła z tektury falistej zbierane do recyklingu, największe pojedyncze źródło włókna wtórnego do testlinera, papieru na falę z recyklingu i papierów kraft z recyklingu. Jego długie włókna pochodzące z celulozy kraft są cenne, ale jakość zmienia się w zależności od zanieczyszczeń, wilgotności i tego, ile razy włókno było już poddane recyklingowi. Ceny OCC zmieniają się wraz z popytem i bezpośrednio wpływają na koszt papierów z recyklingu na tekturę falistą (containerboard).

Gatunki makulatury (EN 643)

EN 643 to europejska norma zawierająca listę gatunków papieru i tektury do recyklingu, określająca kategorie takie jak papier mieszany, opakowania z tektury falistej, gazety i białe papiery wysokiej jakości. Papiernie kupują makulaturę według tych gatunków, które wyznaczają limity dla materiałów zabronionych i składników niepapierowych. Projekt opakowania wpływa na to, do którego gatunku trafi zużyty wyrób i czy papiernie go przyjmą.

Włókno z recyklingu (włókno wtórne; DE: Recyclingfaser, Altpapierfaser)

Włókno z recyklingu to masa wytwarzana z makulatury przez ponowne roztwarzanie, sortowanie i oczyszczanie, a czasem odbarwianie. Obniża koszt materiału i obciążenie środowiska, ale daje mniejszą wytrzymałość w przeliczeniu na gram i większe różnice odcienia, a także może zawierać pozostałości, takie jak węglowodory oleju mineralnego z wcześniejszego druku, dlatego bezpośredni kontakt z żywnością zwykle wymaga oceny lub bariery funkcjonalnej. Włókna z każdym cyklem recyklingu skracają się i sztywnieją, co ogranicza liczbę możliwych cykli.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego; Bariery dla olejów mineralnych w pudełkach do żywności

Mielenie masy (rafinacja; DE: Mahlung)

Mielenie, zwane też rafinacją, to mechaniczna obróbka masy między listwami na obrotowych tarczach, która szorstkuje i strzępi powierzchnię włókien, dzięki czemu mocniej wiążą się w arkuszu. Większe mielenie zwiększa gęstość, wytrzymałość na rozciąganie i gładkość oraz obniża porowatość, podczas gdy odporność na rozdzieranie i objętość właściwa zwykle spadają po przekroczeniu pewnego punktu. Stopień zmielenia mierzy się jako opór odwadniania w stopniach Schopper-Riegler (ISO 5267-1) lub w jednostkach Canadian Standard Freeness (ISO 5267-2); papier tłuszczoodporny i glassine uzyskują odporność na tłuszcz dzięki bardzo intensywnemu mieleniu.

Włókno iglaste i liściaste (włókno długie i krótkie; DE: Langfaser, Kurzfaser)

Włókno iglaste z drzew takich jak sosna i świerk ma zazwyczaj około 2–4 mm długości, a włókno liściaste z gatunków takich jak brzoza, eukaliptus czy akacja około 1 mm. Włókno długie nadaje wytrzymałość na rozdzieranie i rozciąganie i jest podstawą papieru workowego kraft i kraftlinera; włókno krótkie daje gładkość, równomierną strukturę arkusza i kryjność. Większość papierów i kartonów łączy oba rodzaje, równoważąc wytrzymałość i powierzchnię do druku.

Celuloza siarczynowa (US: sulfite pulp; DE: Sulfitzellstoff)

Celuloza siarczynowa to celuloza chemiczna warzona w kwasie siarkawym i solach wodorosiarczynowych, a nie w zasadowym ługu kraft. Łatwiej ją bielić i mielić niż celulozę siarczanową, ale daje słabsze włókna, a jej udział w światowej produkcji celulozy jest dziś niewielki. Utrzymuje się w gatunkach specjalnych, w tym w niektórych papierach tłuszczoodpornych i glassine, oraz w celulozie rozpuszczalnej do wyrobów celulozowych.

Włókno pierwotne (DE: Frischfaser)

Włókno pierwotne to masa wytwarzana bezpośrednio z drewna lub innych roślin, a nie z makulatury. Daje większą wytrzymałość w przeliczeniu na gram, stabilny odcień i znaną historię, dlatego zwykle wskazuje się je do bezpośredniego kontaktu z żywnością tłustą, wilgotną lub gorącą. Żaden przepis UE, Wielkiej Brytanii ani USA nie wymaga włókna pierwotnego jako takiego; jest to jeden ze sposobów spełnienia wymagań dotyczących kontaktu z żywnością, obok barier funkcjonalnych.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Gatunki papieru

Nazwane gatunki papieru, które pojawiają się w ofertach na opakowania. Gatunki do pakowania żywności porównuje poradnik Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice.

Airlaid (włóknina airlaid)

Airlaid to miękka, przypominająca tkaninę włóknina z celulozy, formowana w runo strumieniem powietrza zamiast wody, a następnie wiązana, zazwyczaj lateksowym spoiwem lub włóknami termoplastycznymi. Jest grubsza, bardziej chłonna i bardziej tekstylna niż tissue i służy do serwetek premium, wkładów chłonnych i obrusów. Rodzaj spoiwa wpływa na to, czy wyrób zachowuje się w recyklingu jak papier.

Zob.: Serwetki 1-, 2-, 3-warstwowe i airlaid

Papier do pieczenia (US: parchment paper; DE: Backpapier; NL: bakpapier)

Papier do pieczenia to papier tłuszczoodporny lub pergamin roślinny jako baza, powleczony z jednej lub obu stron silikonem, co daje nieprzywierającą powierzchnię, zazwyczaj odporną na temperatury piekarnika do około 220–230 °C, w zależności od gatunku. W USA sprzedaje się go zwykle jako parchment paper, co prowadzi do pomyłek z niepowlekanym pergaminem roślinnym. Jest papierem antyadhezyjnym (release paper), a nie owijką do dań na wynos, i nie jest zgrzewalny na gorąco.

Zob.: Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Papier powlekany (C1S, C2S; DE: gestrichenes Papier)

Papier powlekany ma powłokę pigmentową z drobnych minerałów, takich jak kaolin lub węglan wapnia, związanych spoiwem, nałożoną z jednej strony (C1S) lub z obu (C2S). Powłoka wypełnia powierzchnię włókien, dając większą gładkość, połysk i ostrość druku niż w papierze niepowlekanym. W opakowaniach stosuje się go na etykiety, owijki premium i papiery na torebki; powłoka pigmentowa poprawia druk, ale nie odporność na tłuszcz ani wodę, do czego potrzebna jest bariera.

Papier kraft rozciągliwy (extensible kraft)

Papier kraft rozciągliwy to papier kraft zagęszczany w kierunku maszynowym na maszynie papierniczej w procesie mikrokrepowania, często znanym pod nazwą handlową Clupak, dzięki czemu przed zerwaniem może się rozciągnąć o kilka procent. Ta dodatkowa rozciągliwość zwiększa absorpcję energii przy rozciąganiu, pozwalając lżejszemu papierowi przetrwać upadki i uderzenia, które rozerwałyby zwykły papier kraft. Jest standardem w workach wielowarstwowych i bywa stosowany w torbach na zakupy o dużej wytrzymałości.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Glassine (pergamin satynowany; DE: Pergamin)

Glassine to papier tłuszczoodporny poddany superkalandrowaniu, czyli prasowaniu między polerowanymi walcami, aż stanie się gładki, gęsty i półprzezroczysty, zazwyczaj o gramaturze około 40–90 g/m². Odporność na tłuszcz i powietrze zawdzięcza gęstości i jest stosowany na torebki piekarnicze, przekładki, wyroby cukiernicze oraz, po pokryciu silikonem, jako podkład antyadhezyjny etykiet. W niskiej temperaturze i suchym powietrzu może stać się kruchy.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Papier tłuszczoodporny (DE: Pergamentersatz, fettdichtes Papier; NL: vetvrij papier)

Papier tłuszczoodporny to papier, którego włókna są tak intensywnie zmielone, że arkusz staje się gęsty i ma bardzo mało porów, więc odporność na tłuszcz zawdzięcza strukturze, a nie powłoce. Ma zazwyczaj 30–60 g/m², jego odporność na tłuszcz ocenia się testem KIT, a prawidłowo wytworzony nie wymaga fluorochemikaliów. Nie jest wodoodporny i nie zgrzewa się na gorąco, a jego traktowanie w ramach ROP różni się w zależności od systemu, dlatego należy go określać przez gramaturę, poziom KIT i status wolny od fluoru, a nie samą nazwą.

Zob.: Papier tłuszczoodporny z nadrukiem; Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Papier z powłoką odporną na tłuszcz

Papier z powłoką odporną na tłuszcz to zwykły papier bazowy, często kraft MG, któremu odporność na tłuszcz nadaje powłoka lub obróbka powierzchni, a nie mielenie włókien. Jego skuteczność zależy od tego, czy powłoka pozostaje nienaruszona, więc linie zagięć i bigowania mogą stać się słabymi punktami. Specyfikacja powinna wskazywać rodzaj powłoki, poziom KIT oraz potwierdzenie, że nie dodano celowo fluorochemikaliów.

Zob.: Torebki spożywcze odporne na tłuszcz

Papier kraft (DE: Kraftpapier; NL: kraftpapier)

Papier kraft to papier z celulozy chemicznej wytwarzanej metodą siarczanową (kraft), która zachowuje długie i mocne włókna. Dostępny jest jako niebielony (brązowy), bielony (biały) lub z dodatkiem włókna z recyklingu, w wykończeniach MF, MG i jako papier workowy, zazwyczaj od około 25 g/m² na lekkie torebki spożywcze do 150 g/m² i więcej na ciężkie torby na zakupy. Samo słowo nic nie mówi o gramaturze, źródle włókna ani powierzchni, więc specyfikacja papieru kraft musi zawierać wszystkie trzy.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego; Papier kraft brązowy, biały i z recyklingu na torby

Papier kraft MF (maszynowo wykańczany)

Papier kraft MF to papier kraft o jednakowej, matowej fakturze po obu stronach, uzyskanej przez lekkie kalandrowanie na maszynie papierniczej. Jest standardowym materiałem na torby z uchwytami i torebki SOS, zazwyczaj od około 50–80 g/m² na torebki SOS i lekkie torby na wynos do 120–150 g/m² na cięższe torby sklepowe. Jego otwarta powierzchnia daje naturalny wygląd, ale chłonie farbę, więc drobne rastry i mały tekst negatywowy trudniej utrzymać.

Zob.: Gramatura toreb papierowych

Papier MG (gładzony maszynowo; kraft MG)

Papier MG to papier suszony na dużym, polerowanym, ogrzewanym parą cylindrze Yankee, co daje jedną stronę gładką i błyszczącą, a drugą szorstką. Ma zwykle około 25–60 g/m² i jest standardową bazą torebek na kanapki i pieczywo, torebek do sprzedaży z lady oraz wielu owijek do żywności. Na stronie gładzonej druk jest ostrzejszy, a tłuszcz zatrzymuje się nieco lepiej niż na papierze kraft MF, ale papier MG sam w sobie nie jest tłuszczoodporny.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Papier kraft z recyklingu (brązowy papier z recyklingu)

Papier kraft z recyklingu to nazwa handlowa brązowego papieru pakowego wytwarzanego w całości lub w większości z włókna wtórnego, zwykle z OCC i zużytych papierów kraft, a nie ze świeżej celulozy kraft. Ma mniejszą wytrzymałość w przeliczeniu na gram oraz większe różnice odcienia i plamkowanie niż papier kraft z włókna pierwotnego, więc torby często wymagają większej gramatury przy tym samym obciążeniu. Niektóre jurysdykcje w USA ustalają minimalną zawartość materiału z recyklingu pokonsumenckiego dla papierowych toreb na zakupy, co czyni procent zawartości recyklatu elementem specyfikacji w tych miejscach.

Zob.: Papier kraft brązowy, biały i z recyklingu na torby; Przepisy dotyczące toreb papierowych według rynków

Papier workowy kraft (DE: Sackkraftpapier)

Papier workowy kraft to mocny, porowaty papier kraft z długich włókien iglastych pierwotnych, przeznaczony do worków wielowarstwowych, zazwyczaj 70–120 g/m². Projektuje się go pod kątem wysokiej absorpcji energii przy rozciąganiu (TEA), aby napełniony worek przetrwał upadki, oraz wysokiej przepuszczalności powietrza, aby worki na cement lub mąkę odpowietrzały się podczas napełniania. Dostępny jest w wersji standardowej i rozciągliwej i wyznacza wzorzec tego, co oznacza „mocny papier kraft”, choć zadrukowane opakowania detaliczne rzadko go potrzebują.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Tissue (bibułka higieniczna; DE: Tissue, Hygienepapier)

Tissue to bardzo lekki, miękki i chłonny papier, zwykle znacznie poniżej 30 g/m² na warstwę, suszony na cylindrze Yankee i zdejmowany nożem krepującym, który nadaje mu objętość i rozciągliwość. Stosuje się go na serwetki, ręczniki do rąk i bibułkę do pakowania, a warstwy łączy się i tłoczy dla uzyskania grubości i miękkości. W niektórych gatunkach stosuje się dodatki zwiększające wytrzymałość na mokro, aby serwetki nie rozpadały się po zwilżeniu.

Zob.: Serwetki 1-, 2-, 3-warstwowe i airlaid

Pergamin roślinny (papier pergaminowy; DE: Pergament, Pergamentpapier)

Pergamin roślinny to papier przepuszczany krótko przez kąpiel w kwasie siarkowym, który żelatynizuje i zespala włókna powierzchniowe, a następnie płukany i suszony. Ma wysoką wytrzymałość na mokro, bardzo dobrą odporność na tłuszcz oraz odporność na gotowanie i pieczenie i to właśnie jego właściwie opisuje niemieckie słowo Pergament. Zwykle kosztuje więcej niż papier tłuszczoodporny i jest stosowany tam, gdzie potrzebna jest wytrzymałość na mokro lub odporność na ciepło bez powłoki.

Zob.: Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Papier woskowany (US także deli paper)

Papier woskowany to lekki papier impregnowany parafiną lub innym woskiem, co daje dobrą odporność na wodę i wilgoć, ale niewielką odporność na ciepło, ponieważ wosk mięknie i topi się. W USA deli paper to nazwa handlowa lekkich arkuszy do kontaktu z żywnością stosowanych przy ladzie, które są zwykle suchym papierem woskowanym, ale czasem tłuszczoodpornym, dlatego materiał należy wskazać wprost. Papier mocno woskowany słabo się roztwarza w recyklingu.

Zob.: Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Biały papier kraft (bielony)

Biały papier kraft powstaje z bielonej celulozy kraft, dając czystą białą bazę dla jaskrawego druku i świeży wygląd torebek spożywczych. Jest zazwyczaj nieco słabszy niż niebielony papier kraft o tej samej gramaturze i kosztuje więcej. Kolory drukują się jaśniej i bliżej wzorca na białym papierze kraft niż na brązowym, gdzie odcień podłoża przygasza i przesuwa barwy.

Zob.: Papier kraft brązowy, biały i z recyklingu na torby

Właściwości papieru i jednostki

Pomiary podawane na karcie technicznej papieru lub kartonu. Metody badań wytrzymałości i barier są zdefiniowane w słowniku badań i jakości.

Gramatura w funtach (basis weight; US, lb na ryzę)

Basis weight to amerykański sposób podawania masy papieru: masa w funtach ryzy o określonym rozmiarze. Dla papieru na torebki ryza ma 3000 stóp kwadratowych, więc 1 lb to około 1,63 g/m², a papier torebkowy 50 lb to około 81 g/m²; karton podaje się często na 1000 stóp kwadratowych, gdzie 1 lb to około 4,88 g/m². Inne branże stosują inne rozmiary ryzy, dlatego przed przeliczeniem należy potwierdzić podstawę.

Zob.: Gramatura toreb papierowych

Biel ISO (brightness; DE: ISO-Weißgrad)

Biel ISO to procent światła niebieskiego (około 457 nm) odbijanego przez papier, mierzony jako biel ISO według ISO 2470-1 lub, w Ameryce Północnej, często jako kierunkowa biel TAPPI (GE). W pełni bielone kartony z celulozy chemicznej osiągają zazwyczaj wysoką biel, natomiast niebielony kraft i gatunki z recyklingu mają ją znacznie niższą. Optyczne środki rozjaśniające podnoszą mierzoną biel; specyfikacje dla kontaktu z żywnością zwykle wymagają, aby nie migrowały.

Objętość właściwa (bulk; DE: spezifisches Volumen)

Objętość właściwa to grubość podzielona przez gramaturę, wyrażona w cm³/g, i opisuje, jak gruby jest arkusz w stosunku do swojej masy. Typowe wartości to około 1,4–1,7 cm³/g dla kartonu FBB, 1,2–1,35 dla kartonu SBS i 1,3–1,5 dla kartonu WLC. Ponieważ sztywność gwałtownie rośnie wraz z grubością, karton o wysokiej objętości właściwej może osiągnąć tę samą sztywność przy niższej gramaturze, co zmniejsza masę materiału.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Grubość (caliper; DE: Dicke; NL: dikte; US: points, pt)

Grubość papieru lub kartonu podaje się zwykle w mikrometrach (µm) i mierzy według ISO 534; amerykańscy przetwórcy podają karton w punktach, gdzie 1 pt = 0,001 cala = 25,4 µm. Sztywność na zginanie rośnie mniej więcej z trzecią potęgą grubości, więc dwa kartony o tej samej gramaturze mogą zachowywać się bardzo różnie. Tańszy, ale cieńszy karton nie jest więc ofertą porównywalną.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Kalandrowanie i superkalandrowanie

Kalandrowanie polega na przepuszczaniu papieru lub kartonu przez szczeliny między walcami w celu wygładzenia powierzchni i wyrównania grubości, kosztem części objętości. Superkalandrowanie wykorzystuje zestaw naprzemiennych walców twardych i miękkich pod wysokim naciskiem i to ono zamienia papier tłuszczoodporny w gęsty, półprzezroczysty glassine. Silniejsze kalandrowanie daje lepszy druk i lepsze zatrzymywanie tłuszczu, ale cieńszy, mniej sztywny arkusz przy tej samej gramaturze.

Gęstość (gęstość pozorna)

Gęstość to gramatura podzielona przez grubość, wyrażona w g/cm³, i jest odwrotnością objętości właściwej. Puszyste kartony i otwarte papiery kraft mają wartość znacznie poniżej 1 g/cm³, a papiery mocno zmielone i kalandrowane, takie jak glassine, zbliżają się do niej lub ją przekraczają. Wyższa gęstość oznacza zwykle ostrzejszy druk i lepsze zatrzymywanie tłuszczu, ale mniejszą sztywność w przeliczeniu na gram.

Wytrzymałość na sucho (dodatki zwiększające wytrzymałość na sucho)

Wytrzymałość na sucho to wytrzymałość papieru w normalnych, klimatyzowanych warunkach użytkowania, głównie na rozciąganie, przepuklenie (burst) i ściskanie. Papiernie zwiększają ją przez mielenie oraz dodatki, takie jak skrobia kationowa, karboksymetyloceluloza lub polimery syntetyczne, które poprawiają wiązanie włókien. Dodatki te pozwalają osiągnąć wymaganą wytrzymałość przy mniejszej ilości włókna lub większym udziale włókna z recyklingu.

Kierunek włókien (kierunek maszynowy i poprzeczny, MD/CD; DE: Laufrichtung; NL: looprichting)

Kierunek włókien to kierunek, w którym papier przemieszczał się przez maszynę papierniczą (kierunek maszynowy, MD), wzdłuż którego układa się większość włókien; kierunek poprzeczny (CD) jest do niego prostopadły. Wytrzymałość na rozciąganie i sztywność są wyższe w MD, natomiast odporność na rozdzieranie i rozszerzalność wilgotnościowa są zwykle wyższe w CD, dlatego karty techniczne podają obie wartości. Przetwórcy ustawiają kierunek włókien na rysunku wykrojnika lub na rękawie torby tak, aby bigi, uchwyty i sztywne panele przebiegały we właściwą stronę.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Gramatura (g/m²; DE: Grammatur, Flächengewicht; NL: grammatuur)

Gramatura to masa jednego metra kwadratowego papieru lub kartonu, podawana w gramach na metr kwadratowy (g/m²) i mierzona według ISO 536. Jest wartością, według której handluje się papierem, głównym czynnikiem kosztu materiału i podstawą raportowania masy opakowań w systemach ROP. Gramatura nie opisuje grubości; od tego jest grubość (caliper).

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego; Gramatura toreb papierowych

Wilgotność (DE: Feuchtegehalt)

Wilgotność to udział wody w papierze lub kartonie wagowo, mierzony przez suszenie w suszarce według ISO 287 i wynoszący przy dostawie zazwyczaj około 5–9%, zależnie od gatunku i klimatu. Papier pochłania i oddaje wilgoć wraz z otaczającym powietrzem, co zmienia jego wymiary, sztywność i wytrzymałość na ściskanie. Zbyt suchy karton pęka na bigu; zbyt wilgotny zwija się, falduje lub traci wytrzymałość przy sztaplowaniu.

Kryjność (DE: Opazität)

Kryjność to zdolność papieru do zasłaniania tego, co znajduje się za nim, mierzona w procentach według ISO 2471 przez porównanie odbicia na czarnym podłożu z odbiciem na stosie tego samego papieru. Wysoka kryjność zapobiega prześwitywaniu druku i ukrywa zawartość, taką jak tłuste jedzenie; gatunki półprzezroczyste, takie jak glassine, mają niską kryjność z założenia. Wypełniacze, masa mechaniczna i powłoka podnoszą kryjność, a mielenie i kalandrowanie ją obniżają.

Porowatość (przepuszczalność powietrza; DE: Luftdurchlässigkeit)

Porowatość opisuje, jak łatwo powietrze przechodzi przez papier, i podaje się ją jako przepuszczalność powietrza, na przykład w sekundach Gurleya na 100 ml (ISO 5636-5) lub w ml/min Bendtsena (ISO 5636-3). Papier workowy kraft jest porowaty, aby worki odpowietrzały się podczas napełniania, natomiast papier tłuszczoodporny i glassine są niemal zamknięte, aby tłuszcz nie przenikał. Porowatość wpływa też na podawanie arkusza w maszynach z podawaniem próżniowym oraz na ilość wchłanianej powłoki lub farby.

Zaklejanie (klejenie masowe i powierzchniowe; DE: Leimung)

Zaklejanie to obróbka sprawiająca, że papier jest odporny na przenikanie wody. Zaklejanie masowe polega na dodaniu do masy środków takich jak AKD, ASA lub kalafonia, tak aby same włókna odpychały wodę, co zapobiega wciąganiu płynu w krawędzie cięcia kartonu na kubki; zaklejanie powierzchniowe nanosi skrobię lub podobny środek w prasie klejącej, aby wzmocnić powierzchnię i kontrolować chłonność farby i powłoki. Zaklejanie spowalnia wchłanianie wody, mierzone testem Cobba, ale nie czyni papieru wodoodpornym.

Gładkość (DE: Glätte)

Gładkość to płaskość powierzchni papieru w skali istotnej dla druku, mierzona zwykle metodami upływu powietrza, takimi jak Bendtsen (ISO 8791-2) lub Parker Print-Surf (ISO 8791-4), gdzie niższe wartości oznaczają gładszy papier. Gładkie powierzchnie umożliwiają druk drobniejszych rastrów i ostrzejszego tekstu przy mniejszej ilości farby. Powlekanie i kalandrowanie zwiększają gładkość; papier kraft MF i gatunki z recyklingu są bardziej szorstkie.

Klimat normalny (kondycjonowanie; ISO 187)

Klimat normalny to atmosfera, w której papier i karton są kondycjonowane i badane: 23 °C i 50% wilgotności względnej według ISO 187, z 27 °C i 65% RH jako alternatywą tropikalną. Ponieważ wilgoć zmienia wytrzymałość i wymiary, wyniki są porównywalne tylko wtedy, gdy próbki kondycjonowano w tym samym klimacie. O klimat należy dopytać, jeśli karta techniczna go pomija.

Wytrzymałość na mokro (DE: Nassfestigkeit; NL: natsterkte)

Wytrzymałość na mokro to wytrzymałość, jaką papier zachowuje po całkowitym namoczeniu, wyrażana zwykle jako wytrzymałość na rozciąganie na mokro w procentach wytrzymałości na sucho. Papier niemodyfikowany zachowuje tylko niewielką jej część, a gatunki o podwyższonej wytrzymałości na mokro, wytwarzane z żywicami takimi jak poliamidoamina-epichlorohydryna (PAE), zachowują jej znacznie więcej. Wytrzymałość na mokro pomaga serwetkom, torbom na zakupy w deszczu i etykietom, ale utrudnia roztwarzanie papieru.

Stopień bieli (biel CIE)

Stopień bieli opisuje, jak biały papier wydaje się oku w całym zakresie widzialnym, zwykle podawany jako biel CIE (na przykład według ISO 11475), i może mieć odcień niebieskawy lub żółtawy przy tej samej bieli ISO. Jest wartością bardziej miarodajną przy dopasowywaniu odcieni kartonu między dostawcami. Dwa kartony o podobnej bieli ISO mogą wyraźnie różnić się stopniem bieli i odcieniem, co widać na dużych białych powierzchniach.

Karton opakowaniowy

Klasy i konstrukcje kartonów na pudełka, kubki i opakowania do żywności. Wybór kartonu na pudełka składane omawia poradnik FBB, SBS czy WLC: jak wybrać karton na pudełka składane.

Karton CKB (powlekany karton kraft niebielony; także CUK, SUS)

CKB, zwany też CUK (coated unbleached kraft) lub SUS (solid unbleached sulphate), to karton kraft niebielony z włókna pierwotnego, często z białą powlekaną warstwą wierzchnią, która pozwala na druk w pełnym kolorze, podczas gdy wnętrze pozostaje brązowe. Jest mocny i odporny na rozdzieranie w stosunku do swojej masy i dobrze znosi wilgoć. Stosuje się go na pudełka na wynos, nosidła do napojów i multipaki, gdy potrzebna jest wytrzymałość i naturalny wygląd kraft.

Zob.: Pudełka na wynos z kartonu kraft i białego

Powłoka kaolinowa (powłoka pigmentowa; DE: Strich)

Powłoka kaolinowa, a ściślej pigmentowa, to warstwa drobnych pigmentów mineralnych, takich jak kaolin i węglan wapnia, związanych lateksem lub skrobią, nanoszona na stronę zadrukowywaną kartonu. Kartony mogą być powlekane jedno-, dwu- lub trzykrotnie, przy łącznej gramaturze powłoki zwykle rzędu 10–30 g/m², aby uzyskać gładką, białą, przyjmującą farbę powierzchnię. Poprawia druk, ale nie jest barierą dla tłuszczu ani wody.

Karton powlekany i niepowlekany (DE: gestrichen / ungestrichen)

Karton powlekany ma powłokę pigmentową po stronie zadrukowywanej, a czasem także na rewersie, natomiast karton niepowlekany ma gołą powierzchnię włókien. Karton powlekany daje ostrzejszy, jaśniejszy druk oraz lepsze efekty lakieru i folii; karton niepowlekany ma naturalny, matowy charakter i chłonie więcej farby. W kodach DIN 19303 litera G oznacza powierzchnię powlekaną, a U niepowlekaną.

Karton na kubki (cupstock; DE: Becherkarton)

Karton na kubki to karton wytwarzany specjalnie do formowania kubków i okrągłych pojemników, zazwyczaj o gramaturze 170–350 g/m², z włókna pierwotnego i zaklejony masowo, aby płyn nie wsiąkał w krawędzie cięcia. Jest powlekany od wewnątrz, a w kubkach na zimne napoje z obu stron, powłoką PE lub dyspersyjną powłoką barierową, i musi wytrzymać zgrzewanie szwu bocznego, zaginanie dna i formowanie zawinięcia krawędzi. Kartony na pudełka składane wyglądają podobnie, ale nie są przystosowane do tych etapów formowania.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego; Powłoki wewnętrzne kubków papierowych

DIN 19303 (klasyfikacja kartonów)

DIN 19303 to niemiecka norma, szeroko stosowana w Europie, klasyfikująca karton za pomocą kodu literowo-cyfrowego; obecne wydanie pochodzi z kwietnia 2026 r. i zachowuje tę samą strukturę kodów. Pierwsza litera określa powierzchnię (G powlekana, U niepowlekana), druga główny skład włóknisty (Z w całości z bielonej celulozy chemicznej, C karton z włókna pierwotnego ze środkiem z masy mechanicznej, T z recyklingu z białym lub kremowym rewersem, D z recyklingu z szarym rewersem), a cyfra podklasę, taką jak kolor rewersu dla GC1 (biały) i GC2 (kremowy) lub objętość właściwa dla klas z recyklingu GD i GT. Papiernie sprzedają produkty markowe w obrębie każdej klasy, więc kod identyfikuje klasę, a specyfikację podaje karta techniczna papierni.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Karton FBB (folding boxboard; GC1/GC2; DE: Faltschachtelkarton)

FBB to wielowarstwowy karton opakowaniowy z włókna pierwotnego, z warstwami zewnętrznymi z bielonej celulozy chemicznej i puszystą warstwą środkową z masy mechanicznej lub CTMP, klasyfikowany jako GC1 (biały rewers) lub GC2 (kremowy rewers) według DIN 19303. Wysoka objętość właściwa daje większą sztywność w przeliczeniu na gram niż SBS, dlatego jest szeroko stosowany na pudełka do żywności i artykułów konsumenckich. Typowa objętość właściwa wynosi około 1,4–1,7 cm³/g.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Karton szary (tektura szara; DE: Graukarton, Graupappe)

Karton szary to karton wytwarzany w całości z włókna z recyklingu, szary na całej grubości i zwykle niepowlekany, stosowany do sztywnych pudełek oklejanych zadrukowanym papierem, okładek książek, tekturek spodnich i przekładek. Jest gęsty i sztywny, ale nie ma własnej powierzchni do druku. W USA chipboard oznacza zwykle taki szary karton, natomiast w specyfikacjach brytyjskich i europejskich white lined chipboard (WLC) to powlekany karton opakowaniowy, więc termin należy potwierdzić.

Karton do opakowań płynów (LPB; DE: Flüssigkeitskarton)

Karton do opakowań płynów to wielowarstwowy karton z włókna pierwotnego wytwarzany z myślą o kartonach na napoje i płynną żywność, laminowany w procesie przetwórstwa polietylenem z obu stron oraz, w produktach długoterminowych przechowywanych w temperaturze pokojowej, cienką warstwą folii aluminiowej. Wymaga wysokiej sztywności, czystego smaku i zapachu oraz dużej odporności na wsiąkanie w krawędzie. Włókno stanowi zazwyczaj około trzech czwartych masy kartonu, a warstwy polimeru i folii oddziela się podczas recyklingu.

Karton (DE: Karton; NL: karton)

Karton to cięższy, sztywniejszy gatunek papieru stosowany na pudełka, kubki i opakowania. Nie ma jednej uniwersalnej granicy, ale materiał powyżej około 200–250 g/m² nazywa się zwykle kartonem; kartony opakowaniowe klasyfikuje się według włókna i konstrukcji, na przykład jako FBB, SBS, WLC lub CKB. Po niemiecku Karton oznacza zwykle karton opakowaniowy, a Pappe cięższe kartony lite.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Warstwa (karton wielowarstwowy)

Warstwa to jedna z warstw włókna formowanych oddzielnie na maszynie kartonowej i łączonych na mokro w jeden arkusz. Konstrukcja wielowarstwowa pozwala papierni umieścić czyste, bielone włókno na zewnątrz, a tańsze lub puszystsze w środku, jak w typowej trójwarstwowej strukturze FBB i WLC. Wytrzymałość połączenia warstw ma znaczenie dla bigowania, klejenia i odporności na rozwarstwianie.

Karton SBS (solid bleached sulphate; SBB; GZ)

SBS, zwany też SBB (solid bleached board) i klasyfikowany jako GZ według DIN 19303, to karton opakowaniowy z bielonej celulozy chemicznej we wszystkich warstwach. Jest biały na wskroś i gęsty, zazwyczaj o objętości właściwej około 1,2–1,35 cm³/g, i dobrze znosi głębokie tłoczenie, drobne złocenie i precyzyjne wykrawanie. Jest tradycyjnym wyborem do kosmetyków premium, farmaceutyków i wyrobów cukierniczych; w USA SBS to domyślne określenie wysokiej jakości kartonu opakowaniowego z włókna pierwotnego.

Zob.: FBB, SBS czy WLC

Karton WLC (white lined chipboard; GD2/GT; US: CRB; DE: Chromoersatzkarton)

WLC to karton opakowaniowy z włókna z recyklingu z białą warstwą wierzchnią, klasyfikowany jako GD (szary rewers) lub GT (biały lub kremowy rewers) według DIN 19303; GD2 to standardowy gatunek, który zwykle oznacza WLC. W USA nazywa się go coated recycled board (CRB). Jest ekonomicznym wyborem na pudełka detaliczne niespożywcze, a do żywności stosuje się go tylko za odpowiednią barierą funkcjonalną lub gdy produkt jest pakowany oddzielnie.

Zob.: FBB, SBS czy WLC; Bariery dla olejów mineralnych w pudełkach do żywności

Tektura falista

Papiery na tekturę falistą, profile fal i konstrukcja tektury. Podane grubości fal są typowe; dokładne wartości zależą od falownicy i papierów. Gatunki tektury na pudełka opisują poradniki Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe oraz Fala E czy fala B w kartonach do pizzy.

Fala A

Fala A to najwyższa popularna fala tektury falistej, o grubości zazwyczaj około 4,5–5 mm i około 105–125 fal na metr. Daje największą amortyzację i odporność na ściskanie pionowe w tekturze 3-warstwowej, ale ma szorstką powierzchnię do druku. W Europie jest dziś rzadsza niż fala C i występuje głównie w tekturach o dużej wytrzymałości oraz w połączeniach tektur 5- i 7-warstwowych.

Fala B

Fala B to gruba fala tektury 3-warstwowej, o grubości zazwyczaj około 2,5–3,2 mm i około 150–185 fal na metr, dająca większą sztywność, amortyzację i odporność na zgniatanie niż fala E. Jest szeroko stosowana na duże kartony do pizzy, amerykańskie pudełka do dostaw, cięższe pudełka wysyłkowe i stojaki sprzedażowe. Wierzchołki fal mogą być widoczne przez druk jednolity jako falistość powierzchni (washboarding).

Zob.: Fala E czy fala B w kartonach do pizzy

Zapis gatunku tektury (na przykład 125K/125T)

Gatunki tektury falistej zapisuje się często jako krótki kod wymieniający papiery od zewnątrz do wewnątrz, z gramaturą i literą oznaczającą rodzaj papieru: powszechne są K dla kraftlinera i T dla testlinera, a dostawcy dodają własne litery dla białej warstwy wierzchniej, linera mottled, półchemicznego lub z recyklingu papieru na falę. Zapis „125K/125T fala B” oznacza więc kraftliner 125 g/m² na zewnątrz, testliner 125 g/m² wewnątrz i falę B pomiędzy nimi, przy czym papier na falę bywa podawany osobno lub wynika ze standardu dostawcy. Konwencje różnią się między firmami i krajami, dlatego w porównaniu ofert należy wypisać każdy papier, gramaturę i falę, a nie polegać na samym kodzie.

Zob.: Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe

Fala C

Fala C to fala średniej wysokości, o grubości zazwyczaj około 3,5–4,5 mm i około 120–145 fal na metr. Jest standardową falą kartonów wysyłkowych z tektury 3-warstwowej, ponieważ równoważy wytrzymałość na sztaplowanie, amortyzację i masę tektury. Jej szorstka powierzchnia nadaje się do druku fleksograficznego na gotowej tekturze (post-print), a nie do drobnej grafiki.

Papiery na tekturę falistą (containerboard; DE: Wellpappenrohpapier)

Containerboard to zbiorcza nazwa papierów używanych do produkcji tektury falistej: linerów, czyli płaskich warstw (kraftliner, testliner i gatunki z białą warstwą wierzchnią), oraz papierów na falę. Handluje się nim według gramatury i klasy wytrzymałości, a jego cena determinuje większość kosztu materiału pudła z tektury falistej. Papiernie containerboard i zakłady produkujące tekturę falistą (falownie) są często oddzielnymi firmami.

Tektura falista (DE: Wellpappe; NL: golfkarton; US: corrugated cardboard)

Tektura falista to struktura z płaskich linerów sklejonych z jedną lub kilkoma pofalowanymi warstwami papieru zwanego papierem na falę (fluting). Tektura 3-warstwowa ma jedną falę między dwoma linerami; tektura 5-warstwowa, na przykład EB, ma dwie fale i trzy linery. Linery niosą druk i większość wytrzymałości na przepuklenie, a papier na falę zapewnia grubość i odporność na ściskanie.

Zob.: Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe

Tektura 5-warstwowa (EB, BC; DE: zweiwellige Wellpappe)

Tektura 5-warstwowa ma dwie warstwy faliste i trzy linery, łącząc dwa profile fal, na przykład E z B (EB, zazwyczaj około 4–5 mm) lub B z C (BC, zazwyczaj około 6–7 mm). Daje znacznie wyższą wytrzymałość na sztaplowanie i odporność na przebicie niż tektura 3-warstwowa i jest stosowana do ciężkiej zawartości, kartonów eksportowych oraz długiego lub trudnego transportu. Drobniejszą falę umieszcza się zwykle na zewnątrz, dla lepszej powierzchni do druku.

Zob.: Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe

Fala E (mikrofala)

Fala E to drobna fala tektury 3-warstwowej, o grubości zazwyczaj około 1,1–1,8 mm i około 290–330 fal na metr, dająca gładką powierzchnię do druku i dobrą sztywność jak na swoją grubość. Jest domyślnym wyborem dla większości pudełek wysyłkowych i częsta w małych i średnich kartonach do pizzy w Europie kontynentalnej. Dobrze przyjmuje druk bezpośredni i często służy do kaszerowanych opakowań detalicznych.

Zob.: Fala E czy fala B w kartonach do pizzy

Fala F

Fala F to bardzo drobna fala, o grubości zazwyczaj około 0,8–1,0 mm i 400 lub więcej fal na metr, zbliżona w dotyku do grubego kartonu. Stosuje się ją na małe pudełka premium, opakowania mieszczące się w skrzynce na listy i pudełka detaliczne, gdzie karton byłby zbyt słaby, a grubsza fala zbyt gruba. Płaska powierzchnia nadaje się do kaszerowania i drobnego druku.

Fala (profil fali)

Fala to falisty kształt formowany w papierze na falę, a litera fali opisuje jej wysokość i skok. Typowe grubości tektury 3-warstwowej to około 0,5–0,6 mm dla fali N, 0,8–1,0 mm dla F, 1,1–1,8 mm dla E, 2,5–3,2 mm dla B, 3,5–4,5 mm dla C i 4,5–5 mm dla A. Litery nadano historycznie, a nie według kolejności wielkości, a dokładna grubość zależy od falownicy i użytych papierów.

Zob.: Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe

Papier na falę (fluting; DE: Wellenstoff)

Papier na falę to papier, który jest podgrzewany, nawilżany parą i formowany w fale na falownicy, a następnie sklejany między linerami. Ma zazwyczaj około 90–180 g/m² i występuje jako papier półchemiczny lub z recyklingu. Papieru na falę zwykle nie widać i się go nie zadrukowuje, ale jego wytrzymałość na ściskanie decyduje w dużej mierze o odporności pudła na sztaplowanie i o tym, jak płaska pozostaje zadrukowana powierzchnia.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Kraftliner

Kraftliner to liner z papieru na tekturę falistą wytwarzany głównie z włókna kraft pierwotnego, zazwyczaj o gramaturze 115–440 g/m², o wyższej wytrzymałości na przepuklenie, rozciąganie i ściskanie w przeliczeniu na gram niż testliner oraz lepszym zachowaniu wytrzymałości w wilgoci. Dostarczany jest jako brązowy lub z białą bieloną warstwą wierzchnią. Często wskazuje się go na kartony do pizzy, ciężkie pudła wysyłkowe i opakowania eksportowe.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Liner mottled (biały liner marmurkowy)

Liner mottled to liner z białą warstwą wierzchnią, której bielona warstwa jest na tyle cienka, że brązowa baza prześwituje jako nierówny, zachmurzony wzór. Jest tańszy od linera w pełni białego i daje jaśniejsze tło niż brązowy kraft. Nierówna baza sprawia, że kolor i duże powierzchnie jednolite są mniej spójne, więc nadaje się lepiej do prostej grafiki niż do druku fotograficznego.

Fala N i fala G (mikrofale)

Fale N i G to najdrobniejsze profile tektury falistej, o grubości zazwyczaj około 0,5–0,6 mm, tworzone, by konkurować z kartonem w opakowaniach detalicznych. Dają powierzchnię do druku zbliżoną do kartonu, przy odporności na zgniatanie i sztywności tektury falistej przy małej masie. Oznaczenia i dokładne profile różnią się między producentami falownic, dlatego należy potwierdzać grubość, a nie polegać na literze.

Papier na falę z recyklingu (DE: Wellenstoff)

Papier na falę z recyklingu to papier wytwarzany z makulatury, głównie OCC, będący tańszą alternatywą dla półchemicznego papieru na falę. Daje mniejszą sztywność i wytrzymałość na ściskanie w przeliczeniu na gram i jest bardziej wrażliwy na wilgoć. Jest najczęstszym papierem na falę w europejskich opakowaniach z tektury falistej; w niemieckich specyfikacjach Wellenstoff oznacza często ten właśnie gatunek.

Półchemiczny papier na falę (NSSC)

Półchemiczny papier na falę to papier wytwarzany głównie z celulozy liściastej pierwotnej, produkowanej metodą półchemiczną, taką jak neutralna półchemiczna siarczynowa (NSSC). Daje sztywniejsze fale, wyższą odporność na zgniatanie płaskie (flat crush) i ściskanie oraz lepsze zachowanie w wilgotnych warunkach niż papier z recyklingu. Wskazuje się go tam, gdzie liczy się wytrzymałość na sztaplowanie w wilgoci, na przykład na tacki do owoców i warzyw.

Tektura 3-warstwowa i tektura jednostronna (DE: einwellige Wellpappe)

Tektura 3-warstwowa, zwana też dwustronną (double face), ma jedną warstwę falistą sklejoną między dwoma linerami i jest najczęstszą konstrukcją tektury falistej. Tektura jednostronna (single face) ma warstwę falistą sklejoną tylko z jednym linerem, pozostawiając fale odsłonięte, i jest na tyle elastyczna, że można nią owijać produkty jako amortyzację. Większość pudełek wysyłkowych, kartonów do pizzy i kartonów transportowych to tektura 3-warstwowa.

Współczynnik zbioru fali (take-up factor)

Współczynnik zbioru fali to długość papieru na falę potrzebna do wykonania jednostki długości tektury falistej, zależna od wysokości i skoku fali, wynosząca zazwyczaj od około 1,2 dla drobnych fal do około 1,5 lub więcej dla fali A. Służy do obliczania gramatury i kosztu tektury na podstawie wskazanych papierów. Wyższe fale zużywają więcej papieru na falę na metr kwadratowy, zwiększając masę i koszt materiału.

Testliner

Testliner to liner z papieru na tekturę falistą wytwarzany głównie z włókna z recyklingu, zazwyczaj o gramaturze 100–300 g/m² i klasyfikowany według klas wytrzymałości (często oznaczanych od TL1 do TL3). Jest tańszy od kraftlinera, ale wymaga większej masy dla tej samej wytrzymałości i szybciej traci wytrzymałość po zawilgoceniu. Szeroko stosuje się go na pudełka wysyłkowe, kartony transportowe i wewnętrzny liner gatunków o mieszanych linerach.

Zob.: Gatunki papieru opakowaniowego

Tektura 7-warstwowa

Tektura 7-warstwowa ma trzy warstwy faliste i cztery linery, zazwyczaj o grubości około 10–15 mm, zależnie od kombinacji fal. Stosuje się ją na ciężkie kontenery do sypkich towarów, pudła paletowe i niektóre opakowania eksportowe jako alternatywę dla skrzyń drewnianych. Rzadko jest drukowana poza prostymi oznaczeniami.

Liner z białą warstwą wierzchnią (white-top testliner, biały kraftliner)

Liner z białą warstwą wierzchnią ma warstwę białego bielonego włókna uformowaną na brązowej bazie kraft lub z recyklingu, co daje jasną powierzchnię do druku na tekturze falistej. White-top testliner to częsta, ekonomiczna biała powierzchnia do druku; biały kraftliner i powlekane linery białe dają czystszy, jaśniejszy druk przy wyższym koszcie. Równomierność warstwy białej decyduje o tym, jak spójnie wyglądają duże pola barwne.

Zob.: Gatunki tektury falistej na pudełka wysyłkowe

Tworzywa sztuczne i folie

Polimery, folie, osadzane bariery i struktury wielowarstwowe stosowane w torebkach, okienkach i wieczkach. Struktury laminatów wyjaśnia poradnik Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe, a folie PE na torby poradnik Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu.

AlOx (powłoka z tlenku glinu)

AlOx to przezroczysta warstwa tlenku glinu o grubości od kilku do kilkudziesięciu nanometrów, osadzana próżniowo na folii PET, BOPP lub PE, aby uzyskać wysoką barierę dla tlenu i wilgoci przy zachowaniu przezroczystości folii. W odróżnieniu od folii aluminiowej czy metalizacji pozwala zobaczyć produkt i jest zazwyczaj zgodna z kuchenkami mikrofalowymi i wykrywaczami metali. Cienkie warstwy ceramiczne mogą pękać, jeśli folia jest nadmiernie rozciągnięta lub ostro zagięta, dlatego dane o barierze należy sprawdzać na gotowych opakowaniach.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

Folia aluminiowa (US: aluminum foil; DE: Aluminiumfolie; NL: aluminiumfolie)

Folia aluminiowa to walcowana blacha aluminiowa, o grubości zazwyczaj około 6–9 µm w laminatach elastycznych i znacznie większej w półsztywnych tacach i pojemnikach. Nienaruszona stanowi niemal absolutną barierę dla tlenu, wilgoci, światła i aromatu, ale cienkie folie mogą mieć mikrootwory i pękać przy zginaniu. Folii nie można poddać recyklingowi w strumieniach tworzyw ani papieru bez rozdzielenia, co przemawia przeciw laminatom z folią w ocenach projektowania pod kątem recyklingu.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

PE biopochodne (PE z trzciny cukrowej)

Polietylen biopochodny to polietylen wytwarzany z etanolu pochodzącego z trzciny cukrowej lub innych surowców roślinnych zamiast ze źródeł kopalnych. Jest chemicznie identyczny z konwencjonalnym PE, więc ma te same właściwości, zgrzewa się i poddaje recyklingowi w taki sam sposób. Nie jest biodegradowalny ani kompostowalny, a deklaracje dotyczące zawartości składnika biopochodnego powinny podawać jej udział i zastosowaną metodę pomiaru.

BOPP (polipropylen orientowany dwuosiowo)

BOPP to folia polipropylenowa rozciągana w kierunku maszynowym i poprzecznym, co czyni ją sztywną, przezroczystą i stabilną wymiarowo, stosowaną zazwyczaj w grubości około 15–40 µm. Ma dobrą barierę dla wilgoci, ale słabą dla tlenu, chyba że jest metalizowana lub powlekana, i występuje w wersji przezroczystej, białej, perłowej i matowej. Stosuje się ją jako warstwę zadrukowywaną lub zewnętrzną w opakowaniach przekąsek i wyrobów cukierniczych, często z CPP jako warstwą zgrzewalną, oraz jako folię do laminowania kartonu.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

Współwytłaczanie (koekstruzja; warstwa łącząca)

Współwytłaczanie to proces topienia kilku polimerów w oddzielnych wytłaczarkach i łączenia ich w jednej głowicy w pojedynczą wielowarstwową folię lub powłokę, najczęściej 3-, 5-, 7- lub więcej warstw. Tam, gdzie warstwy nie wiążą się naturalnie, jak PE z EVOH lub PA, łączy je cienka warstwa żywicy adhezyjnej (tie layer). Współwytłaczanie wbudowuje właściwości barierowe i zgrzewalność w jedną folię bez laminowania klejem.

CPP (polipropylen odlewany)

CPP to folia polipropylenowa wytwarzana przez odlewanie stopu na chłodzony walec bez orientacji, dająca przezroczystą, miękką, zgrzewalną na gorąco folię. Jest typową warstwą zgrzewalną w laminatach BOPP/CPP i niektórych laminatach z PET oraz występuje w gatunkach odpornych na sterylizację wysokotemperaturową. Ma wyższą odporność cieplną niż warstwy zgrzewalne z PE, ale węższe okno zgrzewania.

EPS (styropian, polistyren ekspandowany)

EPS to polistyren spieniony w lekkie, izolujące granulki formowane w kubki, pojemniki typu clamshell, tacki i opakowania ochronne. Na mocy dyrektywy SUP pojemniki EPS na żywność do bezpośredniego spożycia oraz pojemniki i kubki EPS na napoje są zakazane na rynku UE od 3 lipca 2021 r. Anglia, Szkocja i Walia również zakazują pojemników EPS na żywność i napoje gotowe do spożycia, dlatego EPS w dużej mierze zniknął z europejskiej gastronomii.

Zob.: Miski papierowe czy plastikowe

EVOH (kopolimer etylenu i alkoholu winylowego)

EVOH to kopolimer etylenu i alkoholu winylowego o wybitnej barierze dla tlenu, stosowany jako cienka warstwa wewnętrzna we współwytłaczanych foliach, tackach i butelkach. Jego bariera słabnie wraz ze wzrostem wilgotności, dlatego zawsze umieszcza się go między warstwami odpornymi na wilgoć, takimi jak PE lub PP, połączonymi warstwami łączącymi. Wytyczne projektowania pod kątem recyklingu zazwyczaj akceptują EVOH w opakowaniach z PE lub PP tylko do kilku procent masy całkowitej, co czyni go kluczową barierą dla nadających się do recyklingu struktur monomateriałowych.

Zob.: Monomateriałowe torebki nadające się do recyklingu

HDPE (polietylen wysokiej gęstości)

HDPE to polietylen o długich, w większości liniowych łańcuchach, które układają się w obszary krystaliczne, co daje typową gęstość około 0,941–0,965 g/cm³. Folia HDPE jest sztywna, mocna jak na swoją grubość, mleczna i szeleszcząca, co sprawia, że nadaje się na reklamówki typu koszulka (T-shirt), cienkie woreczki na owoce i warzywa oraz worki-wkłady. Jest mniej przezroczysta i mniej odporna na przebicie niż mieszanki LDPE/LLDPE, ale pozwala na cieńsze folie przy tym samym obciążeniu.

Zob.: Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

Laminat (laminowanie klejem i wytłaczaniem; DE: Verbund)

Laminat to materiał zbudowany z dwóch lub więcej warstw, takich jak PET/PE lub PET/ALU/PE, połączonych tak, aby każda warstwa wnosiła powierzchnię do druku, barierę, wytrzymałość lub zgrzewalność; struktury zapisuje się od zewnątrz do wewnątrz. Laminowanie klejem łączy wstęgi cienką warstwą kleju, zwykle poliuretanowego, który wymaga następnie czasu na utwardzenie; laminowanie wytłaczaniem łączy je warstwą stopionego polimeru, zazwyczaj PE. Laminaty z różnych materiałów dają wysokie parametry, ale są trudniejsze do recyklingu niż struktury monomateriałowe.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

LDPE (polietylen niskiej gęstości)

LDPE to polietylen wytwarzany przez polimeryzację wysokociśnieniową, z licznymi długimi odgałęzieniami bocznymi, które rozsuwają łańcuchy, dający miększą, bardziej przezroczystą folię o typowej gęstości około 0,910–0,940 g/cm³. Łatwo się przetwarza i dobrze zgrzewa, dlatego jest standardowym polimerem do powlekania papieru i kartonu przez wytłaczanie oraz częstą folią zgrzewalną i folią na torby. Zwykle miesza się go z LLDPE dla zwiększenia wytrzymałości.

Zob.: Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

LLDPE (liniowy polietylen niskiej gęstości)

LLDPE to polietylen wytwarzany przez kopolimeryzację etylenu z niewielką ilością butenu, heksenu lub oktenu, dający łańcuchy liniowe z krótkimi odgałęzieniami. W porównaniu z LDPE ma wyższą wytrzymałość na rozciąganie, przebicie i rozdzieranie oraz lepszy hot tack (lepkość na gorąco), dzięki czemu umożliwia cieńsze folie przy tym samym zastosowaniu. Mieszanka LDPE/LLDPE to typowa folia na detaliczne torby na zakupy i warstwa zgrzewalna torebek.

Zob.: Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

MDO-PE i BOPE (folie z polietylenu orientowanego)

MDO-PE to folia polietylenowa rozciągana w kierunku maszynowym, a BOPE to folia polietylenowa rozciągana w obu kierunkach; orientacja czyni PE sztywniejszym, bardziej przezroczystym i odporniejszym na ciepło. Folie te zastępują PET lub BOPP jako zewnętrzną warstwę zadrukowywaną, dzięki czemu cały laminat może być wykonany z PE. Są kluczowe dla nadających się do recyklingu torebek monomateriałowych z PE, choć nadal mają mniejszą odporność na ciepło podczas zgrzewania niż PET.

Zob.: Monomateriałowe torebki nadające się do recyklingu

Folia metalizowana (metPET, metBOPP; US: metallized)

Folia metalizowana to folia z tworzywa pokryta niezwykle cienką warstwą aluminium, rzędu kilkudziesięciu nanometrów, przez odparowanie w komorze próżniowej. Znacznie poprawia barierę dla światła, tlenu i wilgoci w porównaniu z folią bazową, przy czym metalizowany PET zazwyczaj przewyższa metalizowany BOPP, a jej poziom podaje się często jako gęstość optyczną. Bariera spada, jeśli warstwa metalu pęka przy zginaniu, a folia zasłania widoczność produktu.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

Mikron, gauge i mil (jednostki grubości folii)

Mikron (µm) to jedna tysięczna milimetra i metryczna jednostka grubości folii. Mil to jedna tysięczna cala, równa 25,4 µm, i zwykła jednostka w USA, natomiast brytyjski gauge to handlowa jednostka dla folii polietylenowej, w której 100 gauge równa się 25,4 µm, więc mikrony × 4 dają w przybliżeniu gauge. Grubość torby odnosi się zwykle do pojedynczej ścianki folii, a jednostkę należy zawsze podać w ofercie.

Zob.: Grubość toreb foliowych: mikron, gauge i mil

mLLDPE (metalocenowy liniowy polietylen niskiej gęstości)

mLLDPE to LLDPE wytwarzany z użyciem katalizatorów metalocenowych (jednomiejscowych), które dają wąski rozkład mas cząsteczkowych i bardzo równomierne rozmieszczenie komonomeru. Efektem jest większa wytrzymałość, odporność na przebicie i udar (dart), lepsza przezroczystość i niższa temperatura inicjacji zgrzewu niż w konwencjonalnym LLDPE. Umożliwia cieńsze, szybciej zgrzewające się folie przy wyższej cenie żywicy.

Zob.: Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

Monomateriał

Opakowanie monomateriałowe jest wykonane w przeważającej części z jednej rodziny polimerów, na przykład torebka w całości z PE lub PP, dzięki czemu może być poddane recyklingowi w strumieniu tego materiału. Mogą w nim występować niewielkie udziały warstw barierowych, powłok lub warstw łączących; akceptacja zależy od wytycznych projektowania pod kątem recyklingu, a w UE od kryteriów recyklingowalności PPWR, które dopiero mają zostać przyjęte. Monomateriał nie oznacza jednej warstwy.

Zob.: Monomateriałowe torebki nadające się do recyklingu

Wielowarstwowość (folia wielowarstwowa; wielomateriałowość)

Struktura wielowarstwowa to folia lub struktura z więcej niż jedną warstwą, wytworzona przez współwytłaczanie, powlekanie lub laminowanie. Struktura wielowarstwowa nadal może być monomateriałowa, jak pięciowarstwowa współwytłaczana struktura w całości z PE, lub wielomateriałowa, jak PET/ALU/PE. Dla recyklingu liczy się to, z jakich materiałów są warstwy, a nie ile ich jest.

OPA (poliamid orientowany; BOPA; nylon)

OPA to dwuosiowo orientowana folia poliamidowa, zazwyczaj z nylonu 6, o grubości około 12–15 µm w laminatach. Zapewnia wybitną odporność na przebicie i pękanie przy zginaniu oraz umiarkowaną barierę dla tlenu, która słabnie wraz z wchłanianiem wilgoci. Stosuje się ją w opakowaniach próżniowych na mięso i ser, karmę dla zwierząt oraz produkty ciężkie lub ostre, a komplikuje ona recykling laminatów na bazie PE.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

PCR i PIR (materiał z recyklingu pokonsumenckiego i poprodukcyjnego)

PCR to materiał z recyklingu produktów używanych przez konsumentów, a PIR (post-industrial lub pre-consumer recycled) to odzyskany odpad produkcyjny. Przepisy o zawartości materiału z recyklingu stosują własne definicje tego, jaki materiał się liczy: na przykład w brytyjskim podatku od opakowań z tworzyw sztucznych (Plastic Packaging Tax) odpady plastikowe przedkonsumenckie nie są już akceptowane jako źródło recyklatu od 1 kwietnia 2027 r. Przed wskazaniem procentu należy potwierdzić obowiązującą definicję i wymagane dowody.

Zob.: Torby z LDPE, HDPE i PE z recyklingu

PET (politereftalan etylenu; BOPET, rPET)

PET to sztywny, przezroczysty poliester; jako folia orientowana dwuosiowo (BOPET), zazwyczaj o grubości około 12 µm, jest zewnętrzną warstwą zadrukowywaną wielu laminatów torebkowych, ponieważ wytrzymuje ciepło szczęk zgrzewających. Stosuje się go też na przezroczyste pokrywki, kubki i tacki, a rPET to PET z dodatkiem materiału z recyklingu. Zgodnie z PPWR opakowania z PET wrażliwe na kontakt (contact-sensitive), inne niż jednorazowe butelki na napoje z tworzyw sztucznych (dla których obowiązuje odrębny cel), muszą zawierać co najmniej 30% materiału z recyklingu od 1 stycznia 2030 r. lub trzy lata po akcie wykonawczym w sprawie obliczania i weryfikacji, jeśli ten termin jest późniejszy.

Zob.: Pokrywki do papierowych pojemników na żywność; Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

PHA (polihydroksyalkaniany)

PHA to rodzina poliestrów wytwarzanych przez bakterie fermentujące cukry lub oleje roślinne, stosowanych jako powłoka, folia lub materiał formowany. Niektóre gatunki PHA są certyfikowane do kompostowania przemysłowego i domowego, a niektóre do biodegradacji w glebie lub w środowisku morskim, ale parametry zależą od gatunku i całej konstrukcji. Kupujący nie powinni zakładać, że powłoka PHA czyni wyrób wolnym od tworzyw sztucznych w sensie regulacyjnym; status należy potwierdzić dla każdego rynku.

PLA (kwas polimlekowy)

PLA to biopochodny poliester z fermentowanych cukrów roślinnych, stosowany jako zgrzewalna na gorąco powłoka na kubkach i pojemnikach papierowych oraz jako przezroczysta folia na okienka, pokrywki i kubki na zimne napoje. Papier powlekany PLA może być certyfikowany jako kompostowalny przemysłowo, gdy badana jest cała konstrukcja, ale PLA nadal jest tworzywem sztucznym w sensie regulacyjnym. Standardowy PLA mięknie od około 55–60 °C, dlatego przydatność do napełniania na gorąco trzeba potwierdzić dla danego gatunku.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych; Powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Polimer (żywica; poliolefina)

Polimer to materiał zbudowany z bardzo długich cząsteczek łańcuchowych z powtarzających się jednostek; w opakowaniach surowy polimer dostarcza się jako granulat żywicy, który topi się i formuje w folie, powłoki lub części sztywne. Poliolefiny, głównie PE i PP, są największą rodziną w opakowaniach elastycznych. Prawo UE definiuje tworzywo sztuczne jako polimer z ewentualnymi dodatkami, który może pełnić funkcję głównego składnika konstrukcyjnego opakowania, z wyłączeniem polimerów naturalnych, które nie zostały zmodyfikowane chemicznie.

PP (polipropylen)

PP to poliolefina o typowej gęstości około 0,90–0,91 g/cm³, najniższej wśród popularnych polimerów opakowaniowych, i wyższej temperaturze topnienia niż PE (około 160 °C). Stosuje się go jako folię orientowaną (BOPP), odlewaną (CPP) oraz w pojemnikach wtryskiwanych lub termoformowanych, w tym nadających się do mikrofali. Struktury w całości z PP to jedna z dwóch głównych dróg do nadających się do recyklingu monomateriałowych opakowań elastycznych.

PVDC (polichlorek winylidenu)

PVDC to polimer chlorowany nakładany jako powłoka na BOPP, PET lub papier albo stosowany we współwytłaczaniu, dający wysoką barierę zarówno dla tlenu, jak i wilgoci, na którą wilgotność wpływa w niewielkim stopniu. Unika się go w nowych projektach, ponieważ zawartość chloru zakłóca recykling mechaniczny PE, PP i PET, ulegając degradacji podczas przetwarzania i zanieczyszczając recyklat. Wytyczne projektowania pod kątem recyklingu oraz polityki wielu marek i sieci handlowych go wykluczają, a zwykłymi zamiennikami są EVOH, AlOx, SiOx lub warstwy metalizowane.

SiOx (powłoka z tlenku krzemu)

SiOx to przezroczysta warstwa tlenku krzemu osadzana na folii w próżni, często w procesach wspomaganych plazmą, dająca wysoką barierę dla tlenu i wilgoci przy zachowaniu przezroczystości folii. Dobrze znosi obróbkę cieplną i stosuje się ją w przezroczystych pokrywkach wysokobarierowych, torebkach i opakowaniach nadających się do mikrofali. Podobnie jak AlOx jest bardzo cienka i może pękać przy silnym zginaniu; niektóre gatunki wykazują lekkie zabarwienie.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

Powłoki i bariery

Warstwy nakładane na papier, karton lub folię, by zatrzymać tłuszcz, wodę, tlen lub migrujące substancje albo nadać zgrzewalność. Opcje barier dla papieru porównuje poradnik Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych.

Dyspersje akrylowe i styrenowe (styrenowo-akrylowe, styrenowo-butadienowe)

Dyspersje akrylowe i styrenowe to wodne powłoki z polimerów syntetycznych, takie jak poliakrylany, styrenowo-akrylowe i lateks styrenowo-butadienowy, stosowane jako warstwy barierowe na papierze i kartonie. W zależności od receptury dają odporność na tłuszcz i wodę, a niektóre gatunki zgrzewają się na gorąco lub mniej zlepiają się w stosach. Ponieważ polimery te są syntetyczne, wyroby z taką powłoką są zasadniczo traktowane jako zawierające tworzywo sztuczne w świetle unijnych przepisów o jednorazowych tworzywach sztucznych, dlatego stanowisko regulacyjne należy potwierdzić na piśmie u dostawcy powłoki.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych

Dyspersyjna powłoka barierowa (powłoka dyspersyjna; DE: Dispersionsbeschichtung)

Dyspersyjna powłoka barierowa to wodna powłoka polimerowa nakładana cienką warstwą na papier lub karton na linii powlekającej i suszona. W zależności od receptury daje odporność na tłuszcz i wodę, a niektóre gatunki zgrzewają się na gorąco; jej główną zaletą jest mniejsza masa polimeru i lepsza zdolność do roztwarzania niż w przypadku PE, choć parametry bardzo różnią się między recepturami. Wyniki badań na rzeczywistym papierze powlekanym mają większe znaczenie niż karta techniczna powłoki.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych; Powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Dyspersje biopochodne

Dyspersje biopochodne to powłoki barierowe zbudowane w całości lub częściowo z materiałów odnawialnych, takich jak skrobia, białka, chitozan, alginiany, woski roślinne lub PHA. Ich odporność na tłuszcz i wodę jest bardzo zróżnicowana i często zależy od wilgotności oraz gramatury powłoki. To, czy powłoka biopochodna jest tworzywem sztucznym, zależy od tego, czy jej polimer jest naturalny i niezmodyfikowany chemicznie, więc skrobie modyfikowane i polimery fermentowane wymagają sprawdzenia.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych

Gramatura powłoki (masa powłoki)

Gramatura powłoki to sucha masa powłoki nałożonej na metr kwadratowy, podawana w g/m² na stronę. Powłoki PE nakładane przez wytłaczanie na karton na kubki mają zazwyczaj rzędu 12–20 g/m² na stronę powlekaną, natomiast dyspersyjne bariery nakłada się zwykle w mniejszej gramaturze, często w więcej niż jednym przejściu. Gramatura powłoki wpływa na parametry bariery, koszt, zdolność do roztwarzania i udział tworzywa sztucznego w wyrobie, który niewiążące wytyczne Komisji dotyczące PPWR z 5 czerwca 2026 r. wykorzystują z progiem 5% dla ograniczeń z załącznika V.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych

Woskowanie suche i mokre

Woskowanie suche wciska wosk w papier ogrzewanymi walcami, tak że powierzchnia jest sucha w dotyku, a arkusz jest odporny na wilgoć całą masą. Woskowanie mokre pozostawia na powierzchni ciągłą warstwę wosku, dając błyszczące wykończenie, lepszą barierę dla wilgoci i możliwość zgrzewania na gorąco. Oba rodzaje topią się w stosunkowo niskich temperaturach, a papiery mocno woskowane słabo się roztwarzają.

Zob.: Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Fluorochemikalia (obróbka fluorochemiczna; PFAS)

Fluorochemikalia to związki fluorowane, część grupy PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe), historycznie stosowane, aby papier, karton i formowana masa włóknista były odporne na tłuszcz i wodę. Zgodnie z art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 (PPWR) opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością wprowadzane do obrotu w UE od 12 sierpnia 2026 r. muszą zawierać mniej niż 25 ppb dowolnej pojedynczej substancji PFAS i 250 ppb sumy PFAS w analizie ukierunkowanej oraz mniej niż 50 ppm wszystkich PFAS łącznie z polimerowymi PFAS, przy czym całkowita zawartość fluoru powyżej 50 mg/kg skutkuje obowiązkiem wykazania, czy pochodzi ona z PFAS. W USA FDA ogłosiła w lutym 2024 r., że środki PFAS nadające odporność na tłuszcz nie są już sprzedawane do kontaktu z żywnością, a wiele stanów zakazuje celowo dodawanych PFAS w opakowaniach do żywności.

Zob.: Opakowania do żywności bez PFAS

Bariera funkcjonalna

Bariera funkcjonalna to warstwa w materiale przeznaczonym do kontaktu z żywnością, która zapobiega migracji do żywności substancji z warstw za nią położonych, na przykład oleju mineralnego z włókna z recyklingu. Może to być folia, powłoka, wewnętrzny woreczek lub warstwa barierowa w kartonie. Gdy zgodność opiera się na barierze funkcjonalnej, deklaracja zgodności powinna to wskazywać.

Zob.: Zgodność opakowań z przepisami o kontakcie z żywnością

Lakier zgrzewalny na gorąco (HSC; DE: Heißsiegellack)

Lakier zgrzewalny na gorąco to lakier lub cienka powłoka, na przykład akrylowa, na bazie EVA lub poliestrowa, która pod wpływem ciepła i nacisku mięknie i łączy się z samą sobą lub inną powierzchnią. Nakłada się go metodą wklęsłodrukową, fleksograficzną lub w zespołach powlekających na papier, folię aluminiową lub folię, na zamknięcia (lidding), papierowe saszetki i zgrzewane torebki papierowe. Wytrzymałość zgrzewu zależy od gramatury powłoki, temperatury, czasu docisku i nacisku, dlatego warunki zgrzewania należy uzgodnić z firmą napełniającą.

Papier metalizowany (US: metallized paper)

Papier metalizowany ma niezwykle cienką, osadzoną próżniowo warstwę aluminium, nałożoną bezpośrednio lub przez transfer z folii nośnej, głównie dla wyglądu, z pewnym efektem barierowym dla wilgoci i aromatu. Stosuje się go na etykiety, wyroby cukiernicze i dekoracyjne owijki. Papiernie zazwyczaj łatwiej go przetwarzają niż laminaty z folią, ale akceptacja bywa różna.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych

Bariera dla olejów mineralnych

Bariera dla olejów mineralnych to warstwa, powłoka lub wewnętrzny woreczek blokujący migrację węglowodorów oleju mineralnego (MOSH/MOAH) z kartonu z włókna z recyklingu lub farb do żywności. Typowe opcje to folie PET, PA, EVOH lub metalizowane, powłoki barierowe i warstwy adsorpcyjne w kartonie. Ma znaczenie głównie dla suchej żywności o długim terminie przydatności pakowanej w karton z recyklingu.

Zob.: Bariery dla olejów mineralnych w pudełkach do żywności

OPV (lakier nawierzchniowy)

Lakier nawierzchniowy (overprint varnish) to przezroczysta powłoka nadrukowywana na farbę, aby chronić ją przed ścieraniem i otarciem, kontrolować połysk, a w opakowaniach do żywności pomagać ograniczać set-off (odbijanie farby). Występują typy olejowe, wodne i utwardzane UV, a do opakowań do żywności wskazuje się gatunki niskomigracyjne. OPV jest wykończeniem druku, a nie barierą dla tłuszczu ani wody.

Zob.: Uszlachetnianie pudełek składanych

Powłoka PE nakładana przez wytłaczanie (powłoka PE; powlekany PE)

Powlekanie PE przez wytłaczanie polega na nanoszeniu stopionego polietylenu, najczęściej LDPE, jako cienkiej, ciągłej folii na papier lub karton. Daje doskonałą odporność na wodę, dobrą odporność na tłuszcz i niezawodne zgrzewanie na gorąco kubków, pojemników i tacek na żywność mokrą, zazwyczaj przy około 12–20 g/m² na stronę powlekaną. Wyrób z taką powłoką jest traktowany jako zawierający tworzywo sztuczne w świetle unijnych i brytyjskich przepisów o jednorazowych tworzywach sztucznych, a folia PE jest odsiewana jako odrzut podczas roztwarzania kartonu.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych; Powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Powłoka PLA

Powłoka PLA to kwas polimlekowy nakładany przez wytłaczanie na papier lub karton, podobnie jak PE, aby uzyskać zgrzewalną na gorąco barierę dla wody i tłuszczu. Papier powlekany PLA może być certyfikowany jako kompostowalny przemysłowo, gdy badana jest cała konstrukcja, ale PLA pozostaje tworzywem sztucznym w sensie regulacyjnym i jest zanieczyszczeniem w konwencjonalnym recyklingu tworzyw. Standardowe gatunki mięknieją w niższych temperaturach niż PE, dlatego parametry przy napełnianiu na gorąco trzeba sprawdzić.

Zob.: Powłoki wewnętrzne kubków papierowych

Primer (podkład adhezyjny)

Primer to cienka warstwa nakładana na podłoże przed drukiem, powlekaniem, wytłaczaniem lub laminowaniem w celu poprawy przyczepności. Przykłady to primery, które pomagają PE związać się z folią lub folią aluminiową przy powlekaniu przez wytłaczanie, oraz primery, które pomagają farbom zakotwiczyć się na foliach z tworzyw o niskiej energii powierzchniowej. Primery są częścią oceny gotowej struktury pod kątem kontaktu z żywnością.

Powłoka silikonowa

Powłoka silikonowa tworzy powierzchnię antyadhezyjną, a nie klasyczną barierę, dzięki czemu żywność i etykiety się nie przylepiają. Stosuje się ją na papierze do pieczenia i wkładach do piekarnika, gdzie znosi temperatury pieczenia, oraz na podkładach antyadhezyjnych etykiet samoprzylepnych. Papier z powłoką silikonową nie zgrzewa się na gorąco i często nie jest przyjmowany w standardowym recyklingu papieru.

Zob.: Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych

Wosk (parafina, wosk mikrokrystaliczny)

Wosk do opakowań to głównie rafinowana parafina z ropy naftowej, często mieszana z woskiem mikrokrystalicznym dla elastyczności lub z woskami naturalnymi, takimi jak wosk pszczeli, carnauba lub sojowy. Daje odporność na wodę i wilgoć niskim kosztem i topi się zazwyczaj gdzieś między około 45 a 70 °C, więc nie nadaje się do gorącej tłustej żywności przetrzymywanej długo w cieple, piekarników ani kuchenek mikrofalowych. Gatunki wosku do kontaktu z żywnością określa się według czystości.

Zob.: Papier tłuszczoodporny, pergaminowy i woskowany: różnice

Kleje

Kleje łączą szwy, laminują wstęgi i zamykają opakowania. Ich rodzaj wpływa na prędkość linii, odporność na ciepło, dokumentację dla kontaktu z żywnością i możliwość recyklingu.

Zgrzew na zimno (klej zgrzewalny na zimno; DE: Kaltsiegel)

Zgrzew na zimno to powłoka, zazwyczaj na bazie lateksu z kauczuku naturalnego, nakładana wzorem na wewnętrzną stronę owijki, tak aby łączyła się z samą sobą wyłącznie pod naciskiem, bez ciepła. Umożliwia bardzo szybkie pakowanie produktów wrażliwych na ciepło, takich jak batony czekoladowe i lody, z lakierem antyadhezyjnym nadrukowanym na zewnątrz, aby rolki się odwijały. Zgrzew na zimno ma ograniczony okres przydatności przed użyciem, a zawartość lateksu z kauczuku naturalnego może wymagać deklaracji ze względu na alergie w niektórych łańcuchach dostaw.

Klej termotopliwy (hot melt; DE: Schmelzklebstoff)

Klej termotopliwy to bezrozpuszczalnikowy klej termoplastyczny, zwykle na bazie EVA lub poliolefin, nakładany w stanie stopionym w temperaturze zazwyczaj około 120–180 °C i wiążący przez ochłodzenie w ciągu sekund. Stosuje się go do zamykania pudełek i kartonów, niektórych szwów bocznych pudełek, mocowania uchwytów w torbach papierowych i montażu stojaków. Konwencjonalne kleje termotopliwe mogą tworzyć lepkie cząstki w recyklingu papieru, dlatego dostępne są gatunki roztwarzalne lub dyspergowalne.

Klej do laminowania (poliuretanowy klej do laminowania)

Klej do laminowania łączy dwie wstęgi w opakowaniach elastycznych i jest najczęściej dwuskładnikowym poliuretanem w postaci rozpuszczalnikowej lub bezrozpuszczalnikowej, a w niektórych zastosowaniach systemem wodnym. Po laminowaniu wymaga utwardzenia, często przez kilka dni, przed cięciem i produkcją torebek. Aromatyczne systemy poliuretanowe muszą być w pełni utwardzone, aby pierwszorzędowe aminy aromatyczne nie migrowały do żywności w wykrywalnych ilościach zgodnie z rozporządzeniem (UE) 10/2011.

Zob.: Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe

Klej samoprzylepny (PSA)

Klej samoprzylepny pozostaje trwale lepki i wiąże pod lekkim naciskiem, bez ciepła, wody ani rozpuszczalnika. Stosuje się go na etykietach samoprzylepnych, taśmach i zamknięciach wielokrotnego użytku, w typach akrylowych, kauczukowych i termotopliwych, jako warianty trwałe, usuwalne i zmywalne. W opakowaniach papierowych wybór kleju wpływa na to, czy etykiety i taśmy rozpadają się, czy pozostawiają lepkie zanieczyszczenia (stickies) podczas roztwarzania.

Klej PVAc (octan poliwinylu; klej biały)

Klej PVAc to wodna dyspersja octanu poliwinylu, która wiąże, gdy woda wsiąka w papier i odparowuje. Jest szeroko stosowany do szwów bocznych pudełek na sklejarkach, szwów toreb papierowych, nawijania tub papierowych i okienkowania kartonu. Jest zazwyczaj zgodny z recyklingiem papieru i dostępny w gatunkach zgodnych z wymaganiami dla kontaktu z żywnością.

Klej skrobiowy (DE: Stärkekleber)

Klej skrobiowy to klej wodny z mąki kukurydzianej, pszennej, ziemniaczanej lub tapioki, gotowanej lub modyfikowanej chemicznie w celu kontroli lepkości i lepkości początkowej (tack). Jest standardowym klejem do łączenia linerów z papierem na falę na falownicy i szeroko stosowany do szwów rur i den toreb papierowych. Jest tani i w pełni zgodny z roztwarzaniem, choć wiąże wolniej niż klej termotopliwy.

Formowana masa włóknista

Masa włóknista formowana w kształty trójwymiarowe na tacki, nosidła, naczynia i wkładki. Formaty porównuje poradnik Nosidła na kubki z masy formowanej i z kartonu.

Bagassa (bagassa z trzciny cukrowej)

Bagassa to włóknisty odpad pozostający po wyciśnięciu soku z trzciny cukrowej, roztwarzany i stosowany głównie na talerze, miski, pojemniki typu clamshell i pokrywki do kubków z formowanej masy włóknistej. Zwykle prasuje się ją na mokro w gładkie, sztywne kształty, niebielone lub bielone, z dodatkami zaklejającymi lub barierowymi dla odporności na tłuszcz i wodę. Na takich wyrobach historycznie stosowano fluorochemikalia; limity PFAS z PPWR dla opakowań do kontaktu z żywnością obowiązują w UE od 12 sierpnia 2026 r., a zakaz PFAS w stanie Maine dla typów opakowań z włókna roślinnego wszedł w życie 25 maja 2026 r.

Zob.: Opakowania do żywności bez PFAS

Formowana masa włóknista metodą suchą (dry-moulded; formowanie na sucho)

Formowanie na sucho to nowy, dopiero upowszechniający się proces, w którym włókna celulozowe formuje się w kształty z runa wytworzonego powietrzem i prasowanego w ogrzewanych narzędziach, przy małym zużyciu wody lub bez niej. Ma zapewniać niższe zużycie energii i szybsze cykle niż formowanie konwencjonalne. Nie należy go mylić z konwencjonalną masą formowaną typu dry-pressed, która mimo nazwy powstaje z wodnej zawiesiny.

Konwencjonalna formowana masa włóknista (dry-pressed)

Konwencjonalna formowana masa włóknista powstaje przez zasysanie zawiesiny masy na narzędzie pokryte siatką, przeniesienie mokrego kształtu i suszenie, zwykle w piecu, czasem z lekkim dociskiem po suszeniu. Ma zazwyczaj grubsze ścianki, jedną stronę gładką i jedną bardziej szorstką, i często powstaje z makulatury gazetowej lub OCC. Stosuje się ją na nosidła do kubków, wytłoczki na jajka, tacki na owoce i wkładki ochronne.

Zob.: Nosidła na kubki z masy formowanej i z kartonu

Formowana masa włóknista (masa papierowa formowana; US: molded fiber; DE: Faserguss)

Formowana masa włóknista to opakowanie wytwarzane przez formowanie rozcieńczonej zawiesiny masy na kształtowym narzędziu pokrytym siatką, usuwanie wody przez zasysanie, a następnie suszenie lub prasowanie na gorąco. Może wykorzystywać makulaturę, pierwotną celulozę drzewną lub włókno niedrzewne, takie jak bagassa, a jej kształt wyznacza narzędzie, więc nowe kształty wymagają nowego oprzyrządowania. Stosuje się ją na nosidła do kubków, tacki i naczynia na żywność, opakowania na jajka i wkładki ochronne.

Zob.: Nosidła na kubki z masy formowanej i z kartonu; Opaski i nosidła na kubki z nadrukiem

Formowana masa włóknista prasowana na mokro (włókno termoformowane)

Masę prasowaną na mokro formuje się z zawiesiny, a następnie prasuje i suszy w ogrzewanych, dopasowanych narzędziach, póki jest jeszcze mokra, co daje gęsty, cienkościenny wyrób gładki z obu stron. To typowy proces dla bagassy i naczyń z włókna pierwotnego, pojemników clamshell i wkładek premium. Koszty oprzyrządowania i energii są wyższe niż przy formowaniu dry-pressed, ale wykończenie i dokładność wymiarowa są lepsze.

Zob.: Nosidła na kubki z masy formowanej i z kartonu

Od terminów do specyfikacji materiałowej

Linia materiałowa, którą przetwórca może wycenić bez zgadywania, podaje gatunek lub strukturę, gramatury i wymaganie funkcjonalne, a nie tylko znane słowo. Za pomocą powyższych terminów należy sprawdzić, czy każda linia zapytania obejmuje:

• Papier i karton: nazwę gatunku lub klasę DIN 19303, gramaturę, grubość dla kartonów, włókno (pierwotne, z recyklingu lub wskazany minimalny udział recyklatu) i kolor obu stron.
• Tektura falista: falę, każdy liner i papier na falę wraz z gramaturą oraz wymaganie wytrzymałościowe, które pudło musi spełniać.
• Folie i laminaty: każdą warstwę od zewnątrz do wewnątrz z grubością w µm, zawartość recyklatu i warstwę stykającą się z produktem.
• Powłoki i bariery: rodzaj bariery, stronę, gramaturę powłoki, jeśli jest znana, wymaganą odporność na tłuszcz lub wodę oraz ewentualne wymagania bez PFAS lub bez tworzyw sztucznych.
• Kleje: tylko tam, gdzie mają znaczenie, na przykład odporność na ciepło, dokumentacja dla kontaktu z żywnością lub cele dotyczące możliwości recyklingu.

Pozostałe elementy zapytania, w tym nakłady, druk i dokumenty, opisano w poradniku zapytania ofertowego (RFQ) na opakowania. Firma 9 Packaging z siedzibą w Stambule jest producentem i eksporterem opakowań z nadrukiem dla klientów biznesowych, a propozycje materiałowe są częścią przeglądu technicznego przy wycenie; produkt, zawartość i rynki docelowe można przesłać przez stronę kontaktową.

Zobacz także

• Słownik opakowań: terminy dotyczące papieru, kartonu, druku i zgodności
• Gatunki papieru opakowaniowego
• Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych
• FBB, SBS czy WLC: jak wybrać karton na pudełka składane
• Struktury laminatów torebkowych i ich właściwości barierowe