Opakowania spożywcze bez PFAS: przepisy i alternatywne bariery

Jakie limity PFAS dla opakowań spożywczych obowiązują w UE na mocy PPWR?

Od 12 sierpnia 2026 r. art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR) zakazuje wprowadzania do obrotu w UE opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, jeśli zawierają PFAS powyżej trzech progów: 25 ppb dla pojedynczego PFAS oznaczanego analizą ukierunkowaną, 250 ppb dla sumy PFAS oznaczanych analizą ukierunkowaną oraz 50 ppm dla wszystkich PFAS, łącznie z polimerowymi PFAS. Nie przewidziano okresu wyprzedaży dla zapasów wyprodukowanych wcześniej, lecz wprowadzanych do obrotu po tej dacie; według wytycznych Komisji opakowania wprowadzone do obrotu przed tą datą mogą na nim pozostać.

Limit 50 ppm obejmuje PFAS łącznie z PFAS polimerowymi. Jeżeli zawartość fluoru całkowitego przekracza 50 mg/kg, dostawca materiału musi na żądanie przekazać producentowi opakowań lub importerowi dowód, jaka część fluoru pochodzi z PFAS, a jaka nie, na potrzeby dokumentacji technicznej. Wytyczne Komisji z czerwca 2026 r. zalecają fluor całkowity jako pierwszy test w kontroli: poniżej 50 mg/kg próbkę można uznać za zgodną. Najbardziej dotknięte są papiery tłuszczoodporne i pergaminowe (glassine), pudełka na burgery i pizzę, torebki na frytki i wypieki oraz opakowania z włókna formowanego, w których fluorowane środki nadające tłuszczoodporność były dawniej powszechne.

Ograniczenie obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich bez krajowej transpozycji, ponieważ PPWR jest rozporządzeniem. Działa obok ogólnych ram dla materiałów do kontaktu z żywnością z rozporządzenia (WE) nr 1935/2004, które omawiamy w poradniku Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością.

Jak wygląda sytuacja w USA?

W USA nie ma jednego federalnego limitu PFAS w opakowaniach, ale FDA ogłosiła 28 lutego 2024 r., że substancje PFAS nadające tłuszczoodporność nie są już sprzedawane do kontaktu z żywnością w USA, a w styczniu 2025 r. stwierdziła, że 35 zgłoszeń dotyczących kontaktu z żywnością (Food Contact Notifications, FCN) dla PFAS przestało być skutecznych, przy czym istniejące zapasy można było wykorzystywać do 30 czerwca 2025 r. Równolegle wiele stanów zakazuje celowo dodanych PFAS w opakowaniach spożywczych.

Praktyczną podstawą we wszystkich tych przepisach jest brak celowo dodanych PFAS. Kilka stanów stosuje jako wskaźnik progi fluoru organicznego całkowitego (TOF), najczęściej 100 ppm, a certyfikacja kompostowalności BPI przewiduje limit 100 ppm fluoru organicznego całkowitego. Ponieważ definicje, zakres i egzekwowanie różnią się między stanami, należy sprawdzić przepisy każdego stanu, w którym prowadzona jest dystrybucja. W poradniku Przepisy USA dotyczące opakowań gastronomicznych PFAS omawiamy razem z rozszerzoną odpowiedzialnością producenta (ROP, ang. EPR) i przepisami o torbach.

PPWR jest rozporządzeniem UE i nie obowiązuje w Wielkiej Brytanii (GB), a według stanu na październik 2026 r. w GB nie ma szczególnego ograniczenia dla PFAS w materiałach do kontaktu z żywnością. Brytyjski plan dotyczący PFAS (UK PFAS Plan, Defra, luty 2026 r.) zobowiązuje do badania i monitorowania PFAS w materiałach do kontaktu z żywnością, przy czym zakres ma zależeć od umowy SPS między Wielką Brytanią a UE, która jest nadal negocjowana i obejmowałaby materiały do kontaktu z żywnością. Irlandia Północna stosuje unijne przepisy o kontakcie z żywnością na podstawie ram windsorskich (Windsor Framework), a DAERA wskazuje, że wymogi produktowe PPWR obowiązują tam dla opakowań wprowadzanych do obrotu od 12 sierpnia 2026 r. (przepisy o ponownym użyciu, ROP i systemie kaucyjnym nie), dlatego limity PFAS należy traktować jako obowiązujące w Irlandii Północnej. Wiele brytyjskich sieci i tak wymaga papierów bez fluoru, aby jedna specyfikacja obejmowała lokale w Wielkiej Brytanii i w UE; aktualną sytuację w GB należy potwierdzić w Food Standards Agency.

Kto odpowiada za zgodność z przepisami o PFAS?

Producent opakowań odpowiada za wytwarzanie opakowań zgodnych z przepisami i posiadanie wyników badań; w UE podmiot wprowadzający opakowania do obrotu oraz każdy kolejny podmiot w łańcuchu nie mogą dostarczać opakowań niezgodnych z wymogami. W praktyce właściciele marek i sieci ustalają wymóg, importerzy weryfikują go przed wprowadzeniem towaru do obrotu, a dystrybutorzy przekazują dokumenty dalej.

Właściciel marki lub sieć

Na gruncie PPWR właściciel marki, który zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowań pod własną nazwą lub znakiem towarowym, może sam być „producentem” w rozumieniu oceny zgodności. Jeżeli na owijce znajduje się Państwa logo, należy się spodziewać, że audytorzy i organy będą pytać także Państwa, nie tylko przetwórcę. W specyfikacji opakowań należy zapisać „brak celowo dodanych PFAS” oraz limity PPWR i wymagać wyników badań dla każdego materiału.

Importer

Importer wprowadzający do obrotu opakowania spoza UE musi sprawdzić, czy producent przeprowadził ocenę zgodności, czy istnieją deklaracja zgodności UE i dokumentacja techniczna, oraz umieścić własną nazwę i adres. W przypadku PFAS oznacza to posiadanie raportów z badań obejmujących importowany materiał lub możliwość ich uzyskania. Importer w USA potrzebuje równoważnych dowodów dla przepisów każdego stanu.

Dystrybutor

Dystrybutor nie może udostępniać opakowań, jeśli wie lub powinien wiedzieć, że są niezgodne z przepisami, i musi przechowywać dokumentację dostawców. Mieszane zapasy (stare owijki fluorowane obok nowych bez fluoru) to typowe ryzyko, gdy przepisy nie przewidują okresu wyprzedaży.

Producent spoza UE i USA

Przetwórca spoza UE lub USA musi pozyskiwać papiery i kartony bez fluoru, potwierdzić, że powłoki, farby, kleje i środki pomocnicze nie wnoszą PFAS, badać reprezentatywne próbki i prowadzić dokumentację techniczną. W przypadku papierów bazowych opiera się na deklaracjach papierni, więc identyfikowalność na wcześniejszych etapach jest równie ważna jak badanie wyrobu gotowego.

Co zastępuje PFAS jako barierę dla tłuszczu?

Nie istnieje jeden uniwersalny zamiennik; właściwy wybór zależy od obciążenia tłuszczem, temperatury, czasu przetrzymywania produktu w cieple, naprężeń na zagięciach i bigach oraz od wymaganej zdolności do recyklingu. Główne opcje to papier z mechanicznie zagęszczonej masy (tłuszczoodporny), wodne powłoki dyspersyjne, ekstrudowane warstwy PE lub biopolimerowe, wosk oraz przemyślana konstrukcja opakowania.

Bariera, która przechodzi test laboratoryjny, może mimo to zawieść w użytkowaniu, na zagięciu pudełka na burgera lub na dnie torebki na frytki. Należy testować z użyciem rzeczywistej żywności i przy rzeczywistym czasie przetrzymywania. Porównanie chemii powłok i ich zdolności do recyklingu omawiamy szczegółowo w poradniku Powłoki barierowe do opakowań papierowych, a standardową metodę oceny odporności na tłuszcz w poradniku Test KIT i oceny odporności na tłuszcz.

Jak bada się PFAS w opakowaniach?

Potrzebne są oba rodzaje badań: analiza ukierunkowana mówi, które PFAS z listy są obecne i w jakiej ilości, a fluor całkowity lub fluor organiczny całkowity (TOF) przesiewa wszystko, co zawiera fluor, w tym PFAS polimerowe, których metody ukierunkowane nie wykrywają. Limity UE wymagają obu ujęć.

• Analiza ukierunkowana (zwykle LC-MS/MS) oznacza zdefiniowaną listę pojedynczych PFAS. Jest precyzyjna na poziomie niskich ppb, ale widzi tylko związki z listy. Należy zapytać, jakie anality i jakie granice raportowania zastosowało laboratorium; wynik „nie wykryto” ma znaczenie tylko wtedy, gdy granica raportowania jest niższa niż 25 ppb.
• Fluor całkowity (zwykle chromatografia jonowa ze spalaniem) oznacza cały fluor w próbce, organiczny i nieorganiczny. To miara, na której opiera się unijny limit 50 ppm.
• Fluor organiczny całkowity (TOF) nie obejmuje fluorków nieorganicznych i jest stosowany jako wskaźnik celowo dodanych PFAS w kilku stanach USA, najczęściej na poziomie 100 ppm. Certyfikacja kompostowalności BPI przewiduje limit 100 ppm fluoru organicznego całkowitego.

Fluor nieorganiczny może pochodzić z minerałów lub wypełniaczy w papierze, dlatego wynik fluoru całkowitego powyżej poziomu przesiewowego jest sygnałem do zbadania sprawy, a nie dowodem obecności PFAS. Badać należy gotowy, zadrukowany wyrób lub co najmniej papier bazowy z powłoką, ponieważ wkład mogą wnosić farby i lakiery. Badanie należy powtarzać przy każdej zmianie gatunku papieru, papierni, powłoki lub systemu farb.

Najważniejsze daty: PFAS w opakowaniach spożywczych

Dokumenty, o które warto prosić producenta opakowań

• Pisemne oświadczenie, że na żadnym etapie nie dodawano celowo PFAS (papier, powłoka, farby, lakiery, kleje, środki pomocnicze w procesie).
• Raport z analizy ukierunkowanej PFAS dla każdego materiału, z listą analitów i granicami raportowania.
• Raport z badania fluoru całkowitego (oraz TOF, gdy mają zastosowanie przepisy stanów USA lub BPI), z podaniem metody i laboratorium.
• Deklaracje papierni dla papierów i kartonów bazowych oraz deklaracje dostawców powłok.
• Deklaracja zgodności UE i streszczenie dokumentacji technicznej według PPWR w przypadku dostaw do UE.
• Deklaracja zgodności (DoC) dla kontaktu z żywnością, obejmująca ten sam materiał i warunki użycia (zob. Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością).
• Zobowiązanie do kontroli zmian: powiadomienie przed każdą zmianą dostawcy papieru, powłoki lub farb.

W 9 Packaging bariera, plan badań i komplet dokumentów dla każdej pozycji są ustalane na etapie wyceny i przeglądu technicznego, ponieważ zależą od rodzaju żywności, formatu i rynku docelowego.

Co to oznacza dla opakowań gastronomicznych i e-commerce

• Papiery do zawijania i wkładki tłuszczoodporne: przejście na gęste papiery tłuszczoodporne bez fluoru lub papiery powlekane; sprawdzenie zachowania na zagięciach. Zob. papier tłuszczoodporny z nadrukiem.
• Torebki na frytki, wypieki i kebab: papiery z powłoką dyspersyjną lub tłuszczoodporne; sprawdzenie zgrzewu i śladów tłuszczu na dnie. Zob. papierowe torebki spożywcze z nadrukiem.
• Pudełka na burgery i pizzę: sam karton rzadko wymaga impregnacji fluorowanej, jeśli prawidłowo określono wentylację, wkładki lub powłoki barierowe. Zob. pudełka na burgery z nadrukiem i pudełka na pizzę z nadrukiem.
• Pudełka na wynos dla potraw z sosem: bariera dyspersyjna lub PE od strony żywności. Zob. pudełka na wynos z nadrukiem.
• Opakowania wysyłkowe w e-commerce: poza kontaktem z żywnością ograniczenie PFAS z PPWR nie ma zastosowania, ale sieci sprzedające żywność online często wymagają tego samego standardu bez PFAS dla wewnętrznych opakowań na żywność.

Następny krok: wymóg dotyczący PFAS w specyfikacji

Do każdej specyfikacji opakowań spożywczych warto dodać trzy zapisy: „brak celowo dodanych PFAS”, „zgodność z limitami z art. 5 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2025/40” (dla dostaw do UE) oraz „zgodność z przepisami o PFAS w [lista stanów USA]” (dla dostaw do USA), a także oczekiwane raporty z badań dla każdego materiału. Następnie należy opisać żywność, temperaturę i czas przetrzymywania, aby dostawca mógł zaproponować właściwą barierę. Prosimy przesłać tę specyfikację wraz z zapytaniem ofertowym lub bezpośrednio przez stronę kontaktową.