Kontrola jakości opakowań działa wtedy, gdy spełnione są trzy warunki: właściwe próbki na właściwym etapie, podpisany zapis tego, co zatwierdzono, oraz metoda inspekcji uzgodniona przez obie strony przed rozpoczęciem produkcji. Większość sporów o jakość wynika z luki w jednym z nich: zaakceptowano próbkę, ale nikt nie zapisał, co dokładnie zatwierdzono, albo przy czwartym zamówieniu uzupełniającym nie sposób znaleźć wzorca, z którym sprawdzano pierwsze zamówienie. Poniżej omawiamy kolejne kroki, od pierwszej próbki z asortymentu po inspekcję AQL, próbki archiwalne i obsługę reklamacji.
Jakie są rodzaje próbek opakowań?
Wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje próbek i każdy odpowiada na inne pytanie: próbka z asortymentu (stock sample) pokazuje materiał i konstrukcję, biały wzór konstrukcyjny potwierdza wymiary i dopasowanie, proof cyfrowy służy do sprawdzenia projektu graficznego i układu, a zadrukowany wzór przedprodukcyjny pokazuje gotowy produkt przed główną produkcją. Warto prosić o ten rodzaj próbki, który odpowiada na aktualne pytanie, a nie o „próbkę” w ogóle.
| Rodzaj próbki | Co to jest | Co potwierdza | Czego nie potwierdza |
|---|---|---|---|
| Próbka z asortymentu (stock sample) | Gotowy produkt z wcześniejszej produkcji dostawcy, często z innym nadrukiem lub bez nadruku | Materiał, jakość wykonania konstrukcji, ogólną staranność wykonania | Państwa wymiary, nadruk i kolory |
| Biały wzór konstrukcyjny | Wyrób bez nadruku wykonany w Państwa wymiarach, czasem wycięty na stole do cięcia próbek | Dopasowanie do Państwa potrawy, kubka, wieczka lub produktu; składanie, zamknięcie, układanie w stosy | Jakość nadruku, kolor |
| Proof cyfrowy | Plik PDF na rysunku wykrojnika, czasem z proofem kolorystycznym | Układ, teksty, kod kreskowy, rozmieszczenie elementów | Zachowanie materiału, rzeczywisty kolor na podłożu |
| Zadrukowany wzór przedprodukcyjny (PPS) | Wykonany z Państwa projektem na docelowym materiale, w druku cyfrowym, na krótkim nakładzie lub na urządzeniach produkcyjnych | Ogólny wygląd, nadruk na rzeczywistym podłożu, funkcjonalność | Dokładny kolor produkcyjny, jeśli użyto innego procesu |
Próbki z asortymentu
Próbki z asortymentu to najszybszy sposób oceny jakości wykonania i dostępnych materiałów, zanim podejmą Państwo zobowiązanie. Pozwalają porównać obok siebie gramatury papieru, rodzaje uchwytów, konstrukcje ścianek kubków lub gatunki kartonu. Przydają się też do prób z żywnością: włożenie własnego burgera, frytek lub zupy do podobnej konstrukcji mówi więcej niż karta techniczna.
Białe wzory konstrukcyjne
Przy nowym rozmiarze lub nowej konstrukcji biały wzór sprawdza to, czego nie pokażą rysunki: czy pudełko zamyka się nad najwyższym burgerem, czy dno torby pomieści dwa pudełka obiadowe, czy wieczko zatrzaskuje się na pojemniku. Testy należy wykonywać z rzeczywistym produktem, w rzeczywistej temperaturze i w warunkach faktycznej obsługi (układanie w stosy na rowerze dostawczym, przetrzymywanie na ladzie). Prototypowanie konstrukcji pudełek kartonowych opisano w poradniku Rysunki wykrojników, wykrojniki i prototypy konstrukcyjne pudełek składanych.
Zadrukowane wzory przedprodukcyjne
Zadrukowany wzór przedprodukcyjny najlepiej oddaje gotowe zamówienie bez uruchamiania produkcji. Ma znaczenie, jak został wykonany: próbka z druku cyfrowego na właściwym papierze dobrze pokazuje projekt i dopasowanie, ale kolor może różnić się od produkcji we fleksografii lub w offsecie. Jeśli kolor jest krytyczny, warto zamówić także odciąg farby (drawdown) lub proof maszynowy (zob. poradnik Pantone czy CMYK w opakowaniach). Przy procesach z kosztownymi narzędziami (cylindry rotograwiurowe, wykrojniki) pełna próbka z urządzeń produkcyjnych zwykle oznacza, że narzędzia zostały już wykonane, co ma skutki kosztowe i terminowe. O tym, jak próbkowanie wpisuje się w harmonogram, piszemy w poradniku Czas realizacji opakowań.
Co powinien zawierać dokument akceptacji przed produkcją?
Akceptacja powinna być pisemnym, podpisanym zapisem tego, czemu ma odpowiadać produkcja: specyfikacji, zatwierdzonej wersji proofu i zatwierdzonego wzoru fizycznego, wraz z uzgodnionymi tolerancjami i metodą inspekcji. Wiadomość „wygląda dobrze” nie jest dokumentem akceptacji.
Praktyczny pakiet akceptacyjny zawiera:
- Kartę specyfikacji: rodzaj produktu, wymiary z tolerancjami, gatunek materiału i gramaturę, powłoki lub wykładziny, technikę druku, kolory (z odniesieniami), uszlachetnianie druku, sposób pakowania (sztuk w paczce, w kartonie, kartonów na palecie) i oznakowanie kartonów zbiorczych.
- Zatwierdzony proof projektu graficznego: numer wersji i data (zob. poradnik Przygotowanie projektu graficznego opakowań).
- Zatwierdzone wzory: oznaczone numerem referencyjnym, datą i podpisami obu stron.
- Wzorzec koloru: próbka referencyjna oraz, jeśli uzgodniono, zmierzone wartości docelowe i tolerancja.
- Wymagania funkcjonalne i metody badań: na przykład obciążenie uchwytu, odporność na tłuszcz, test szczelności, dopasowanie wieczka.
- Warunki inspekcji: kto sprawdza, kiedy, ile sztuk (poziom AQL) i jak klasyfikowane są wady.
- Dokumentację dołączaną do dostawy: na przykład deklarację zgodności dla materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, certyfikaty analizy lub sprawozdania z badań, jeśli tak uzgodniono.
Czym jest wzór wzorcowy (golden sample)?
Wzór wzorcowy (nazywany też wzorem głównym lub referencyjnym) to zatwierdzona, podpisana próbka fizyczna, z którą porównuje się produkcję i wyniki inspekcji. Powinien istnieć w co najmniej dwóch kompletach: jeden przechowuje kupujący, drugi producent, a najlepiej także trzeci dla firmy inspekcyjnej.
Zasady, dzięki którym wzór wzorcowy pozostaje użyteczny:
- Podpisać go i opatrzyć datą, z wersją specyfikacji i proofu zapisaną na wzorze lub do niego dołączoną.
- Przechowywać płasko, w suchym miejscu i z dala od światła; zadrukowane kolory blakną, a papier się starzeje.
- Wymienić go, gdy zmienia się specyfikacja lub projekt graficzny, a zastąpione wzory wyraźnie oznaczyć jako nieważne.
- Zachowywać także próbkę z każdej zatwierdzonej partii produkcyjnej; z czasem pokazują one, czy występuje stopniowe odchylenie od wzorca.
Jakie kontrole są prowadzone w trakcie produkcji?
Kontrola w toku produkcji (in-process control) polega na sprawdzaniu wyrobu w trakcie jego wytwarzania, a nie tylko na końcu. Typowe kontrole obejmują zatwierdzenie pierwszej sztuki na początku każdego nakładu, a następnie okresowe kontrole koloru, pasowania, wymiarów, wykrawania i bigowania, klejenia lub zgrzewania oraz właściwości funkcjonalnych w uzgodnionych odstępach.
| Etap | Typowe kontrole |
|---|---|
| Materiał przyjmowany | Gatunek papieru lub kartonu, gramatura, grubość, odcień, wilgotność; partie farb i powłok |
| Start druku (pierwsza sztuka) | Kolor względem wzorca, pasowanie, tekst, czytelność kodu kreskowego, zgodność z zatwierdzonym proofem |
| W trakcie druku | Odchylenie koloru, rozmazywanie, odbijanie się farby (set-off), brakujący nadruk, pasowanie |
| Przetwórstwo (wykrawanie, formowanie, klejenie, zgrzewanie) | Wymiary, jakość bigów, położenie i wytrzymałość połączenia klejowego, szczelność zgrzewu, mocowanie uchwytów |
| Funkcjonalne | Próba wyrywania uchwytu, test szczelności lub podciągania cieczy, odporność na tłuszcz, dopasowanie wieczka, ściskanie dla tektury falistej |
| Pakowanie | Liczba sztuk w paczce i w kartonie, etykietowanie kartonów, układ palety, czystość, owinięcie folią |
W przypadku opakowań do kontaktu z żywnością rozporządzenie Komisji (WE) nr 2023/2006 (GMP) wymaga od producentów w łańcuchu dostaw UE prowadzenia systemu zapewnienia i kontroli jakości, w tym dokumentacji, oraz wprost wymaga, aby farby drukarskie po stronie niemającej kontaktu z żywnością nie przenikały na stronę mającą z nią kontakt. Kwestie dokumentacji omawia poradnik Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością w UE, Wielkiej Brytanii i USA.
Jak działa próbkowanie AQL przy inspekcji opakowań?
Próbkowanie AQL (dopuszczalny poziom jakości, acceptance quality limit), oparte na normie ISO 2859-1, polega na kontroli statystycznie określonej, losowej próbki z partii zamiast każdej sztuki. Wielkość partii i poziom kontroli wyznaczają liczność próbki; uzgodniony AQL dla każdej klasy wad określa maksymalną liczbę wadliwych sztuk dopuszczalną w tej próbce, zanim partia zostanie odrzucona.
Kolejne kroki w praktyce:
- Wielkość partii: liczba sztuk w dostawie lub partii produkcyjnej.
- Poziom kontroli: ogólne poziomy I, II i III, przy czym II jest zwykle domyślny; poziom III oznacza większe próbki, a poziom I mniejsze. Poziomy specjalne S-1 do S-4 wykorzystują bardzo małe próbki i nadają się do badań niszczących lub kosztownych, takich jak testy na rozerwanie lub szczelność.
- Litera kodowa i liczność próbki: tabele normy przeliczają wielkość partii i poziom kontroli na literę kodową i liczność próbki. Na przykład partia 50 000 szt. na ogólnym poziomie II daje literę kodową N i próbkę 500 szt.
- AQL dla klasy wad: z tabeli odczytuje się liczbę przyjęcia (Ac) i liczbę odrzucenia (Re). Kontynuując przykład, przy AQL 2,5 partia jest przyjmowana przy maksymalnie 21 sztukach wadliwych i odrzucana przy 22; przy AQL 1,0 granica to 10 sztuk (przyjęcie) i 11 sztuk (odrzucenie). Rzeczywiste wartości należy zawsze odczytywać z aktualnego wydania normy.
Klasyfikację wad uzgadnia się osobno dla każdego produktu:
| Klasa | Definicja | Przykłady dla opakowań | Najczęściej uzgadniany AQL |
|---|---|---|---|
| Krytyczna | Może spowodować szkodę, naruszenie przepisów lub uczynić produkt niebezpiecznym | Ciało obce, zanieczyszczenie, nieprawidłowy materiał do kontaktu z żywnością, brak obowiązkowego oznakowania (np. oznakowania SUP na kubkach), silny zapach lub posmak | Zero tolerancji; każde wykrycie skutkuje odrzuceniem partii lub selekcją 100% |
| Poważna | Prawdopodobnie spowoduje awarię w użyciu lub reklamację klienta | Nieszczelny szew kubka, odrywający się uchwyt, pudełko, które się nie zamyka, zły rozmiar, kolor wyraźnie poza tolerancją, kod kreskowy, który się nie skanuje, błędy w nadrukowanym tekście | Często 1,0–2,5 |
| Drobna | Wada kosmetyczna, nie wpływa na funkcję | Małe ślady, niewielkie przesunięcie pasowania w rozsądnych granicach, drobne plamki kleju, niewielkie ślady bigowania | Często 2,5–4,0 |
Powyższe wartości AQL to powszechna praktyka w towarach konsumenckich, a nie przepisy; należy je uzgodnić w pakiecie akceptacyjnym. AQL zakłada, że w przyjętej partii pewne wady wystąpią, dlatego wadę niedopuszczalną w jakiejkolwiek ilości należy klasyfikować jako krytyczną, a nie zostawiać jej wartości procentowej.
Typowe wady według rodzaju opakowania
Każdy produkt ma własne, typowe sposoby uszkodzenia. Poniższe zestawienie pomoże przygotować klasyfikację wad i listę kontrolną inspekcji; dostawca doda pozycje właściwe dla swojego procesu.
| Produkt | Typowe wady do sprawdzenia |
|---|---|
| Torby papierowe na zakupy i na wynos | Wyrywanie uchwytu lub słaby klej, rozerwane uchwyty, rozchodzący się szew dna, przesunięcie fałd bocznych, nierówne zagięcie górnego brzegu, pasowanie nadruku, ścieranie farby, nieprawidłowa gramatura, dno płaskie, które się nie rozkłada (torebki SOS) |
| Papierowe torebki spożywcze i papier tłuszczoodporny do zawijania | Przebicie tłuszczu, rozmiar i prostokątność arkusza, zwijanie się, nierówne cięcie, mikrootwory, odbicie nadruku na stronie mającej kontakt z żywnością, zapach |
| Kubki papierowe i pojemniki na żywność | Nieszczelność szwu bocznego, nieszczelność dna, wady zawinięcia brzegu, owalność, wieczko, które nie pasuje, wady powłoki, podciąganie cieczy na krawędziach, zapach lub posmak, brak oznakowania SUP tam, gdzie jest wymagane |
| Pudełka składane i kartonowe pudełka na wynos | Niedokładność wykrawania, pęknięte bigi, nieprzyklejona zakładka klejowa, wypaczenie, zadrukowana niewłaściwa strona kartonu, otarcia, wady lakieru, zaczepy, które się nie blokują |
| Pudełka na pizzę i pudełka wysyłkowe z tektury falistej | Zgniecenie i wypaczenie, rozwarstwienie, słabe sklejenie fal, prześwitywanie fali na druku (washboarding), przesunięte wykrawanie, zbyt wysoka wilgotność |
| Serwetki | Rozwarstwianie się warstw, słabe tłoczenie, rozmazany nadruk, nieprawidłowe złożenie lub liczba sztuk, pylenie |
| Torby foliowe i torebki | Wytrzymałość zgrzewu, wahania grubości folii, uszkodzenie zamknięcia strunowego lub zaworu, wady laminacji, przyczepność nadruku, zwijanie się, zapach |
Testy funkcjonalne, które warto uzgodnić z wyprzedzeniem: próby obciążenia uchwytów i zrzutu dla toreb; testy szczelności gorącą wodą lub barwioną cieczą dla kubków i pojemników; test KIT lub praktyczne próby tłuszczu dla papieru do zawijania i torebek spożywczych (zob. poradnik Test KIT i ocena odporności na tłuszcz); testy ściskania lub wytrzymałości na zgniatanie krawędziowe dla tektury falistej; weryfikacja kodów kreskowych dla produktów sprzedawanych w detalu. W przypadku kwestii sensorycznych badania zapachu i posmaku opakowań do kontaktu z żywnością wykonuje się często metodami takimi jak EN 1230; należy zapytać, czy dotyczy to danego produktu.
Czy warto zlecić inspekcję niezależnej firmie?
Inspekcja przez stronę trzecią ma sens przy pierwszych zamówieniach u nowego dostawcy, przy przesyłkach o wysokiej wartości lub podwyższonym ryzyku, przy wdrażaniu opakowań w wielu lokalizacjach sieci oraz wtedy, gdy nie ma możliwości odwiedzenia fabryki. Niezależny inspektor sprawdza partię przed wysyłką względem pakietu akceptacyjnego i przekazuje raport ze zdjęciami i pomiarami.
Najczęstsze rodzaje inspekcji:
- Inspekcja przedprodukcyjna: potwierdza materiały i ustawienie maszyn przed rozpoczęciem nakładu.
- Inspekcja w trakcie produkcji: sprawdza pierwsze wyprodukowane sztuki, przydatna przy długich nakładach.
- Inspekcja przedwysyłkowa: najczęstsza; losowe próbkowanie AQL gotowych, zapakowanych towarów, zwykle gdy zapakowano co najmniej 80% zamówienia.
- Kontrola załadunku kontenera: liczba sztuk, stan palet i sposób załadunku.
Inspektorowi należy przekazać wzór wzorcowy, specyfikację i klasyfikację wad; bez nich może on ocenić jedynie ogólną jakość wykonania. Inspekcję zwykle zamawia i opłaca kupujący, a jej koszt jest niewielki w porównaniu z ryzykiem odrzucenia kontenera w miejscu przeznaczenia. Audyty dostawców, które oceniają systemy fabryki, a nie pojedynczą partię, omówiono w poradniku Jak wybrać producenta opakowań z nadrukiem.
Próbki archiwalne i identyfikowalność
Próbki archiwalne (retained samples; w niemieckich systemach jakości Rückstellmuster) to sztuki zachowane z każdej partii produkcyjnej na określony czas, aby późniejszą reklamację można było porównać z tym, co faktycznie wyprodukowano. W połączeniu z kodami partii na kartonach pozwalają prześledzić źródło problemu.
- Oznaczyć każdy karton zbiorczy numerem zamówienia oraz kodem partii lub daty produkcji.
- Przechowywać próbki archiwalne z każdej partii u producenta oraz, najlepiej, kilka sztuk we własnej lokalizacji.
- Przechowywać je co najmniej przez przewidywany czas składowania i użytkowania opakowań, z dodatkowym zapasem czasu.
- Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004, art. 17, wymaga identyfikowalności materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością na wszystkich etapach, więc identyfikacja partii wspiera także zgodność z przepisami w UE.
Jak postępować z reklamacjami opakowań?
Reklamacja jest rozpatrywana najszybciej, gdy trafia razem z dowodami: kodem partii, liczbą sztuk objętych wadą, wyraźnymi zdjęciami lub filmami, odesłanymi sztukami próbnymi oraz opisem, kiedy i w jaki sposób wada się pojawiła. Dostawca bada wówczas sprawę na podstawie próbek archiwalnych i zapisów produkcyjnych i proponuje działania korygujące.
Sprawny proces reklamacyjny przebiega następująco:
- Szybkie zgłoszenie, z odseparowaniem (kwarantanną) objętych zapasów zamiast dalszego ich używania.
- Przekazanie kodów partii, ilości, zdjęć, próbek fizycznych i warunków użytkowania.
- Porównanie przez dostawcę z próbkami archiwalnymi i wzorem wzorcowym oraz sprawdzenie zapisów produkcyjnych.
- Uzgodnienie klasyfikacji (krytyczna, poważna, drobna) według pojęć z pakietu akceptacyjnego.
- Ograniczenie skutków: selekcja, wymiana lub nota kredytowa, zgodnie z ustaleniami.
- Analiza przyczyny źródłowej i działania korygujące (często określane skrótem CAPA): co zmieniono i jak zapobiegnie się temu przy kolejnej partii.
- Weryfikacja przy następnej dostawie.
Wiele reklamacji okazuje się wynikać z warunków składowania lub użytkowania, a nie z wad produkcyjnych: torby papierowe przechowywane w wilgotnych pomieszczeniach, kubki układane pod dużym obciążeniem, papier do zawijania trzymany przy piecach. Wpisanie warunków składowania do specyfikacji (sucho, z dala od ciepła i bezpośredniego światła słonecznego, palety nieukładane jedna na drugiej, chyba że zaprojektowano je do tego) zapobiega sporom.
Lista kontrolna jakości przed kolejnym zamówieniem
Przed złożeniem zamówienia należy upewnić się, że poniższe punkty są uzgodnione i zapisane:
- Ścieżka próbek: jakie rodzaje próbek są potrzebne, w jakiej kolejności i kto za nie płaci.
- Karta specyfikacji z tolerancjami, podpisana przez obie strony.
- Zatwierdzona wersja proofu projektu graficznego i wzorzec koloru.
- Wzory wzorcowe: liczba kompletów, kto je przechowuje i w jaki sposób.
- Klasyfikacja wad (krytyczna, poważna, drobna) dla każdego produktu, z przykładami.
- Metoda inspekcji: poziom AQL, wartości AQL dla poszczególnych klas, kontrola własna lub przez stronę trzecią, termin.
- Testy funkcjonalne i kryteria akceptacji.
- Etykietowanie kartonów z kodami partii; zasady dotyczące próbek archiwalnych.
- Procedura reklamacyjna, czas odpowiedzi i wymagane dowody.
- Dokumenty dołączane do każdej dostawy, w tym deklaracje dla materiałów do kontaktu z żywnością, jeśli dotyczy.
Wymagania jakościowe są częścią specyfikacji, dlatego warto uwzględnić je w zapytaniu od samego początku; o tym, gdzie je umieścić, informuje poradnik Zapytanie ofertowe (RFQ) na opakowania. O utrzymaniu spójnej jakości w wielu lokalizacjach i przy kolejnych zamówieniach mowa w poradniku Opakowania dla sieci restauracji i franczyz. Zagadnienia jakościowe dla poszczególnych produktów opisano w kategoriach produktowych, na przykład: kubki papierowe z nadrukiem, torby na wynos z nadrukiem, pudełka na burgery z nadrukiem i pudełka na pizzę z nadrukiem.
Firma 9 Packaging z siedzibą w Stambule jest producentem i eksporterem opakowań z nadrukiem dla klientów B2B, z doświadczeniem w dostawach dla operatorów fast food i gastronomii sieciowej. Zakres próbkowania, dokumenty akceptacyjne i warunki inspekcji ustala się na etapie wyceny i przeglądu technicznego; specyfikację i wymagania prosimy przesyłać przez stronę kontaktową.