Słownik poligraficzny dla opakowań: druk i prepress

Jak korzystać ze słownika poligraficznego

Strona jest przeznaczona dla kupców opakowań, projektantów, kierowników jakości i inżynierów opakowań, którzy akceptują projekty i próbki druku, ale sami nie obsługują maszyn. Każde hasło zawiera definicję, sposób działania lub pomiaru danej właściwości wraz z typowymi wartościami tam, gdzie mają sens, oraz informację, co zmienia dla kupującego: koszt, kolor, czytelność lub przydatność do kontaktu z żywnością. Wartości typowe są jako takie oznaczone, ponieważ maszyny, formy, farby i podłoża się różnią; liczby dla konkretnego zlecenia ustala drukarnia i potwierdza je na etapie wyceny i przeglądu technicznego.

W nagłówkach podajemy termin polski, a następnie angielski (EN), skróty oraz odpowiednik niemiecki (DE) lub niderlandzki (NL), jeśli jest powszechnie używany w korespondencji z dostawcami. Hasła w każdej sekcji są ułożone alfabetycznie według terminu angielskiego. Jeśli dany temat ma na tej stronie własny poradnik, hasło odsyła do niego, aby pogłębić wiedzę.

Ta strona jest częścią słownika opakowań. Pozostałe słowniki obejmują terminy z zakresu przetwórstwa i produkcji, materiały opakowaniowe, badania, jakość i wady oraz regulacje, zrównoważony rozwój i handel. Efekty uszlachetniania, takie jak złocenie, tłoczenie i foliowanie, zdefiniowano w słownikach przetwórstwa i materiałów; tutaj omawiamy wyłącznie lakiery drukowe.

Procesy druku i typy maszyn

Jak obraz trafia na podłoże oraz jakie konfiguracje maszyn pojawiają się w wycenach opakowań. Dobór procesu do produktu i wielkości nakładu opisano w poradniku fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie.

Maszyna fleksograficzna z bębnem centralnym (CI; EN: central impression press)

Maszyna z bębnem centralnym ma wszystkie sekcje kolorowe fleksografii rozmieszczone wokół jednego dużego, termostatowanego bębna dociskowego, dzięki czemu wstęga od pierwszego do ostatniego koloru przylega do tego samego bębna. Ponieważ wstęga nie może się rozciągać ani odchylać między sekcjami, pasowanie jest bardzo stabilne, dlatego maszyny CI dominują w druku fleksograficznym na cienkich, rozciągliwych foliach oraz na papierze na torby i papiery do zawijania. Maszyny CI mają zwykle od sześciu do dziesięciu sekcji kolorowych i drukują jedną stronę wstęgi w jednym przebiegu.

Zob.: druk na torbach foliowych

Druk cyfrowy (EN: digital printing; DE: Digitaldruck; NL: digitaal drukken)

Druk cyfrowy tworzy obraz bezpośrednio z pliku, metodą atramentową (inkjet) lub tonerową, bez form i cylindrów. Koszt przygotowania jest minimalny i każda sztuka może się różnić, natomiast koszt jednostkowy przy rosnącym nakładzie pozostaje względnie stały, dlatego druk cyfrowy sprawdza się najlepiej przy krótkich seriach, prototypach, próbkach druku i projektach z wieloma wariantami. Kolory dodatkowe są zwykle symulowane z zestawu farb maszyny, a nie mieszane, a system farb trzeba sprawdzić pod kątem opakowań do żywności jak każdy inny.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Offset suchy (EN: dry offset; DE: Trockenoffset)

Offset suchy służy do zadrukowywania gotowych, okrągłych pojemników, takich jak kubki, kubełki i wieczka z tworzyw sztucznych: wypukłe formy nanoszą każdy kolor na jedną wspólną gumę offsetową, która następnie toczy kompletny obraz na obracający się pojemnik. „Suchy” oznacza, że w odróżnieniu od offsetu litograficznego nie stosuje się roztworu zwilżającego. Ponieważ wszystkie kolory spotykają się mokre na jednej gumie, nie można ich czysto nadrukowywać jeden na drugim, dlatego projekty buduje się z kolorów sąsiadujących ze sobą i z rastrów, a nie z prawdziwego trappingu czy overprintów. Kubki papierowe nie są drukowane tą metodą; drukuje się je płasko przed formowaniem.

Zob.: druk na kubkach papierowych

Elektrofotografia (druk tonerowy; toner suchy lub ciekły)

Elektrofotografia to proces cyfrowy, w którym laser lub dioda LED zapisuje obraz jako ładunek elektrostatyczny na bębnie, naładowane cząstki tonera są przyciągane do obrazu, a następnie toner jest przenoszony na podłoże i utrwalany. W opakowaniach stosuje się zarówno toner suchy, jak i ciekły, ten drugi głównie do pudełek składanych, etykiet i opakowań giętkich w krótkich seriach. Jakość obrazu na odpowiednich podłożach zbliża się do offsetu; prędkość i maksymalny format są niższe niż w maszynach konwencjonalnych.

Fleksografia (flexo; DE: Flexodruck; NL: flexodruk)

Fleksografia drukuje z wypukłych, elastycznych form fotopolimerowych, na które farbę nanosi grawerowany wałek aniloksowy, i przenosi ją bezpośrednio na podłoże. Pracuje szybko na rolkach i na tekturze falistej, może korzystać z farb wodnych, rozpuszczalnikowych i UV i jest dominującym procesem w przypadku toreb papierowych, papierów do zawijania, serwetek, folii z tworzyw sztucznych i opakowań z tektury falistej. Nowoczesne formy wysokiej rozdzielczości i punkty z płaskim wierzchołkiem zmniejszyły różnicę jakości względem offsetu, zwłaszcza na foliach.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Rotograwiura (EN: gravure, rotogravure; DE: Tiefdruck; NL: diepdruk)

Rotograwiura drukuje z metalowych cylindrów z wygrawerowanymi milionami niewielkich komórek, po jednym cylindrze na kolor; komórki wypełnia farba o niskiej lepkości, rakiel zdejmuje farbę z powierzchni, a podłoże pobiera farbę z komórek pod naciskiem. Kolor jest bogaty i bardzo stabilny w długich seriach, ale grawerowane cylindry są drogie, dlatego rotograwiura opłaca się przy długich nakładach niezmiennych projektów, głównie na foliach do laminowanych opakowań giętkich.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Druk hybrydowy (EN: hybrid printing)

Druk hybrydowy łączy dwie technologie w jednej linii produkcyjnej, najczęściej cyfrową jednostkę atramentową zintegrowaną z maszyną fleksograficzną lub offsetową, dzięki czemu elementy stałe drukuje się metodą konwencjonalną, a zmienne lub wariantowe cyfrowo, w tym samym przebiegu. Określenie to bywa też używane dla maszyn łączących flexo, sitodruk lub inne jednostki oraz dla „hybrydowych” farb UV czy rastrowania hybrydowego, dlatego warto zapytać dostawcę, co ma na myśli.

Druk atramentowy (EN: inkjet printing; single-pass, multi-pass)

Druk atramentowy wystrzeliwuje drobne krople farby z dysz głowic bezpośrednio na podłoże, sterowany cyfrowo. Maszyny single-pass drukują pełną szerokość w jednym przebiegu pod stałymi głowicami i nadają się do przemysłowych wolumenów opakowań; drukarki multi-pass (skanujące) przesuwają głowice tam i z powrotem, są wolniejsze i służą głównie do próbek oraz bardzo krótkich serii. W opakowaniach powszechne są farby atramentowe wodne i UV, a przydatność do opakowań żywności zależy od konkretnego systemu farb i jego dokumentacji.

Maszyna fleksograficzna liniowa (EN: inline flexo press)

Maszyna liniowa ma sekcje kolorowe ułożone w poziomym rzędzie, każda z własnym cylindrem dociskowym, a wstęga lub arkusz przechodzi od jednej do następnej. Taki układ zapewnia łatwy dostęp i nadaje się do grubszych podłoży, takich jak karton, a także pozwala na operacje przetwórcze, np. wykrawanie, lakierowanie lub laminowanie, w tej samej linii. Ten układ stosują wąskowstęgowe maszyny do etykiet oraz wiele linii flexo do kartonu na kubki i pudełka.

Druk wypukły (EN: letterpress; DE: Buchdruck; NL: boekdruk)

Druk wypukły drukuje ze sztywnych wypukłych form farbami pastowatymi, nanoszonymi lekkim naciskiem „kiss”. Niegdyś główny proces komercyjny, dziś ma niewielki udział w druku opakowań, głównie jako druk wypukły UV na wąskowstęgowych etykietach samoprzylepnych oraz na niektórych liniach do kubków i wieczek. Jest to proces wypukły, z którego rozwinęły się fleksografia i offset suchy.

Wąska i szeroka wstęga (EN: narrow web and wide web)

Wąska i szeroka wstęga opisują szerokość maszyn rolowych. Maszyny wąskowstęgowe, o szerokości druku na ogół poniżej około 500 mm (20 in), są typowe dla etykiet i krótkich serii opakowań giętkich; maszyny szerokowstęgowe, często znacznie powyżej 1 000 mm, drukują w dużych wolumenach na foliach i papierze na torby, papiery do zawijania i saszetki. Definicje różnią się między dostawcami, a szerokość maszyny ma dla kupującego znaczenie głównie dlatego, że ogranicza liczbę elementów drukowanych w poprzek wstęgi.

Offset litograficzny (EN: offset lithography, litho; DE: Offsetdruck; NL: offsetdruk)

Offset litograficzny drukuje z płaskich płyt, na których obszary obrazu przyjmują tłustą farbę, a obszary niedrukujące wodę, przenosząc obraz z farbą na gumę offsetową, a z gumy na arkusz lub wstęgę. Daje najostrzejszy detal i najgładsze gradienty spośród popularnych procesów i jest standardem dla pudełek składanych, wykrojów na kubki oraz okładzin tektury falistej kaszerowanych offsetem. „Litho” to zwyczajowy skrót używany w brytyjskim handlu.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Post-print i pre-print (druk na tekturze falistej)

Post-print oznacza druk bezpośrednio na gotowej tekturze falistej, zwykle fleksograficzny w jednym do trzech kolorów, a pre-print oznacza druk okładziny na rolkach, fleksograficzny lub rotograwiurowy, przed połączeniem jej z falą na falownicy. Pre-print daje gładsze tony i nadaje się do bardzo dużych nakładów; post-print jest normą dla pudełek na pizzę, kartonów wysyłkowych i większości opakowań typu mailer. Trzecia droga, kaszerowanie, polega na przyklejeniu arkusza zadrukowanego offsetem do tektury falistej, co daje jakość fotograficzną.

Zob.: druk na kartonach do pizzy

Druk odwrócony i druk powierzchniowy (EN: reverse printing and surface printing)

Druk powierzchniowy umieszcza farbę na zewnętrznej stronie podłoża, gdzie jest widoczna bezpośrednio; druk odwrócony umieszcza ją po wewnętrznej stronie przezroczystej folii, tak że widać ją przez folię, zwykle zanim folia zostanie zlaminowana z inną warstwą. Projekt do druku odwróconego jest lustrzany, a biel drukuje się jako ostatnią, za kolorami, dzięki czemu farba znajduje się wewnątrz laminatu, z dala zarówno od konsumenta, jak i od żywności. Większość laminowanych saszetek jest drukowana odwrotnie; torby na zakupy są zwykle drukowane powierzchniowo.

Sitodruk (EN: screen printing; DE: Siebdruck; NL: zeefdruk)

Sitodruk przeciska farbę przez drobną siatkę ze szablonem na podłoże, nakładając znacznie grubszą warstwę farby niż fleksografia czy offset. Daje kryjące biele, wyrazisty kolor na ciemnych lub fakturowanych materiałach oraz efekty dotykowe lub wypukłe, a rotacyjne jednostki sitodrukowe bywają dodawane do linii etykiet i kartonów właśnie dla takich efektów. Jest wolny i nadaje się do prostych projektów w kilku kolorach, dlatego rzadko stanowi główny proces dla jednorazowych opakowań gastronomicznych.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Offset arkuszowy (EN: sheet-fed offset)

Offset arkuszowy podaje do maszyny pojedyncze cięte arkusze, zwykle z czterema sekcjami kolorów procesowych, jedną lub dwiema sekcjami koloru dodatkowego i sekcją lakierującą in-line na lakier lub lakier dyspersyjny. Na każdym arkuszu impozycjonuje się kilka elementów, które następnie się wykrawa. To standardowa droga dla pudełek składanych, pudełek na burgery i opakowań na wynos z kartonu, wykrojów na kubki i okładzin kaszerowanych, gdzie liczą się drobny tekst i obrazy fotograficzne.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Maszyna fleksograficzna piętrowa (EN: stack flexo press)

Maszyna piętrowa ma sekcje kolorowe fleksografii ułożone jedna nad drugą po jednej lub obu stronach pionowej ramy, każda z własnym cylindrem dociskowym. Jest zwarta i może drukować obie strony wstęgi w jednym przebiegu, ale pasowanie na rozciągliwych foliach jest mniej precyzyjne niż w maszynie CI, ponieważ wstęga pokonuje drogę między sekcjami swobodnie. Maszyny piętrowe są powszechne w produkcji toreb papierowych, papierów do zawijania i prostszych prac na folii.

Zob.: druk na torbach foliowych

Offset rolowy (EN: web offset; variable-sleeve offset)

Offset rolowy drukuje litograficznie na ciągłej rolce, a nie na arkuszach. Maszyny z wymiennymi tulejami zmieniają tuleje z płytą i gumą, aby zmieniać długość rapportu, co pozwala wykorzystać ten proces do opakowań giętkich, etykiet i rolek kartonu na kubki, często z farbami utwardzanymi UV lub EB. Konkuruje z rotograwiurą i fleksografią tam, gdzie potrzebne są obrazy o jakości offsetu i częste zmiany projektów.

Maszyna fleksograficzna, anilox i formy

Elementy, które decydują o tym, ile farby nakłada maszyna fleksograficzna i jak ostro drukuje. Te terminy wyjaśniają, dlaczego wyceny fleksografii zawierają koszty form, dlaczego drobne obrazy i pełne pola kolorów konkurują o ten sam anilox oraz dlaczego długość rapportu jest narzucona przez maszynę.

Liniatura aniloksu (EN: anilox cell count; screen count; linii na cal, linii na cm)

Liniatura aniloksu to liczba wygrawerowanych komórek na cal lub centymetr liniowy powierzchni wałka aniloksowego. W opakowaniach stosuje się zwykle od około 200 linii na cal (80 na cm) dla grubych powłok, bieli i tektury falistej do 1 000 linii na cal (około 400 na cm) lub więcej do drobnego druku rastrowego na foliach. Przyjmuje się zwykle, że liniatura aniloksu powinna być co najmniej cztery do sześciu razy wyższa niż lineatura rastra formy, aby najmniejsze punkty opierały się na kilku komórkach, a nie zapadały się w jedną.

Wałek aniloksowy (EN: anilox roll; DE: Rasterwalze; NL: aniloxrol)

Wałek aniloksowy to grawerowany wałek metalowy lub z powłoką ceramiczną w maszynie fleksograficznej, którego liniatura i objętość komórek dozują precyzyjną, równomierną warstwę farby na formę drukową. Większość nowoczesnych wałków aniloksowych to wałki ceramiczne grawerowane laserowo, z komórkami sześciokątnymi ułożonymi pod kątem 60°, które powoli się zużywają i można je dokładnie czyścić. Drobne wałki z małymi komórkami nadają się do rastrów i detali, grube wałki o dużej objętości nakładają pełne pola i biele, a zużyty lub częściowo zapchany anilox jest częstą przyczyną dryfu koloru między seriami.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Objętość aniloksu (EN: anilox volume; BCM; cm³/m²)

Objętość aniloksu to ilość farby, jaką komórki wałka aniloksowego mogą pomieścić na jednostkę powierzchni, wyrażana w USA w BCM (miliardy mikronów sześciennych na cal kwadratowy), a w Europie w cm³/m², gdzie 1 BCM to około 1,55 cm³/m². Typowe wartości wynoszą od około 1 do 2,5 BCM dla druku rastrowego, od 3 do 5 BCM dla elementów kreskowych i pełnych pól, a więcej dla kryjących bieli, powłok i tektury falistej. Objętość w dużej mierze decyduje o grubości warstwy farby, a tym samym o intensywności pełnych kolorów; podawanie aniloksu razem z farbą to sposób na powtarzalność koloru we fleksografii przy ponownych zamówieniach.

Komorowy system rakli (EN: chambered doctor blade; DE: Kammerrakel)

Komorowy system rakli to zamknięty układ podawania farby, w którym dwa ostrza, jedno zgarniające i jedno uszczelniające, tworzą szczelną komorę przy wałku aniloksowym, przez którą pompowana jest farba. Utrzymuje farbę w obiegu zamkniętym, co ogranicza odparowanie rozpuszczalnika i dryf lepkości, zmniejsza pienienie i umożliwia szybszą zmianę kolorów. Jest standardowym układem farbowym nowoczesnych maszyn fleksograficznych do opakowań.

Rakiel (EN: doctor blade; DE: Rakel; NL: rakel)

Rakiel to cienkie ostrze stalowe, z tworzywa lub kompozytowe, dociskane do wałka lub cylindra z farbą, aby zdjąć jej nadmiar i pozostawić farbę tylko w wygrawerowanych komórkach. We fleksografii zgarnia powierzchnię aniloksu, tak aby na formę trafiała odmierzona objętość; w rotograwiurze oczyszcza cylinder, tak aby farba pozostawała tylko w komórkach obrazu. Kąt, docisk i zużycie rakla wpływają na jednolitość warstwy farby, a uszkodzony rakiel objawia się cienkimi smugami w kierunku druku.

Punkty z płaskim wierzchołkiem (EN: flat-top dots)

Punkty flat-top to punkty formy fleksograficznej z płaską powierzchnią drukującą i ostrymi ramionami, w odróżnieniu od zaokrąglonych wierzchołków powstających przy konwencjonalnym naświetlaniu form cyfrowych, gdzie tlen z powietrza ogranicza utwardzanie najmniejszych punktów. Powstają w systemach naświetlania z barierą tlenową lub z diodami LED o wysokiej intensywności, utrzymują mniejsze punkty w światłach, zapewniają stabilniejszy przyrost punktu przy zmianach docisku i często mają rastrowanie powierzchniowe dla gęstszych pełnych pól. Dla kupujących formy flat-top oznaczają zwykle gładsze gradienty i lepszy drobny detal, przy nieco wyższym koszcie formy.

Docisk (EN: impression; ustawienie docisku)

Docisk to nacisk między formą a podłożem oraz między aniloksem a formą, ustawiany przez szczelinę względem cylindra dociskowego. Fleksografia powinna pracować z najlżejszym dociskiem, który przenosi pełny obraz; nadmierny docisk wypycha farbę na brzegi elementów formy, powiększając punkty, powodując aureole i zapełniając tekst negatywowy. Ustawienia docisku reguluje się podczas narządzania maszyny i mogą się one zmieniać wraz ze zużyciem formy, ściśliwością taśmy i grubością podłoża.

Docisk minimalny (EN: kiss impression)

Docisk minimalny (kiss) to najmniejszy nacisk, przy którym forma przenosi na podłoże kompletny, równomierny obraz bez widocznego zgniotu. Jest to docelowe ustawienie dla fleksografii i druku wypukłego, ponieważ utrzymuje najniższy przyrost punktu i zachowuje drobny detal otwarty. Na podłożach chropowatych lub falistych, takich jak papier kraft i tektura falista, zwykle potrzeba nieco większego docisku, aby farba dotarła do niższych punktów powierzchni.

Taśma montażowa (EN: mounting tape; ściśliwa taśma do montażu form; DE: Klischeeklebeband)

Taśma montażowa to dwustronna taśma samoprzylepna ze ściśliwym rdzeniem piankowym, służąca do mocowania form fleksograficznych na cylindrze lub tulei, o grubości zwykle od około 0,38 do 0,55 mm. Gęstość pianki wpływa na wydruk: miękkie taśmy amortyzują formę i zmniejszają przyrost punktu w rastrach, twardsze zapewniają lepszy transfer farby w pełnych polach, a taśmy średnie stosuje się, gdy forma zawiera jedno i drugie. Dokładność montażu i dobór taśmy to jeden z powodów, dla których powtórzenia zlecenia na ponownie zamontowanych formach mogą drukować się nieco inaczej.

Forma fotopolimerowa (EN: photopolymer plate; forma fleksograficzna, klisza; DE: Klischee; NL: cliché)

Forma fotopolimerowa to elastyczna forma wypukła stosowana we fleksografii, wykonana z warstwy światłoczułego polimeru na podkładzie poliestrowym, na której zapisuje się obraz, po czym naświetla się ją światłem UV i wywołuje rozpuszczalnikiem, wodą lub termicznie, tak aby obszary obrazu pozostały wypukłe. Typowe grubości to 1,14 mm dla folii i wąskiej wstęgi oraz 1,70 mm dla papieru i szerokiej wstęgi, a dla post-printu na tekturze falistej grubsze, bardziej miękkie formy o grubości około 3 do 7 mm. Formy to jednorazowy koszt na kolor i projekt, w niemieckich wycenach pojawiający się jako Klischeekosten (koszty klisz), i mogą być przechowywane oraz ponownie używane przy powtórzeniach zamówienia, jeśli projekt się nie zmienia.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Cylinder formowy (EN: plate cylinder)

Cylinder formowy to cylinder maszyny fleksograficznej, który niesie zamontowane formy, bezpośrednio lub przez tuleję, i przy każdym obrocie przenosi farbę z formy na podłoże. Jego obwód wraz z grubością formy i taśmy określa długość rapportu, dlatego każda maszyna ma określony zestaw dostępnych rapportów. Projekt, którego długość nie pasuje do dostępnego rapportu, wymaga innego cylindra lub tulei albo zmienionego układu.

Dystorsja formy (EN: plate distortion; współczynnik dystorsji)

Dystorsja formy to rozciągnięcie powierzchni drukującej formy fleksograficznej w kierunku obwodu cylindra, gdy płaska forma jest nawijana na cylinder lub tuleję. Prepress kompensuje to, skracając obraz w tym kierunku o współczynnik dystorsji, który zależy od grubości formy i długości rapportu i zwykle wynosi od jednego do kilku procent. Bez kompensacji wydrukowany obraz wychodzi dłuższy niż projekt, co ma znaczenie dla długości toreb, położenia paneli i kodów kreskowych.

Tuleja (EN: sleeve; tuleja formowa, tuleja pośrednia)

Tuleja to lekka rurowa nakładka, na którą montuje się formy fleksograficzne i którą nasuwa się na wałek pneumatyczny w maszynie, zamiast wymieniać ciężkie stalowe cylindry. Tuleje pośrednie (adapterowe) zwiększają średnicę wałka, aby na tej samej maszynie można było drukować różne długości rapportu. Tuleje przyspieszają zmiany zleceń i pozwalają montować formy poza maszyną oraz przechowywać je gotowe do powtórzeń zamówień.

Rastrowanie powierzchniowe (EN: surface screening; microcell screening)

Rastrowanie powierzchniowe to bardzo drobny wzór niewielkich komórek lub tekstur naświetlony w pełnych polach formy fleksograficznej. Wzór przerywa gładką powierzchnię formy, tak że niesie ona i oddaje farbę równomierniej, co daje wyższą gęstość pełnych pól oraz mniej plamistości i pinholingu, zwłaszcza na foliach. Stosuje się je w prepressie lub przy wykonywaniu formy i nie zmienia projektu dostarczanego przez kupującego.

Rotograwiura

Słownictwo dotyczące cylindrów rotograwiurowych i sposobu, w jaki zatrzymują farbę. Dotyczy głównie laminowanych saszetek i innych opakowań giętkich w długich seriach.

Głębokość i objętość komórki (EN: cell depth and cell volume; rotograwiura)

Głębokość komórki to głębokość każdej wygrawerowanej komórki w cylindrze rotograwiurowym, a objętość komórki to ilość farby, jaką ona zawiera; razem z otworem komórki decydują one o tym, ile farby drukuje każdy obszar. Głębokości wynoszą zwykle od kilku mikrometrów w światłach do około 40 mikrometrów lub więcej w pełnych polach, a zmiana wielkości i głębokości komórek to sposób, w jaki rotograwiura oddaje tony bez widocznych punktów rastrowych. Objętość komórki jest ustalona po wygrawerowaniu cylindra, dlatego kolor w rotograwiurze jest tak stabilny w długich seriach.

Chromowanie (EN: chrome plating; cylindry rotograwiurowe)

Chromowanie to cienka warstwa twardego chromu, o grubości kilku mikrometrów, nakładana galwanicznie na wygrawerowaną miedzianą powierzchnię cylindra rotograwiurowego. Chroni miękką miedź przed zużyciem przez rakiel, dzięki czemu cylinder może drukować bardzo długie serie, a zużyte cylindry można dechromować, naprawić i chromować ponownie. Niektórzy dostawcy oferują alternatywne twarde powłoki w odpowiedzi na ograniczenia dotyczące chromowania chromem sześciowartościowym.

Rakiel w rotograwiurze (EN: doctor blade, gravure)

W rotograwiurze rakiel zgarnia całą farbę z gładkiej, niedrukującej powierzchni wygrawerowanego cylindra, pozostawiając farbę w komórkach. Ponieważ rotograwiura drukuje bezpośrednio z cylindra, ustawienie rakla ma krytyczne znaczenie: zużyty lub wyszczerbiony rakiel zostawia na wydruku cienkie linie farby, zwane smugami raklowymi (doctor streaks) lub zamgleniem (hazing). Kąt i docisk rakla są częścią przygotowania maszyny, a nie specyfikacji kupującego, ale smugi są częstym powodem odrzucania rolek z rotograwiury.

Grawerowanie elektromechaniczne (EN: electromechanical engraving)

Grawerowanie elektromechaniczne wycina komórki cylindra rotograwiurowego diamentowym rylcem oscylującym z wysoką częstotliwością, sterowanym cyfrowymi danymi obrazu, wytwarzając tysiące komórek na sekundę. Wielkość i głębokość komórki zmieniają się razem z wartością tonalną. Jest to najczęściej stosowana metoda grawerowania cylindrów rotograwiurowych i główny składnik kosztu kompletu cylindrów.

Wspomaganie elektrostatyczne (EN: electrostatic assist, ESA)

Wspomaganie elektrostatyczne to system, który przykłada ładunek elektryczny między wałkiem dociskowym a cylindrem rotograwiurowym, tak aby farba była wyciągana z komórek na podłoże. Ogranicza brakujące punkty, czyli plamkowy wygląd występujący, gdy chropowate lub mniej ściśliwe podłoża nie stykają się z każdą komórką. Stosuje się je zwłaszcza na papierze i kartonie oraz w obszarach świateł.

Cylinder rotograwiurowy (EN: gravure cylinder; DE: Tiefdruckzylinder)

Cylinder rotograwiurowy to stalowy lub aluminiowy cylinder bazowy, pokryty miedzią, z wygrawerowanymi komórkami obrazu i wykończony chromem, który niesie jeden kolor w druku rotograwiurowym. Jego obwód określa rapport, a szerokość robocza maksymalną szerokość druku. Cylindry są drogie w wykonaniu, ale wytrzymują bardzo długie serie i można je przechowywać do powtórzeń zamówień, dlatego rotograwiura sprawdza się przy stabilnych, długo realizowanych projektach.

Grawerowanie laserowe (EN: laser engraving; rotograwiura)

Grawerowanie laserowe tworzy komórki rotograwiurowe albo przez ablację maski na cylindrze przed trawieniem chemicznym, albo przez bezpośrednie grawerowanie laserowe odpowiedniej powierzchni cylindra. Pozwala uzyskać kształty komórek i krawędzie niemożliwe przy grawerowaniu elektromechanicznym, takie jak bardzo ostry tekst i elementy kreskowe, i jest często stosowane tam, gdzie liczą się drobne pismo i elementy wektorowe. Wybór metody należy do wytwórcy cylindra, ale może wpływać na odwzorowanie drobnych detali.

Offset litograficzny

Offset opiera się na równowadze między wodą a farbą na płycie. Te terminy pojawiają się w raportach z maszyny oraz w rozmowach o powtarzalności koloru na kartonach i kubkach.

Guma offsetowa (EN: blanket; DE: Gummituch; NL: rubberdoek)

Guma offsetowa to gumowana tkanina owinięta na cylindrze gumowym maszyny offsetowej, która przejmuje obraz z farbą z płyty i przenosi go na arkusz. Jej ściśliwość pozwala na równomierne dotarcie obrazu do podłoża nawet na lekko nierównym kartonie. Uszkodzona lub zgnieciona guma drukuje lokalną wadę na każdym arkuszu do czasu wymiany, a stan gumy wpływa na przyrost punktu.

Naświetlanie płyt z komputera (CTP; EN: computer-to-plate)

CTP to proces naświetlania płyt drukowych bezpośrednio z danych cyfrowych laserem, bez filmu. W offsecie płyty CTP są aluminiowe z powłoką światło- lub ciepłoczułą; we fleksografii odpowiednikiem jest cyfrowe naświetlanie form fotopolimerowych. CTP daje ostre, powtarzalne punkty i pozwala drukarniom tanio wykonywać nowe płyty offsetowe, dlatego płyty offsetowe traktuje się często jako materiały eksploatacyjne, a nie przechowywane oprzyrządowanie.

Roztwór zwilżający (EN: fountain solution, dampening solution; DE: Feuchtmittel)

Roztwór zwilżający to roztwór wodny nanoszony na płytę offsetową, który utrzymuje obszary niedrukujące mokre, tak aby odpychały farbę. Ma zwykle lekko kwaśny odczyn, około pH 4,5 do 5,5, i zawiera dodatki regulujące napięcie powierzchniowe i przewodność; tradycyjnie dodawano do niego alkohol izopropylowy, a układy o obniżonej zawartości alkoholu lub bezalkoholowe są coraz powszechniejsze ze względu na ograniczenie emisji. Jego stan wpływa na równowagę farby i wody, schnięcie i stabilność druku.

Równowaga farby i wody (EN: ink-water balance)

Równowaga farby i wody to stan równowagi w maszynie offsetowej między ilością farby a ilością roztworu zwilżającego na płycie. Zbyt dużo wody emulguje farbę, matowi kolory i spowalnia schnięcie; zbyt mało pozwala farbie rozlewać się na obszary niedrukujące, co jest wadą zwaną tonowaniem (scumming, toning). Utrzymanie stabilnej równowagi w trakcie serii jest jednym z głównych czynników powtarzalności koloru w offsecie.

Płyta offsetowa (EN: offset plate; płyta aluminiowa)

Płyta offsetowa to cienka płyta aluminiowa o ziarnistej, obrobionej powierzchni i naświetlonej warstwie, na której obszary obrazu przyjmują farbę, a obszary niedrukujące wodę; nie ma reliefu. Potrzebna jest jedna płyta na kolor, w tym kolory dodatkowe i czasem lakier. Płyty offsetowe kosztują znacznie mniej niż formy fleksograficzne czy cylindry rotograwiurowe, dlatego zmiana projektu to głównie czas narządzania, a nie koszt oprzyrządowania.

Farby, schnięcie i utwardzanie

Chemia farby decyduje o przyczepności, odporności na ścieranie, zapachu i przydatności do kontaktu z żywnością. Zasady dotyczące farb w zadrukowanych opakowaniach do żywności podsumowano w poradniku zgodność opakowań do kontaktu z żywnością.

Blokowanie się warstw (EN: blocking; DE: Verblocken)

Blocking to niepożądane sklejanie się powierzchni zadrukowanego materiału w rolce lub stosie, tak że warstwy przywierają do siebie albo farba odrywa się przy rozdzielaniu. Przyczyny to niecałkowicie wyschnięta lub utwardzona farba, zalegający rozpuszczalnik, nadmierne ciepło lub nacisk podczas przechowywania oraz nadmiernie obrobiona folia. Sprawdza się go testem blokowania, w którym zadrukowane próbki są dociskane do siebie w podwyższonej temperaturze i pod naciskiem, i ma największe znaczenie dla toreb foliowych oraz zadrukowanych rolek przechowywanych w cieple.

Zob.: druk na torbach foliowych

Obróbka koronowa (EN: corona treatment; DE: Coronabehandlung)

Obróbka koronowa polega na wystawieniu powierzchni folii z tworzywa na wyładowanie elektryczne wysokiego napięcia, które ją utlenia i podnosi energię powierzchniową, tak aby farba i kleje ją zwilżały i wiązały. Jest niezbędna do druku na polietylenie i polipropylenie. Efekt zanika z czasem, w miarę migracji dodatków na powierzchnię, więc folia przechowywana tygodniami może wymagać ponownej obróbki przed drukiem, a jeśli drukowane są obie strony, obróbce muszą zostać poddane obie.

Zob.: druk na torbach foliowych

Schnięcie i utwardzanie (EN: drying and curing)

Schnięcie zamienia ciekłą warstwę farby w stałą przez usunięcie wody lub rozpuszczalnika w drodze odparowania i wchłaniania, a w przypadku oksydacyjnych farb offsetowych przez wchłanianie i utlenianie; utwardzanie zamienia ją w stałą w reakcji chemicznej inicjowanej promieniowaniem ultrafioletowym lub wiązką elektronów. Wodne i rozpuszczalnikowe farby fleksograficzne oraz rotograwiurowe schną gorącym powietrzem między sekcjami i po nich, podczas gdy farby UV i EB utwardzają się niemal natychmiast. Niepełne schnięcie lub utwardzenie jest podstawową przyczyną set-off, blockingu, zapachu i migracji, dlatego wydajność suszenia często ogranicza prędkość maszyny i pokrycie farbą.

Poziom dyn (EN: dyne level; energia powierzchniowa; dyn/cm, mN/m)

Poziom dyn to energia powierzchniowa podłoża, wyrażana w dyn/cm (liczbowo równa mN/m), która wskazuje, czy farba zwilży je i zwiąże się z nim. Nieobrobiony polietylen ma zwykle około 30 do 31 dyn/cm, a drukarnie dążą zwykle do około 38 do 42 dyn/cm lub więcej po obróbce koronowej, przy czym farby wodne wymagają górnej części tego zakresu. Sprawdza się go pisakami lub farbami testowymi przed drukiem.

Zob.: druk na torbach foliowych

Farba utwardzana wiązką elektronów (EN: EB-curable ink, electron beam; DE: ESH-Farbe)

Farba EB utwardzana jest wiązką elektronów, która polimeryzuje warstwę farby natychmiast, bez fotoinicjatorów wymaganych w farbach UV. Utwardzanie zwykle prowadzi się w atmosferze azotu, aby tlen nie zakłócał reakcji. Farby i powłoki EB stosuje się w offsecie i fleksografii do opakowań giętkich i kartonów, gdzie wymagana jest wysoka odporność i niska migracja, ponieważ nie ma pozostałości fotoinicjatorów; urządzenia są kosztowne i występują na ograniczonej liczbie linii.

Pokrycie farbą (EN: ink coverage)

Pokrycie farbą to udział zadrukowanej powierzchni pokrytej farbą, a w szerszym sensie łączna ilość farby nałożonej w projekcie. Wysokie pokrycie, na przykład duże pola pełne lub obrazy na spad, zużywa więcej farby, wymaga więcej suszenia, zwiększa ryzyko set-off, skręcania i prześwitywania na cienkich papierach i może wpływać na ocenę przydatności do recyklingu. Przetwórcy często oceniają projekty o dużym pokryciu na papierach do zawijania i bibułce przed wyceną i mogą zaproponować lżejszy wzór.

Zob.: druk na papierze tłuszczoodpornym

Przyjmowalność farby (EN: ink trapping, wet trapping; trapping farby; DE: Farbannahme)

Przyjmowalność farby, w znaczeniu maszynowym, to zdolność już nadrukowanej warstwy farby do przyjęcia kolejnej farby nadrukowanej na niej. Słaba przyjmowalność sprawia, że kolory nakładane na siebie, na przykład czerwień zbudowana z magenty i żółtego, wyglądają słabo lub plamiście. Mierzy się ją densytometrem i wyraża jako procent pozornego trappingu (apparent trap), zwykle według wzoru Preucila. Nie należy jej mylić z trappingiem w prepressie, który jest celowym nakładaniem na siebie sąsiednich kolorów (zob. hasło Trapping w sekcji Prepress i projekt graficzny).

Farba niskomigracyjna (EN: low-migration ink; DE: migrationsarme Druckfarbe)

Farba niskomigracyjna to system farb opracowany i stosowany tak, aby migracja jego składników do żywności pozostawała poniżej obowiązujących limitów w przewidzianych warunkach użytkowania. Nie jest to jednolity status prawny: przydatność ocenia się dla konkretnego zastosowania, zwykle w odniesieniu do wytycznych EuPIA i szwajcarskiego rozporządzenia SR 817.023.21 (załącznik 10), a farba musi być prawidłowo wysuszona lub utwardzona, zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną wymaganą rozporządzeniem (WE) nr 2023/2006 w UE. Od 1 stycznia 2027 r. niemieckie rozporządzenie o farbach drukarskich (Druckfarbenverordnung) wprowadza listę pozytywną substancji w farbach stosowanych na materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

Zob.: zgodność opakowań do kontaktu z żywnością

Farba bez olejów mineralnych (EN: mineral-oil-free ink; DE: mineralölfreie Druckfarbe)

Farba bez olejów mineralnych to farba zformułowana bez składników z olejów mineralnych, istotna głównie dla oksydacyjnych farb do offsetu arkuszowego, które tradycyjnie zawierały destylaty olejów mineralnych, a obecnie powszechnie stosują zamiast nich pochodne olejów roślinnych. Kupujący ją określają, ponieważ węglowodory oleju mineralnego (MOSH i MOAH) mogą migrować z opakowania do żywności. Eliminuje farbę jako źródło, ale nic nie zmienia w odniesieniu do oleju mineralnego już obecnego we włóknach z recyklingu, co wymaga bariery lub kartonu z włókna pierwotnego.

Zob.: bariery dla olejów mineralnych i bezpieczne dla żywności opakowania kartonowe

Pigment (EN: pigment)

Pigment to drobno zmielona, nierozpuszczalna cząstka barwiąca zdyspergowana w spoiwie farby; nadaje farbie kolor, siłę barwy i odporność na światło oraz rozpuszczalniki. Farby opakowaniowe są niemal w całości pigmentowe, podczas gdy barwniki, które rozpuszczają się w nośniku, stosuje się w niektórych farbach atramentowych i zastosowaniach specjalnych. Dobór pigmentu ogranicza, które kolory Pantone można zmieszać z daną gamą farb, i wpływa na odporność na światło, krycie i cenę.

Pozostałości rozpuszczalnika (EN: retained solvent)

Pozostałości rozpuszczalnika to niewielka ilość rozpuszczalnika organicznego pozostającego w zadrukowanej i laminowanej folii po wysuszeniu, mierzona chromatografią gazową i zwykle wyrażana w mg/m². Wysoka zawartość pozostałości może powodować zapach, przenikanie obcego smaku, blocking i słabe wiązanie laminatu, dlatego opakowania giętkie do żywności drukowane rozpuszczalnikowo są zwykle zwalniane do użycia według uzgodnionego limitu. Problem dotyczy głównie fleksografii i rotograwiury rozpuszczalnikowej na foliach.

Set-off (EN: set-off; odbijanie farby na odwrocie; DE: Abliegen)

Set-off to niepożądane przeniesienie farby z zadrukowanej powierzchni jednego arkusza lub warstwy wstęgi na odwrotną stronę następnego w stosie lub rolce. W opakowaniach do żywności jest to zarówno kwestia bezpieczeństwa żywności, jak i estetyki, ponieważ farba może dotrzeć do strony stykającej się z żywnością; rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 wymaga, aby farby po stronie niemającej kontaktu z żywnością nie przenosiły substancji na stronę stykającą się z żywnością przez podłoże ani przez set-off. Przetwórcy kontrolują go przez dobór farby, schnięcie, pokrycie farbą, naprężenie rolki i nacisk stosu.

Zob.: druk na papierze tłuszczoodpornym

Farba rozpuszczalnikowa (EN: solvent-based ink)

Farba rozpuszczalnikowa wykorzystuje rozpuszczalniki organiczne, takie jak etanol, octan etylu lub podobne mieszanki, jako ciekły nośnik, zwykle ze spoiwami nitrocelulozowymi, poliuretanowymi lub poliamidowymi we fleksografii i rotograwiurze. Schnie szybko, łatwo zwilża folie o niskiej energii powierzchniowej i daje silną przyczepność, połysk i gęstość, ale uwalnia lotne związki organiczne, które trzeba odciągać i oczyszczać. Nadal jest szeroko stosowana do druku na foliach i laminowanych opakowaniach giętkich.

Zob.: druk na torbach foliowych

Farba utwardzana UV (EN: UV-curable ink, UV ink, LED-UV; DE: UV-Farbe)

Farba UV zawiera monomery, oligomery i fotoinicjatory, które polimeryzują niemal natychmiast pod wpływem światła ultrafioletowego, zamiast schnąć przez odparowanie. Systemy LED-UV utwardzają światłem wąskopasmowym, zwykle około 365 do 395 nm, zużywając mniej energii i wytwarzając mniej ciepła niż lampy rtęciowe. Farby UV dają wysoki połysk, odporność na ścieranie i szybką obsługę; w opakowaniach do żywności pozostałości fotoinicjatorów i monomerów mogą migrować, dlatego wymagane są systemy UV niskomigracyjne i pełne utwardzenie.

Lepkość (EN: viscosity; DE: Viskosität)

Lepkość to opór cieczy przed płynięciem; w przypadku farby decyduje o tym, ile farby pobiera i oddaje komórka aniloksu lub rotograwiury oraz jak farba rozpływa się na podłożu. Farby fleksograficzne i rotograwiurowe są płynne i mierzy się je kubkami wypływowymi w sekundach, natomiast farby offsetowe to pasty charakteryzowane przez kleistość (tack) i reologię. Lepkość rośnie w miarę odparowywania rozpuszczalnika lub wody podczas serii, więc maszyny dodają rozcieńczalnik, aby utrzymać wartość docelową; niekontrolowana lepkość to klasyczna przyczyna dryfu koloru we fleksografii.

Farba wodna (EN: water-based ink; DE: wasserbasierte Druckfarbe)

Farba wodna wykorzystuje wodę jako główny ciekły nośnik, ze spoiwami akrylowymi lub podobnymi oraz niewielkimi ilościami amin lub współrozpuszczalników utrzymujących żywice w roztworze; jej stan kontroluje się przez pomiar pH. Charakteryzuje się niską emisją i zapachem i jest standardem we fleksografii na torbach papierowych, papierach do zawijania, serwetkach i tekturze falistej. Na foliach schnie wolniej, zwykle wymaga wyższej obróbki powierzchni i większej wydajności suszenia i może być nieco mniej błyszcząca niż farba rozpuszczalnikowa.

Zob.: druk na papierze tłuszczoodpornym

Kubek Zahna (EN: Zahn cup; kubek wiskozymetryczny; DE: Auslaufbecher)

Kubek Zahna to mały kubek zanurzeniowy z kalibrowanym otworem w dnie, używany przy maszynie do pomiaru lepkości płynnej farby jako liczby sekund potrzebnych do opróżnienia kubka, opisany w ASTM D4212. Kubki są numerowane według średnicy otworu, przy czym Zahn nr 2 jest powszechny dla farb fleksograficznych; w Europie szeroko stosuje się też kubki DIN 4 mm i kubki wypływowe ISO (ISO 2431). Odczyty są porównywalne tylko dla tego samego typu kubka przy tej samej temperaturze farby.

Standardy i pomiar koloru

Jak określa się kolor, jak się go mierzy i jak utrzymuje w tolerancji. Decyzje kupującego dotyczące kolorów dodatkowych, CMYK i tolerancji wyjaśnia poradnik Pantone a CMYK w opakowaniach.

CIELAB (Lab, L*a*b*)

CIELAB to przestrzeń barw, zdefiniowana przez Międzynarodową Komisję Oświetleniową (CIE) w 1976 r., która opisuje dowolny kolor trzema wartościami: L* dla jasności, a* dla osi czerwieni i zieleni oraz b* dla osi żółci i błękitu. Jest niezależna od urządzenia, więc wartość Lab zmierzona na zatwierdzonej próbce może zostać przekazana dowolnej drukarni jako liczbowy cel. Tolerancje Delta E oblicza się jako odległości między wartościami Lab.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

CMYK (EN: process colours; druk czterobarwny; DE: Skalenfarben)

CMYK to czterobarwny proces drukowania wykorzystujący farby cyjan, magenta, żółtą i czarną, drukowane jako punkty rastrowe, który odtwarza szeroką gamę kolorów i obrazów. Sprawnie odwzorowuje fotografie, ale kolory marki dopasowuje tylko w przybliżeniu, zależnie od podłoża, przyrostu punktu i balansu farb. Wiele projektów opakowań łączy obrazy CMYK z jednym lub dwoma kolorami dodatkowymi dla logo.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Gamut barw (EN: colour gamut)

Gamut barw to pełny zakres kolorów, który może odtworzyć dana kombinacja procesu drukowania, zestawu farb i podłoża. CMYK na kartonie powlekanym ma szerszy gamut niż CMYK na niepowlekanym papierze kraft, a wiele nasyconych kolorów marki, takich jak niektóre pomarańcze, zielenie i błękity, leży poza każdym gamutem CMYK. Kolor spoza gamutu trzeba wydrukować jako kolor dodatkowy, zbudować w rozszerzonym gamucie lub zaakceptować jako przybliżenie.

Profil kolorystyczny (EN: colour profile, ICC profile)

Profil kolorystyczny to plik danych w formacie znormalizowanym przez International Color Consortium (ICC), który opisuje, jak urządzenie lub warunki drukowania odtwarzają kolor, łącząc jego wartości CMYK lub RGB z niezależnymi od urządzenia wartościami Lab. Prepress używa profili do konwersji obrazów do docelowych warunków druku oraz do ich symulacji na proofach i ekranach. Dostarczenie projektu w niewłaściwym profilu lub w RGB to częsta przyczyna koloru, który wygląda dobrze na ekranie, a źle w druku.

Delta E (ΔE; EN: colour difference; różnica kolorów)

Delta E (ΔE) to pojedyncza liczba wyrażająca różnicę między dwoma kolorami, obliczona z pomiarów spektrofotometrem w przestrzeni barw CIELAB; im niższa liczba, tym bliższe dopasowanie. Tolerancje w opakowaniach uzgadniają kupujący i drukarnia, nie są one ustalone prawem, i dla kolorów dodatkowych wynoszą często około 2 do 4 ΔE00, zależnie od podłoża i znaczenia koloru. Wzór trzeba podać razem z tolerancją, ponieważ starszy ΔE76 i nowszy ΔE2000 dają różne wartości dla tej samej pary kolorów.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Delta E 2000 (ΔE2000, ΔE00, CIEDE2000)

ΔE2000 to wzór różnicy kolorów opublikowany przez CIE w 2001 r., który koryguje prostą odległość Lab z ΔE76 o jasność, chromę i odcień, tak aby ta sama liczba odpowiadała w całym zakresie barw możliwie podobnej widocznej różnicy. Orientacyjnie około 1 ΔE00 jest bliskie granicy, jaką wytrenowane oko dostrzega w kontrolowanym oświetleniu, a około 2 jest zauważalne przy zestawieniu obok siebie. Jest to zalecany wzór dla tolerancji kolorów w opakowaniach.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Densytometr (EN: densitometer; DE: Densitometer)

Densytometr mierzy gęstość optyczną, czyli zdolność zadrukowanej warstwy farby do pochłaniania światła, przez filtry dopasowane do farb procesowych, z użyciem odpowiedzi status E (powszechnej w Europie) lub status T (powszechnej w USA). Drukarnie używają go na maszynie do kontroli gęstości pełnych pól, przyrostu punktu, przyjmowalności farby i kontrastu druku. Mierzy siłę warstwy farby, a nie kolor, więc dobrze kontroluje znaną farbę, ale nie oceni, czy kolor dodatkowy odpowiada wzorcowi; do tego potrzebny jest spektrofotometr.

Rozszerzony gamut barw (ECG; EN: extended colour gamut; CMYK+OGV, druk siedmiobarwny)

Druk w rozszerzonym gamucie dodaje do farb procesowych stałe farby, zwykle pomarańczową, zieloną i fioletową (CMYK+OGV), aby z jednego standardowego zestawu odtworzyć znacznie szerszy zakres kolorów, w tym wiele kolorów dodatkowych marki. Zamiast mieszać nową farbę dodatkową do każdego projektu, kolory buduje się z siedmiu farb, co ogranicza zmiany farb i mycia, gdy na jednej maszynie realizuje się wiele projektów. Sprawdza się w opakowaniach giętkich i etykietach z wieloma SKU; dla jednego krytycznego koloru marki bezpieczniejszą specyfikacją pozostaje prawdziwa farba dodatkowa.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Fogra (dane charakterystyk Fogra, FOGRA39, FOGRA51)

Fogra to niemieckie stowarzyszenie badawcze technologii graficznych, które publikuje zestawy danych charakterystyk opisujące standardowe warunki drukowania, używane do tworzenia profili ICC powszechnych w europejskim prepressie. FOGRA39 opisuje offset arkuszowy na papierze powlekanym według edycji ISO 12647-2 z 2004 r., a FOGRA51 i FOGRA52 opisują papier powlekany i niepowlekany według edycji z 2013 r. Plik przygotowany do określonych warunków Fogra i do nich proofowany daje drukarni i kupującemu wspólny punkt odniesienia dla koloru w pracach CMYK.

G7

G7 to metoda kalibracji, publikowana przez Idealliance, która reguluje system drukujący tak, aby jego balans szarości i neutralna tonalność odpowiadały zdefiniowanemu wzorcowi, dzięki czemu różne maszyny, procesy i proofy wyglądają wizualnie podobnie. Jest szeroko stosowana w USA i coraz częściej w opakowaniach, gdzie pomaga ujednolicić wydruki flexo, offsetowe i cyfrowe dla tej samej marki. Drukarnia może uzyskać kwalifikację G7 Master, ale metoda ujednolica wygląd i nie zastępuje uzgodnionych wzorców kolorów dodatkowych.

Balans szarości (EN: gray balance, grey balance; DE: Graubalance)

Balans szarości to kombinacja wartości tonalnych cyjanu, magenty i żółtego, która drukuje się jako neutralna szarość bez zabarwienia w danym procesie i na danym podłożu. Utrzymanie balansu szarości zachowuje naturalność neutralnych tonów i odcieni skóry i jest czułym wskaźnikiem tego, czy trzy kolory procesowe są na maszynie w równowadze. Jest podstawą kalibracji G7 i sprawdza się go na paskach kontrolnych w trakcie serii.

Drawdown (EN: ink drawdown; odbitka ręczna farby na podłożu)

Drawdown to cienka warstwa zmieszanej farby rozprowadzona na rzeczywistym podłożu ręcznym przyrządem lub listwą, zbliżona do warstwy farby na maszynie, używana do sprawdzenia koloru dodatkowego przed drukiem. Pokazuje, jak kolor Pantone będzie wyglądał na prawdziwym papierze kraft, tłuszczoodpornym lub folii, a nie na białym papierze referencyjnym, i jest najlepszą wczesną kontrolą kolorów dodatkowych. Podpisany drawdown jest często przechowywany jako wzorzec koloru dla serii produkcyjnej.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

ISO 12647 (kontrola procesu druku rastrowego barwnego)

ISO 12647 to seria norm międzynarodowych, która ustala cele kontroli procesu dla barwnego druku rastrowego, takie jak kolory pełne w Lab, przyrost wartości tonalnej i tolerancje, z osobnymi częściami dla różnych procesów: część 2 offset, część 4 rotograwiura, część 6 fleksografia, część 7 proofing i część 8 wydruki walidacyjne. Pozwala kupującemu określić prace CMYK względem znanych warunków drukowania, zamiast jednej Delta E na kolor. ISO 15339 uzupełnia ją o scharakteryzowane referencyjne warunki druku niezależne od procesu drukowania.

Warunki pomiaru (EN: measurement conditions; M0, M1, M2, M3)

Warunki pomiaru to znormalizowane ustawienia oświetlenia przyrządów do pomiaru koloru, zdefiniowane w ISO 13655: M0 to wariant historyczny z niezdefiniowaną zawartością UV; M1 odpowiada D50 łącznie ze składową UV; M2 wyklucza UV; a M3 dodaje filtr polaryzacyjny. Ponieważ wiele papierów i kartonów zawiera rozjaśniacze optyczne reagujące na UV, odczyty tej samej próbki mogą się różnić między warunkami. Specyfikacja koloru powinna podawać, który warunek obowiązuje, wraz ze wzorem i tolerancją.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Metameria (EN: metamerism)

Metameria to zjawisko, w którym dwa kolory są zgodne w jednym źródle światła, a różnią się w innym, ponieważ odbijają różne widma, które w pierwszym świetle przypadkowo wyglądają podobnie. Występuje często, gdy kolor dopasowano innym zestawem farb, podłożem lub procesem niż oryginał. Oglądanie akceptacji w kabinie świetlnej przy więcej niż jednym źródle światła i świadomość, gdzie opakowanie będzie oglądane, ogranicza niespodzianki.

Pantone (Pantone Matching System, PMS)

Pantone Matching System to najpowszechniej stosowany komercyjny wzornik kolorów dodatkowych w opakowaniach, ponumerowana biblioteka kolorów z recepturami mieszania publikowana w drukowanych wzornikach. Każde odniesienie występuje w wersji na papier powlekany (C) i niepowlekany (U), ponieważ ta sama farba wygląda inaczej na papierze błyszczącym i chłonnym, więc odniesienie U jest bardziej realistyczną wskazówką dla papieru kraft i innych papierów niepowlekanych. Numer Pantone nazywa cel; jak wiernie zostanie odtworzony, zależy od podłoża, procesu i uzgodnionej tolerancji.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Gęstość optyczna pól pełnych (SID; EN: solid ink density; DE: Volltondichte)

Gęstość optyczna pól pełnych to gęstość optyczna pola zadrukowanego w 100% farbą, mierzona densytometrem, używana na maszynie jako szybki wskaźnik grubości warstwy farby. Typowe wartości docelowe dla offsetu arkuszowego na kartonie powlekanym mieszczą się mniej więcej między 1,0 dla żółtego a 1,8 dla czarnego, zależnie od zestawu farb, podłoża i statusu densytometru, choć aktualne edycje ISO 12647 definiują pola pełne w Lab, a nie przez gęstość. Rosnąca gęstość zwiększa intensywność koloru, ale też przyrost punktu, dlatego kontroluje się ją w wąskim oknie.

Spektrofotometr (EN: spectrophotometer; DE: Spektralfotometer)

Spektrofotometr mierzy pełne widmo światła odbitego od próbki i oblicza wartości kolorów, takie jak Lab, z których wyprowadza się Delta E. Jest to przyrząd używany do ustalania i weryfikacji celów kolorystycznych na proofach, drawdownach i próbkach druku, a nowoczesne wersje przystosowane do pomiaru przy maszynie i inline podają także gęstość. Przyrządy graficzne zwykle używają geometrii 45°/0°, a warunek pomiaru (M0 do M3) musi być podany.

Kolor dodatkowy (EN: spot colour; kolor Pantone; DE: Sonderfarbe, Volltonfarbe; NL: steunkleur)

Kolor dodatkowy to wstępnie zmieszana farba drukowana we własnej sekcji, aby odtworzyć jeden konkretny kolor, zwykle określony z wzornika Pantone Matching System. Daje czystsze, bardziej powtarzalne kolory marki i jednolite pola niż budowa z CMYK i sięga kolorów spoza gamutu CMYK, ale każdy kolor dodatkowy oznacza dodatkową farbę, formę i mycie. W projekcie kolory dodatkowe muszą być nazwane dokładnie tak, jak uzgodniono, ponieważ każda nazwa staje się osobną formą.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Standardowe warunki oglądania (EN: standard viewing conditions; D50, ISO 3664; kabina świetlna)

Standardowe warunki oglądania to kontrolowane oświetlenie i otoczenie, w którym ocenia się kolor wydruku, zdefiniowane w ISO 3664 z oświetleniem D50 o temperaturze barwowej około 5000 K. Drukarnie i właściciele marek używają kabin świetlnych zgodnych z tą normą, aby obie strony akceptacji widziały ten sam kolor. Kolory sprawdzane przy lampach LED w sklepie lub przy świetle dziennym przy oknie mogą wyglądać inaczej, zwłaszcza gdy występuje metameria.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Prepress i projekt graficzny

Co dzieje się z projektem między plikiem projektanta a formą drukową oraz jakie wymagania wobec projektu z tego wynikają. Przygotowanie plików krok po kroku opisano w poradniku przygotowanie projektu graficznego opakowania.

Projekt graficzny (EN: artwork; projekt gotowy do druku)

Projekt graficzny to plik, który definiuje wszystko, co ma być zadrukowane na opakowaniu: tekst, obrazy, kolory, znaczniki i kody, rozmieszczone na siatce wykrojnika. Projekt gotowy do druku dostarcza się w skali 1:1, zwykle jako plik PDF/X zbudowany na siatce wykrojnika producenta, z logo i tekstem wektorowym, obrazami o wystarczającej rozdzielczości, nazwanymi kolorami dodatkowymi i spadami. Projekt, który nie jest gotowy do druku, jest częstą przyczyną opóźnień po uzgodnieniu zamówienia.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Redukcja szerokości kresek (BWR; EN: bar width reduction)

BWR to celowe zwężenie kresek w pliku kodu kreskowego w celu skompensowania rozpływu farby na maszynie, tak aby wydrukowane kreski osiągnęły nominalną szerokość, a kod skanował się i weryfikował poprawnie. Wartość zależy od procesu druku, formy i podłoża i jest ustalana przez drukarnię, zwykle większa dla fleksografii na chłonnym papierze niż dla offsetu na kartonie powlekanym. We fleksografii kreski często orientuje się zgodnie z kierunkiem przesuwu wstęgi, aby ograniczyć zniekształcenia.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Spad (EN: bleed; DE: Beschnittzugabe, Anschnitt; NL: afloop)

Spad to część projektu wychodząca poza linię cięcia, tak aby drobne odchyłki cięcia nie pozostawiały niezadrukowanych krawędzi. Wartość 3 mm jest powszechna dla kartonów i kubków z offsetu arkuszowego; w fleksografii, tekturze falistej i pracach rolowych na torby często potrzeba 5 mm lub więcej. Wymagany spad ustala producent dla każdego produktu.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Choke i spread (EN: choke and spread)

Choke i spread to dwa sposoby tworzenia trappingu. Spread nieznacznie rozszerza jaśniejszy obiekt pierwszego planu na ciemniejsze tło wokół niego, natomiast choke nieznacznie rozszerza jaśniejsze tło na ciemniejszy obiekt, skutecznie zmniejszając wycięcie obiektu. Zasada brzmi: jaśniejszy kolor wchodzi w ciemniejszy, tak aby zakładka była ledwo widoczna; oprogramowanie prepress dobiera kierunek automatycznie, z ręczną korektą dla elementów krytycznych, takich jak logo i drobny tekst.

Siatka wykrojnika (EN: dieline; cutter guide; DE: Stanzkontur)

Siatka wykrojnika to płaski zarys opakowania przed wycięciem i złożeniem, pokazujący linie cięcia, bigowania, klejenia i perforacji. Projekt należy umieścić na siatce wykrojnika producenta, utrzymywanej na osobnej, niedrukującej warstwie ustawionej na overprint, ponieważ grubość kartonu i ustawienia maszyn zmieniają wymiary paneli.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania; siatki wykrojników, wykrojniki i prototypowanie opakowań kartonowych

Kompensacja zniekształceń (EN: distortion compensation; projekt łukowy i wstępnie zniekształcony)

Kompensacja zniekształceń to taka korekta projektu, aby po uformowaniu, obkurczeniu lub owinięciu wyglądał poprawnie na gotowym produkcie, w odróżnieniu od dystorsji formy, która kompensuje wpływ maszyny. Kubki papierowe i opaski na kubki drukuje się na wykrojach w kształcie wachlarza, które stają się stożkami, więc elementy układa się wzdłuż łuku i obraca do ich lokalnej pionowej; rękawy termokurczliwe wymagają projektu wstępnie zniekształconego pod nierównomierny skurcz. Punktem wyjścia jest szablon producenta dla dokładnego rozmiaru.

Zob.: druk na kubkach papierowych; druk na opaskach na kubki

Znacznik fotokomórki i znaczniki pasowania (EN: eye mark and registration marks; print mark, photocell mark)

Znacznik fotokomórki (eye mark) to mały pełny prostokąt, zwykle ciemny na jasnym tle, umieszczany raz na rapport, aby fotokomórka maszyny do produkcji toreb, zgrzewarki lub przecinarki arkuszowej mogła ciąć lub zgrzewać każdy element w pasowaniu z nadrukiem. Znaczniki pasowania, takie jak krzyże, mikropunkty i paski kolorów poza formatem, pomagają drukarni dopasować kolory i formy. Ich położenie i wielkość uzgadnia się z przetwórcą, a eye marki często umieszcza się w zgrzewach, fałdach lub obszarach później ukrytych.

Knockout (wycięcie koloru pod obiektem; DE: Aussparen)

Knockout oznacza usunięcie kolorów pod wierzchnim obiektem, tak że każda farba drukuje się na gołym podłożu, a nie jedna na drugiej. Zachowuje czystość kolorów, ponieważ farby są w dużej mierze przezroczyste, ale każde odchylenie pasowania między obiektem a jego wycięciem zostawia widoczną szczelinę, o ile nie dodano trappingu. Knockout jest ustawieniem domyślnym dla większości kolorowych elementów w projektach opakowań.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Overprint (nadrukowanie; DE: Überdrucken)

Overprint oznacza drukowanie koloru wierzchniego bezpośrednio na kolorze pod spodem, zamiast wycinania go, tak że obie farby mieszają się w miejscu nakładania. Mały czarny tekst zwykle ustawia się na overprint, aby nigdy nie pokazywał białej szczeliny przy odchyleniu pasowania, a siatki wykrojników, warstwy lakieru i znaczniki techniczne ustawia się w pliku na overprint. Obiektów białych i jasnych kolorów nie wolno nigdy ustawiać na overprint, ponieważ na maszynie znikają lub zmieniają kolor.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

PDF/X (PDF/X-1a, PDF/X-4)

PDF/X to rodzina podzbiorów PDF znormalizowana w serii ISO 15930 do niezawodnej wymiany plików gotowych do druku. PDF/X-1a wymaga wyłącznie CMYK i kolorów dodatkowych, osadzonych fontów i spłaszczonej przezroczystości; PDF/X-4 dopuszcza żywą przezroczystość, warstwy i zarządzanie kolorem oparte na ICC. Oba są powszechne w opakowaniach, a drukarnia określa, której wersji i którego output intent użyć.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Preflight (EN: preflight; kontrola techniczna plików)

Preflight to automatyczna i ręczna kontrola dostarczonego pliku przed rozpoczęciem prac prepress, obejmująca m.in. fonty, rozdzielczość obrazów, przestrzenie barw, nazwy kolorów dodatkowych, spady, ustawienia overprintu, minimalne grubości linii i wielkości tekstu. Raport z preflightu wymienia problemy do poprawienia przez projektanta przed wykonaniem proofu. Preflight wcześnie wychwytuje typowe błędy plików i pozwala uniknąć płacenia za formy wykonane z wadliwego projektu.

Prepress (repro; DE: Druckvorstufe; NL: prepress, drukvoorbereiding)

Prepress, zwany też repro, obejmuje całą pracę od otrzymania projektu do wytworzenia nośników obrazu: preflight, separację kolorów, trapping, kompensację zniekształceń, step-and-repeat, rastrowanie, proofowanie oraz wykonanie form lub cylindrów. Prepress opakowań dostosowuje ten sam projekt inaczej dla każdego procesu i podłoża. Jego koszt pojawia się w wycenach jako opłaty za repro lub przygotowanie oryginałów, zwykle jednorazowo na projekt.

Długość rapportu (EN: repeat length; print repeat; DE: Rapport)

Długość rapportu to odległość wzdłuż wstęgi, po której obraz się powtarza, równa obwodowi cylindra formowego łącznie z formą i taśmą lub cylindra rotograwiurowego. W przypadku toreb, papierów do zawijania i rolek musi odpowiadać długości produktu lub jej całkowitej części, dlatego dostępne rapporty na maszynie częściowo decydują o tym, jakie rozmiary można drukować ekonomicznie. Długość rapportu i położenie eye marka podaje się w specyfikacjach rolek zadrukowanych.

Zob.: druk na papierze tłuszczoodpornym

Głęboka czerń (EN: rich black)

Głęboka czerń (rich black) to czerń zbudowana ze 100% czarnej farby oraz procentów cyjanu, magenty i żółtego, dająca głębszą czerń w dużych obszarach niż sama czarna farba. Nie należy jej stosować do małego tekstu, cienkich linii ani kodów kreskowych, ponieważ każde odchylenie pasowania czterech kolorów tworzy kolorowe obwódki. Łączna ilość farby w głębokiej czerni musi mieścić się w limicie całkowitego pokrycia dla danego procesu.

RIP (EN: raster image processor)

RIP to oprogramowanie, które konwertuje gotowy do druku plik PDF na rastrowe dane bitmapowe o wysokiej rozdzielczości, służące do naświetlania form lub cylindrów albo do sterowania maszyną cyfrową. Stosuje metodę rastrowania, lineaturę i kąty rastra, krzywe kompensacji przyrostu punktu oraz, we fleksografii, dystorsję. Naświetlarki form fleksograficznych pracują zwykle w rozdzielczościach takich jak 2 400 do 5 080 dpi.

Strefa bezpieczna (EN: safe zone; margines bezpieczeństwa)

Strefa bezpieczna to margines wewnątrz linii cięcia i zagięcia, w którym nie należy umieszczać tekstu, logo ani kodów kreskowych, ponieważ cięcie, składanie i formowanie nieznacznie się zmieniają. Powszechna jest strefa bezpieczna około 3 do 5 mm od cięć i zagięć, z większymi marginesami na tekturze falistej oraz wokół rantów i szwów kubków.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Separacje (EN: separations, colour separations; DE: Farbauszüge)

Separacje to poszczególne warstwy obrazu, po jednej na farbę, na które dzieli się projekt do druku: cztery kolory procesowe, każdy kolor dodatkowy, biały podkład i lakier. Każda separacja staje się jedną formą, cylindrem lub sitem. Podgląd separacji lub proof potwierdza liczbę form i to, które elementy drukują się którą farbą, dzięki czemu kupujący może sprawdzić, czy koszty form w wycenie odpowiadają projektowi.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Użytki (EN: step-and-repeat, ups; DE: Nutzen)

Step-and-repeat to powielenie jednego projektu w poprzek i wzdłuż formy lub arkusza, tak aby drukowało się naraz kilka elementów, zwanych użytkami (ups). Liczba użytków zależy od wielkości elementu, szerokości maszyny i długości rapportu i silnie wpływa na wydajność materiału oraz koszt. Różne rozmiary tego samego projektu wymagają zwykle osobnych układów step-and-repeat i, we fleksografii, osobnych form.

Całkowite pokrycie farbą (TAC; EN: total area coverage; total ink limit)

TAC to maksymalna suma wartości tonalnych cyjanu, magenty, żółtego i czarnego dopuszczona w dowolnym punkcie obrazu, wyrażona w procentach do teoretycznych 400%. Każde warunki druku i profil kolorystyczny definiują swój limit, na przykład około 300 do 330% dla typowych profili offsetu na papierze powlekanym i niższy dla papierów niepowlekanych i wielu warunków fleksografii. Jego przekroczenie powoduje problemy ze schnięciem, set-off i utratę detali w cieniach.

Trapping (EN: trapping, prepress trapping; DE: Überfüllung)

Trapping to niewielkie, celowe nakładanie na siebie sąsiednich kolorów, które ukrywa drobne odchylenia pasowania, czyli przesunięcia kolorów na maszynie. Szerokość trappingu zależy od procesu druku i jest na ogół większa dla fleksografii i tektury falistej niż dla offsetu, zwykle w ułamkach milimetra, a większość drukarni opakowań stosuje trapping w prepressie, ponieważ właściwa szerokość zależy od ich maszyny, form i podłoża. Nie należy go mylić z przyjmowalnością farby (trappingiem farby), czyli zdolnością jednej farby do przyjęcia kolejnej na maszynie (zob. hasło Przyjmowalność farby w sekcji Farby, schnięcie i utwardzanie).

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Forma lakieru (EN: varnish plate; warstwa lakieru, separacja lakieru)

Forma lakieru to separacja określająca, gdzie nakłada się lakier drukowy lub powłokę, dostarczana w projekcie jako osobna warstwa koloru dodatkowego ustawiona na overprint. Służy do efektów lakieru wybiórczego i równie często do pozostawienia obszarów bez lakieru na zakładki klejowe, kody drukowane później i strefy zgrzewania. Warstwę lakieru należy jasno nazwać, na przykład „Varnish” lub „Varnish_free”, aby nie pomylić jej z farbą.

Biały podkład (EN: white underlay, white underprint; US: white base)

Biały podkład to kryjąca warstwa białej farby drukowana pod kolorami, aby pozostały jasne na brązowym papierze kraft, przezroczystej lub metalizowanej folii i niektórych kolorowych kartonach. W projekcie ustawia się go jako osobną warstwę koloru dodatkowego, która staje się własną formą, zwykle nieco zwężoną (choke), aby nie wystawała na krawędziach. Na porowatym papierze kraft pojedyncza warstwa bieli rzadko jest w pełni kryjąca, więc efekt jest jaśniejszy, ale nie identyczny z białym podłożem.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Rastrowanie i półtony

Jak tony ciągłe zamieniają się w drukowalne punkty oraz jakie ograniczenia każdy proces stawia gradientom, światłom i detalom obrazu.

Rastrowanie AM (EN: AM screening, amplitude-modulated screening; rastrowanie konwencjonalne)

Rastrowanie AM odtwarza tony punktami rastrowymi w stałym rozstawie, czyli lineaturze rastra, których wielkość się zmienia: małe punkty dla jasnych tonów, duże dla ciemnych. Jest konwencjonalną metodą rastrowania w offsecie i fleksografii, przewidywalną na maszynie i dobrze znaną wytwórcom form. Jego słabe strony to wzory rozetek, możliwa mora i utrata najmniejszych punktów w światłach we fleksografii.

Przyrost punktu rastrowego (TVI; EN: dot gain, tone value increase; DE: Tonwertzunahme; NL: puntvergroting)

Przyrost punktu rastrowego, nazywany też przyrostem wartości tonalnej (TVI), to powiększenie punktów rastrowych między plikiem a wydrukiem, tak że ton 50% drukuje się ciemniej niż 50%. Wynika częściowo z mechanicznego rozgniecenia farby pod naciskiem, a częściowo z efektów optycznych, gdy światło rozprasza się w podłożu, i jest większy na miękkich i chłonnych papierach, takich jak niepowlekany papier kraft. Drukarnie kompensują go krzywymi formy w RIP, a normy takie jak ISO 12647 definiują docelowe wartości TVI dla każdych warunków druku.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Rastrowanie FM (EN: FM screening, stochastic screening; rastrowanie stochastyczne)

Rastrowanie FM odtwarza tony bardzo małymi punktami o stałej wielkości, często w zakresie od około 20 do 35 mikrometrów, których liczba i rozstaw zmieniają się z tonem. Nie tworzy rozetek ani mory rastrowej i dobrze odwzorowuje drobne detale, ale wymaga stabilnego wykonywania form i kontroli maszyny, a we fleksografii tak małe punkty trudno utrzymać na chropowatych podłożach. Stosuje się je głównie w offsecie oraz w obszarach świateł w rastrowaniu hybrydowym fleksografii.

Raster (EN: halftone; półton; DE: Raster)

Raster to odwzorowanie obrazów o tonach ciągłych, takich jak fotografie i gradienty, jako wzorów punktów, które oko zlewa w tony, ponieważ maszyna drukująca może w dowolnym punkcie wydrukować tylko farbę albo jej brak. Wielkość, rozstaw i kształt punktów wynikają z metody rastrowania i lineatury rastra. Wszystkie obrazy CMYK i tinty kolorów dodatkowych drukuje się jako rastry.

Rastrowanie hybrydowe (EN: hybrid screening; rastrowanie XM)

Rastrowanie hybrydowe łączy metody AM i FM w jednym obrazie, zwykle używając punktów w stylu FM w światłach, a czasem w cieniach, gdzie punkty AM byłyby zbyt małe lub zalewałyby się, i punktów AM w półtonach. We fleksografii pozwala gradientom wygasać znacznie bliżej zera, bez twardej krawędzi powodowanej przez minimalny drukowalny punkt. Wytwórcy form stosują je w RIP; kupujący widzą je jako gładsze gradienty.

Rozdzielczość obrazu (EN: image resolution; ppi, dpi, lpi)

Rozdzielczość obrazu opisuje szczegółowość na trzech różnych etapach: ppi (piksele na cal) dla obrazów w pliku projektu, dpi (punkty na cal) dla urządzenia naświetlającego lub maszyny cyfrowej oraz lpi (linie na cal) dla lineatury rastra półtonowego. Obrazy dostarcza się zwykle w rozdzielczości około 300 ppi w ostatecznym rozmiarze druku, a grafikę kreskową bitmapową w 1 200 ppi lub jako wektory. Mylenie tych trzech to częsta przyczyna projektów o zbyt niskiej rozdzielczości.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Punkt minimalny (EN: minimum dot; highlight dot, bump curve)

Punkt minimalny to najmniejszy punkt rastrowy, który forma i maszyna potrafią utrzymać i drukować powtarzalnie; poniżej niego punkty albo znikają, albo drukują się jako nagły skok. We fleksografii punkt minimalny wynosi zwykle kilka procent, zależnie od formy, lineatury rastra i podłoża, dlatego gradienty wygasające do zera mogą kończyć się twardą krawędzią. Prepress podnosi najjaśniejsze tony do wartości drukowalnej krzywą bump albo stosuje rastrowanie hybrydowe.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Kąt rastra (EN: screen angle)

Kąt rastra to kąt, pod którym ustawione są rzędy punktów rastrowych każdego koloru, dobrany tak, aby rastry różnych kolorów tworzyły drobną rozetkę, a nie morę. W offsecie cyjan, magenta i czerń są zwykle ustawiane w odstępach 30°, na przykład pod kątami 15°, 75° i 45°, a żółty, najmniej widoczny kolor, pod kątem 0°. We fleksografii kąty przesuwa się zwykle o 7,5° względem tych wartości, aby uniknąć interferencji ze wzorem komórek aniloksu o kącie 60°.

Lineatura rastra (EN: screen ruling, screen frequency, LPI; DE: Rasterweite)

Lineatura rastra to liczba rzędów punktów rastrowych na cal (lpi) lub na centymetr i określa subtelność drukowanych obrazów. Orientacyjne wartości to około 150 do 200 lpi dla offsetu na kartonie powlekanym, mniej więcej 100 do 150 lpi dla fleksografii na papierze, do około 175 lpi lub drobniej na foliach z formami HD oraz około 40 do 100 lpi dla fleksografii drukowanej bezpośrednio na tekturze falistej. Wyższe lineatury pokazują więcej detali, ale wymagają gładszych podłoży, drobniejszych aniloksów i ściślejszej kontroli.

Zob.: fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie

Gradient (EN: vignette; fade; DE: Verlauf)

Gradient to stopniowe przejście od jednego tonu lub koloru do innego albo do niezadrukowanego podłoża. Gradienty drukują się gładko w offsecie i rotograwiurze, ale są klasycznym wyzwaniem fleksografii, ponieważ tony poniżej minimalnego drukowalnego punktu urywają się widoczną krawędzią, a długie gradienty mogą dawać pasy. Projekty do fleksografii często kończą gradienty jasnym tintem zamiast zera albo drukarnia koryguje gradient w prepressie.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Proofy i akceptacja

Rodzaje proofów używane do akceptacji opakowań przed produkcją i w jej trakcie oraz to, co każdy z nich może, a czego nie może pokazać. Kompletny proces akceptacji opisano w poradniku przygotowanie projektu graficznego opakowania, a etapy próbek i kontroli jakości w poradniku pobieranie próbek i kontrola jakości opakowań.

Proof kontraktowy (EN: contract proof; colour proof; DE: farbverbindlicher Proof)

Proof kontraktowy to wierny kolorystycznie wydruk, zwykle wykonany na skalibrowanym systemie atramentowym według ISO 12647-7, który symuluje zdefiniowane warunki druku i służy jako uzgodniony wzorzec koloru dla prac CMYK. Weryfikuje się go, mierząc pasek kontrolny, taki jak Fogra Media Wedge, drukowany obok obrazu. Jest użyteczny dla CMYK na białym kartonie, a mniej miarodajny dla kolorów dodatkowych na papierze kraft lub folii, gdzie lepszym wzorcem jest drawdown lub próbka druku.

Zob.: Pantone a CMYK w opakowaniach

Wzór wzorcowy (EN: master sample; approved reference sample)

Wzór wzorcowy to podpisana, zatwierdzona próbka druku projektu na podłożu produkcyjnym, przechowywana przez kupującego i drukarnię jako wzorzec dla każdej kolejnej serii. Zapisanie zmierzonych wartości Lab kolorów marki na wzorcu zamienia go w liczbowy cel, który mogą odtworzyć inne zakłady i dostawcy. Wzorce płowieją i starzeją się, dlatego przechowuje się je w ciemności i okresowo wymienia.

Zob.: pobieranie próbek i kontrola jakości opakowań

Proof PDF (EN: PDF proof; proof cyfrowy)

Proof PDF to plik cyfrowy wysyłany do akceptacji treści i układu: tekstu, położenia na siatce wykrojnika, separacji, kodów kreskowych i oznaczeń prawnych. Nie pokazuje wiernego koloru ani faktury materiału i jest etapem, na którym trzeba sprawdzić pisownię i teksty prawne, ponieważ zmiany po wykonaniu form kosztują. Wiele drukarni wysyła razem z proofem PDF widok separacji, aby kupujący mógł potwierdzić liczbę farb.

Zob.: przygotowanie projektu graficznego opakowania

Akceptacja na maszynie (EN: press approval, press check; DE: Druckfreigabe)

Akceptacja na maszynie to zatwierdzenie koloru i pasowania na maszynie produkcyjnej na początku serii, w obecności kupującego, zdalnie na podstawie zdjęć i pomiarów albo przez drukarnię względem uzgodnionych wzorców. To ostatnia okazja do korekty koloru, a nie projektu. Zatwierdzone arkusze lub odcinek rolki stają się punktem odniesienia dla kontroli jakości tej serii.

Zob.: pobieranie próbek i kontrola jakości opakowań

Soft proof (proof ekranowy)

Soft proof to zarządzana kolorystycznie symulacja wydruku na skalibrowanym monitorze, z użyciem profilu ICC docelowych warunków druku. Jest szybki i bezkosztowy oraz przydatny do sprawdzania układu i przybliżonego koloru, ale jego dokładność ograniczają warunki oglądania przy ekranie i gamut samego monitora. Nie nadaje się do akceptacji kolorów dodatkowych na papierze kraft, folii ani innych podłożach niebiałych.

Proof maszynowy (EN: wet proof, press proof; DE: Andruck)

Proof maszynowy to proof wydrukowany prawdziwymi farbami, formami i na prawdziwym podłożu, na dedykowanej maszynie proofowej albo na maszynie produkcyjnej. Jest jedynym proofem pokazującym rzeczywiste oddziaływanie farby, podłoża i procesu, w tym przyrost punktu, krycie i połysk. Ponieważ wymaga form i czasu maszyny, jest drogi i zwykle zarezerwowany dla nowych projektów na krytycznych podłożach lub tam, gdzie proof kontraktowy nie może oddać wyniku.

Pasowanie i wady druku

Nazwy, jakich drukarnie i działy jakości używają dla wad druku. Metody kontroli i poziomy akceptacji opisano w poradniku pobieranie próbek i kontrola jakości opakowań oraz w słowniku badania, jakość i wady.

Pasy (EN: banding)

Banding to wzór widocznych pasków lub pasm w obszarach, które powinny być jednolite. We fleksografii zwykle biegnie w poprzek wstęgi i wynika z przyczyn mechanicznych, takich jak ślady przekładni, drgania cylindra lub uszkodzony anilox; w druku atramentowym biegnie wzdłuż kierunku druku i wynika z zatkanych lub źle działających dysz. Banding najwyraźniej widać na długich gradientach i płaskich tintach w półtonach.

Zalewanie punktów (EN: bridging; dot bridging, fill-in)

Bridging to łączenie się sąsiednich punktów rastrowych lub drobnych elementów przez farbę, tak że cienie się zalewają, tekst negatywowy zamyka się, a cienkie linie zlewają. We fleksografii częstą przyczyną jest zapadanie się punktów (dot dipping), gdy punkty mniejsze niż komórki aniloksu zanurzają się w nich i pobierają nadmiar farby, a także nadmierny docisk lub niska lepkość farby. Kontroluje się go przez stosunek aniloksu do lineatury rastra, docisk i farbę oraz przez minimalne wielkości w projekcie.

Brudny druk (EN: dirty print)

Brudny druk to druk fleksograficzny z przypadkowymi plamkami, zalanymi negatywami i rozmytym detalem, spowodowany zaschniętą farbą, pyłem papieru lub włóknami narastającymi na formie. Pogarsza się w miarę trwania serii i jest częsty na zapylonych papierach niepowlekanych oraz przy szybkoschnących farbach. Środki zaradcze to czyszczenie formy, regulacja szybkości schnięcia farby, czyszczenie wstęgi i odpowiedni docisk.

Postrzępienie krawędzi (EN: feathering)

Feathering to postrzępione, włochate lub nieregularne krawędzie zadrukowanych elementów, gdzie farba rozlewa się poza zamierzony kontur. Może wynikać z nadmiernego docisku, niskiej lepkości farby, schnięcia farby na formie lub wnikania farby wzdłuż włókien w chłonnych papierach. Pogarsza czytelność małego tekstu i cienkich linii i jest najbardziej widoczny na niepowlekanym papierze kraft i bibułce.

Efekt ducha (EN: ghosting; DE: Schablonieren)

Ghosting to słabe, niepożądane powtórzenie elementu obrazu pojawiające się w innym miejscu wydruku. W offsecie zwykle ma przyczynę mechaniczną: duży element wyczerpuje farbę na wałkach nakładających, więc kolejny przebieg tych samych wałków drukuje jaśniejszy cień tego elementu w polu pełnym. Ogranicza się go na etapie projektu, unikając pól pełnych bezpośrednio w linii z ciężkimi elementami, a na maszynie ustawieniami farby i wałków.

Aureola (EN: halo, haloing)

Aureola to ciemny kontur wokół krawędzi zadrukowanych pól pełnych, tekstu lub punktów, z jaśniejszym środkiem, typowy dla fleksografii. Powoduje ją nadmierny docisk, który wypycha farbę na brzegi obrazu formy. To samo słowo bywa używane dla jasnego pierścienia wokół punktu oraz dla kolorowej krawędzi widocznej tam, gdzie trapping lub odchylenie pasowania zostawia obrys, więc warto uzgodnić, o które znaczenie chodzi.

Hickey (DE: Butzen)

Hickey to mała plamka farby otoczona niezadrukowanym pierścieniem albo biała plamka w polu pełnym, spowodowana cząstką zaschniętej farby, pyłu papieru lub zanieczyszczeń na formie lub gumie. Hickeye to głównie wada offsetu i powtarzają się w tym samym miejscu na każdym arkuszu, dopóki forma lub guma nie zostanie wyczyszczona. W kontroli druku liczy się je jako wady kosmetyczne.

Odchylenie pasowania (EN: misregistration; out of register)

Odchylenie pasowania to przesunięcie zadrukowanych kolorów względem siebie lub druku względem pozycji cięcia, zagięcia lub zgrzewu. Objawia się kolorowymi obwódkami, szczelinami między sąsiednimi kolorami, rozmytym małym wielokolorowym tekstem lub logo przesuniętym na panelu. Niewielkie wartości ukrywa trapping; większe wynikają z naprężenia wstęgi, rozciągania folii, montażu form lub mechaniki maszyny, a pasowanie druku do cięcia kontroluje się znacznikami fotokomórki na maszynach przetwórczych.

Brakujące punkty (EN: missing dots; speckle, snowflaking)

Brakujące punkty to obszary, w których komórki rotograwiurowe nie przenoszą farby, dając plamkowy lub „śnieżny” wygląd tonów i pól pełnych. Występują, gdy chropowate lub nieściśliwe podłoże nie styka się z każdą komórką, i są najbardziej widoczne w światłach. Ograniczają je wspomaganie elektrostatyczne, gładsze podłoża i odpowiednie wałki dociskowe.

Mora (EN: moiré)

Mora to niepożądany wzór interferencyjny pojawiający się, gdy dwa regularne wzory nakładają się pod nieco innymi kątami lub o nieco innych częstotliwościach, na przykład dwa rastry półtonowe, raster i wzór komórek aniloksu albo raster i wzór w obrazie, jak tkanina. Zapobiega się jej przez prawidłowe kąty rastra, dobór liniatury aniloksu będącej wystarczającą wielokrotnością lineatury rastra oraz rastrowanie FM lub hybrydowe dla problematycznych obrazów.

Plamistość (EN: mottle, mottling; DE: Wolkigkeit)

Plamistość (mottle) to nierówny, plamisty lub chmurkowaty wygląd obszarów, które powinny drukować się jako gładkie, jednolite pole lub tint. Wynika z nierównej chłonności farby przez podłoże, słabego transferu farby lub przyjmowalności, albo z warunków maszyny i jest częsta na papierach niepowlekanych i z recyklingu oraz na foliach bez rastrowania powierzchniowego. Ocenia się ją wizualnie i można ją mierzyć jako zmienność gęstości w polu pełnym.

Pinholing (drobne niezadrukowane punkty)

Pinholing to pojawianie się drobnych niezadrukowanych punktów w zadrukowanych polach pełnych, tam gdzie farba nie zwilżyła lub nie pokryła podłoża. Przyczyny to niska energia powierzchniowa folii, piana w farbie wodnej, zbyt mała objętość farby, schnięcie farby na aniloksie lub formie oraz wady powierzchni podłoża. Zwykle usuwa się go przez zwiększenie objętości aniloksu, korektę farby i obróbki powierzchni albo zastosowanie rastrowania powierzchniowego na formie.

Pasowanie (EN: registration; in register; DE: Passer; NL: register)

Pasowanie to dokładne zgranie każdego zadrukowanego koloru z pozostałymi oraz druku z pozycjami cięcia, zagięcia, zgrzewu lub formowania produktu. Tolerancje pasowania zależą od procesu i są uzgadniane w specyfikacji; maszyny CI, rotograwiura i offset utrzymują ciaśniejsze pasowanie niż maszyna piętrowa na rozciągliwej folii. Projekty z małym wielokolorowym tekstem lub kolorami stykającymi się na styk wymagają ciaśniejszego pasowania niż wyraźne, rozdzielone elementy.

Rozmazanie (EN: slur; DE: Schmitz)

Slur to rozmazanie lub wydłużenie punktów i krawędzi w kierunku druku, spowodowane poślizgiem między formą lub gumą a podłożem, zwykle z powodu nadmiernego docisku, niedopasowania prędkości cylindrów lub problemów z naprężeniem wstęgi. Sprawia, że rastry są ciemniejsze, a krawędzie rozmyte po stronie wiodącej lub tylnej. Sprawdza się go za pomocą elementów testowych slur w paskach kontrolnych.

Efekt falowania (EN: washboarding; fluting)

Washboarding to prążkowany wzór w post-printcie na tekturze falistej, gdzie farba drukuje się mocniej na szczytach fal pod okładziną, a słabiej między nimi, przez co struktura fali jest widoczna w polach pełnych i rastrach. Jest wyraźniejszy przy cienkich okładzinach, grubych falach i wysokich lineaturach rastra. Ograniczają go grubsze okładziny, drobniejsze fale, miękkie formy i niższe lineatury rastra, a pre-print lub kaszerowanie go unikają.

Zob.: druk na kartonach do pizzy

Lakiery drukowe

Przezroczyste powłoki nakładane przez sekcję drukującą lub lakierującą w ramach druku. Złocenie na gorąco, folię na zimno i tłoczenie opisano w słowniku przetwórstwa, laminaty w słowniku materiałów, a wykończenia kartonów porównano w poradniku uszlachetnianie opakowań kartonowych.

Lakier dyspersyjny (EN: aqueous coating, water-based coating; DE: Dispersionslack)

Lakier dyspersyjny to wodna, zwykle akrylowa, przezroczysta powłoka nakładana na druk w wersji błyszczącej, satynowej lub matowej, aby zabezpieczyć farbę, przyspieszyć obsługę i chronić przed zarysowaniem w transporcie. Nakłada się go in-line z sekcji lakierującej w maszynach offsetowych lub z sekcji fleksograficznej i suszy gorącym powietrzem. Różni się od dyspersyjnej powłoki barierowej, która jest zaprojektowana na odporność na tłuszcz lub wodę, a nie na ochronę druku.

Zob.: uszlachetnianie opakowań kartonowych

Lakier błyszczący, matowy i satynowy (EN: gloss, matt and satin varnish)

Połysk, mat i satyna opisują wykończenie powierzchni lakieru lub powłoki: błyszczący odbija światło bezpośrednio i wzmacnia kolory, matowy rozprasza je, dając miękką, mało odbijającą powierzchnię, a satynowy leży pomiędzy nimi. Wykończenia matowe nieco tłumią kolory i mogą inaczej niż błyszczące pokazywać otarcia. Wybrane wykończenie należy zatwierdzić na próbce druku, ponieważ zmienia wygląd kolorów dodatkowych i obrazów.

Zob.: uszlachetnianie opakowań kartonowych

Lakier drukowy (EN: overprint varnish, OPV; DE: Drucklack)

Lakier drukowy (OPV) to przezroczysty lakier nanoszony na farbę przez zwykłą sekcję drukującą; w offsecie tradycyjnie jest to lakier na bazie oleju, schnący jak farby. Jest tani i zapewnia ograniczoną ochronę i połysk w porównaniu z powłokami dyspersyjnymi lub UV. We fleksografii i rotograwiurze termin obejmuje każdy przezroczysty lakier nanoszony z sekcji drukującej, często wodny lub UV.

Zob.: uszlachetnianie opakowań kartonowych

Lakier wybiórczy (EN: spot varnish, spot UV; DE: partielle Lackierung)

Lakier wybiórczy to lakier nakładany tylko na wybrane obszary projektu, określone własną formą lakieru, często wysokopołyskowy lakier UV na matowym tle, aby wyróżnić logo lub obrazy. Można go nanosić in-line lub offline fleksografią, offsetem albo sitodrukiem, przy czym sitodruk daje najgrubszą, najbardziej dotykową warstwę. Wymaga dokładnego pasowania do druku, dlatego bardzo drobne detale lakieru wybiórczego należy uzgodnić z drukarnią.

Zob.: uszlachetnianie opakowań kartonowych

Lakier UV (EN: UV varnish; DE: UV-Lack)

Lakier UV to przezroczysta powłoka utwardzana natychmiast światłem ultrafioletowym, dająca wyższy połysk, twardszą powierzchnię i lepszą odporność na ścieranie i zarysowania niż lakiery olejowe lub wiele powłok dyspersyjnych. W opakowaniach do żywności pozostałości fotoinicjatorów i monomerów mogą migrować, dlatego potrzebny jest niskomigracyjny lakier UV przetwarzany zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną. Grube powłoki UV mogą też wpływać na bigowanie i klejenie, dlatego obszary klejenia zwykle pozostawia się bez lakieru.

Zob.: uszlachetnianie opakowań kartonowych

Obszar bez lakieru (EN: varnish-free area, varnish knockout)

Obszar bez lakieru to część projektu celowo pozostawiona bez lakieru lub powłoki, zdefiniowana na formie lakieru. Wymagają go zakładki klejowe i szwy, aby klej związał się z kartonem, a często także obszary przeznaczone do późniejszego kodowania atramentowego, oznaczania daty lub zgrzewania. Brak obszarów bez lakieru to częsta przyczyna wad klejenia kartonów na sklejarce.

Od terminów druku do specyfikacji

Specyfikacja druku, którą drukarnia może wycenić i której może dotrzymać, wymaga tylko kilku z tych terminów, podanych jasno. W zapytaniu o opakowania przydatne są następujące punkty dotyczące druku:

• Proces druku, jeśli mają Państwo preferencję, albo powód, dla którego potrzebny jest konkretny proces (na przykład drobny tekst, obrazy fotograficzne, krótka seria).
• Liczba kolorów na stronę, z podziałem na kolory procesowe, nazwane kolory dodatkowe (Pantone C lub U), biały podkład i lakier.
• Cele kolorystyczne: wzorzec (Pantone, wartości Lab lub zatwierdzony wzór wzorcowy), podłoże, którego dotyczy, tolerancja i wzór (ΔE00) oraz warunek pomiaru.
• Potrzebne etapy akceptacji: proof PDF, proof kontraktowy, drawdown na prawdziwym podłożu, próbka druku lub akceptacja na maszynie.
• Wymagania dotyczące farb do opakowań żywnościowych, takie jak systemy niskomigracyjne lub bez olejów mineralnych, oraz informacja, którą stronę wolno zadrukować.
• Wymagania łączące druk z przetwórstwem: długość rapportu, położenie eye marka, obszary klejenia bez lakieru, klasa kodu kreskowego.

Miejsce tych punktów w kompletnym zapytaniu pokazuje poradnik zapytania ofertowego (RFQ) na opakowania, a wpływ kolorów, form i pokrycia na cenę omawia poradnik czynniki kosztów opakowań. 9 Packaging to stambulski producent i eksporter opakowań z nadrukiem dla klientów biznesowych, w tym dla restauracji typu fast food i sieci gastronomicznych. Jeśli jakiś termin drukarski na proofie, w specyfikacji lub w konkurencyjnej ofercie jest niejasny, prosimy przesłać go wraz z zapytaniem przez naszą stronę kontaktową; zostanie wyjaśniony podczas przeglądu technicznego.

Powiązane materiały

• Słownik opakowań: terminy dotyczące papieru, kartonu, druku i zgodności
• Fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy w opakowaniach: porównanie
• Pantone a CMYK w opakowaniach
• Przygotowanie projektu graficznego opakowania: pliki, siatki wykrojników, spady i proofy
• Projekt graficzny na stożkowym kubku papierowym
• Druk na torbach foliowych
• Druk na papierze tłuszczoodpornym
• Druk na opaskach na kubki