Sieć kawiarni otwierająca lokale w Berlinie, Wiedniu, Amsterdamie i Manchesterze może używać jednego projektu kubka niemal wszędzie, ale nie jednego zestawu obowiązków. W UE kubek musi nosić określone oznakowanie, w Niemczech podlega opłacie naliczanej za kilogram, w Holandii nie może być używany do napojów spożywanych na miejscu, a w Wielkiej Brytanii obowiązuje odrębny system odpowiedzialności producenta. Przepisy dotyczące kubków papierowych dotykają różnych ogniw łańcucha dostaw: jedne projektu graficznego, inne importera, jeszcze inne punktu sprzedaży. Przewodnik omawia je rynek po rynku i jest przeznaczony dla osób zamawiających kubki papierowe z nadrukiem. Jest to podsumowanie, a nie porada prawna; obowiązki zależą od roli firmy i należy je potwierdzić we właściwym organie lub w systemie zbiorowym, z którego Państwo korzystają.
Kto odpowiada za zgodność kubków papierowych z przepisami?
O odpowiedzialności decyduje rola firmy na danym rynku, a nie to, kto wydrukował kubek. Właściciel marki, której nazwa widnieje na kubku z nadrukiem, importer wprowadzający kubki po raz pierwszy na rynek krajowy oraz punkt sprzedaży wydający napoje klientom mogą mieć różne obowiązki.
| Rola | Typowe obowiązki w odniesieniu do kubków papierowych |
|---|---|
| Właściciel marki kubków z nadrukiem | Zgodnie z PPWR, rozporządzeniem (UE) 2025/40, przedsiębiorca, który zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowań pod własną nazwą lub znakiem towarowym, może być „wytwórcą” (manufacturer), na którym ciążą obowiązki dotyczące dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności UE |
| Importer / podmiot wprowadzający po raz pierwszy do obrotu na rynku krajowym | Często „producent” w rozumieniu ROP, a w Niemczech podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty do funduszu tworzyw sztucznych jednorazowego użytku; sprawdza dokumentację wytwórcy |
| Punkt sprzedaży (kawiarnia, restauracja, kiosk) | Oferta wielokrotnego użytku, przyjmowanie własnych kubków klientów, w niektórych krajach krajowe obowiązki rejestracyjne dla opakowań usługowych |
| Wytwórca spoza UE (np. dostawca z Turcji) | Dostarcza kubek, specyfikację oraz dane o materiale i masie; sam staje się producentem tylko wtedy, gdy sprzedaje bezpośrednio użytkownikom końcowym na danym rynku |
Dostawca spoza UE lub Wielkiej Brytanii, sprzedający podmiotowi importującemu w ramach sieci, zazwyczaj nie jest producentem, ale powinien przekazać rzetelne dane o masie, składzie materiałowym i dokumenty zgodności, aby producent mógł prawidłowo raportować i wnosić opłaty.
Czego wymaga dyrektywa SUP w przypadku kubków papierowych?
Zgodnie z dyrektywą SUP (UE) 2019/904 kubek papierowy z plastikową wykładziną lub powłoką jest jednorazowym kubkiem na napoje z tworzywa sztucznego. Od 3 lipca 2021 r. musi nosić nadrukowane oznakowanie „PRODUKT ZAWIERA PLASTIK” określone w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2020/2151, a kubki są objęte systemami ROP, które obejmują koszty sprzątania odpadów oraz krajowymi środkami ograniczania zużycia.
Dlaczego kubek papierowy jest uznawany za wyrób z tworzywa sztucznego
W wytycznych Komisji dotyczących dyrektywy SUP (2021/C 216/01) wskazano, że wyroby z papieru lub kartonu z plastikową wykładziną lub powłoką są jednorazowymi wyrobami z tworzyw sztucznych. Standardowy kubek z powłoką PE jest więc objęty zakresem, podobnie jak kubek z powłoką PLA, ponieważ tworzywa biopochodne i kompostowalne nadal są tworzywami sztucznymi w rozumieniu dyrektywy. To, czy kubek z wodną powłoką dyspersyjną jest objęty zakresem, zależy od tego, czy powłoka spełnia definicję tworzywa sztucznego; wiele dyspersji to polimery syntetyczne. Szczegóły opisano w poradniku Powłoki kubków papierowych: PE, dyspersja wodna i PLA. Kubki wykonane w całości z tworzywa sztucznego podlegają tej samej dyrektywie, a kwestie szczegółowe dla kubków z PET i PP opisano w poradniku Przepisy dotyczące plastikowych kubków jednorazowych.
Kubki na napoje z polistyrenu ekspandowanego, wraz z pokrywkami i wieczkami, są zakazane od 3 lipca 2021 r. Dyrektywa nie zakazuje kubków papierowych.
Oznakowanie „PRODUKT ZAWIERA PLASTIK”
Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2020/2151 ustanawia zharmonizowane oznakowanie kubków na napoje: piktogram z napisem „PRODUKT ZAWIERA PLASTIK” lub jego odpowiednikiem w języku urzędowym albo językach urzędowych państwa członkowskiego, w którym kubek jest wprowadzany do obrotu. Załącznik do rozporządzenia określa wygląd, wielkość i umiejscowienie, a oznakowanie musi być nadrukowane na kubku, a nie tylko na kartonie zbiorczym.
Konsekwencje praktyczne dla projektu graficznego:
- Każdy rynek językowy wymaga właściwego tekstu. Kubek sprzedawany w Niemczech i Austrii może mieć wersję niemiecką; Holandia wymaga holenderskiej; w Belgii może być potrzebny więcej niż jeden język.
- Kubki przeznaczone na kilka rynków mogą nosić kilka wersji językowych, co zajmuje miejsce na mniejszych rozmiarach. Panel należy zaplanować odpowiednio wcześnie.
- Należy użyć oficjalnych plików graficznych z załącznika do rozporządzenia i najpierw sprawdzić wymogi dotyczące wielkości i położenia na najmniejszym kubku w asortymencie.
- Oznakowanie musi znajdować się na widocznej powierzchni zewnętrznej, z dala od szwu bocznego, rolowanego rantu i zawinięcia dna.
Umiejscowienie oznakowania na kubku stożkowym opisano w poradniku Druk i projekt graficzny na kubkach stożkowych. Niemcy wdrażają obowiązek oznakowania przez Einwegkunststoffkennzeichnungsverordnung, ale wygląd oznakowania wynika z rozporządzenia UE.
Co zmienia PPWR w przypadku kubków papierowych?
Rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR), obowiązuje od 12 sierpnia 2026 r. równolegle z dyrektywą SUP. W przypadku kubków najważniejsze są obowiązki dotyczące ponownego użycia w sprzedaży na wynos od 2027 i 2028 r., klasy zdatności do recyklingu od 2030 r. oraz zharmonizowane oznakowanie w późniejszej części dekady.
| Przepis PPWR | Termin | Znaczenie dla kubków |
|---|---|---|
| Art. 32: przyjmowanie własnych pojemników klientów | Od 12 lutego 2027 r. | Punkty sprzedaży na wynos muszą umożliwić klientom napełnienie własnego kubka w cenie nie wyższej |
| Art. 33: oferta opakowań wielokrotnego użytku | Od 12 lutego 2028 r. | Punkty sprzedaży na wynos muszą oferować napoje w opakowaniach wielokrotnego użytku w cenie nie wyższej niż w jednorazowych; mikroprzedsiębiorstwa są zwolnione |
| Cel dotyczący ponownego użycia | Od 2030 r. | Punkty sprzedaży na wynos powinny dążyć do sprzedaży 10% napojów w opakowaniach wielokrotnego użytku |
| Art. 6: klasy zdatności do recyklingu | Od 1 stycznia 2030 r. | Opakowania muszą osiągnąć klasę A, B lub C; opłaty ROP są modulowane według klasy |
| Art. 12: zharmonizowane oznakowanie do sortowania | Oczekiwane od 12 sierpnia 2028 r. lub 24 miesiące po akcie wykonawczym, zależnie od tego, co nastąpi później | Oznakowanie materiałowe do sortowania na opakowaniu; dokładny termin zależy od przyjęcia aktu wykonawczego |
| Art. 5 ust. 5: PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością | Od 12 sierpnia 2026 r. | Limity dotyczą całego kubka, w tym kartonu, powłoki i farb |
| Ograniczenia z załącznika V | Od 1 stycznia 2030 r. | Ograniczają stosowanie jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych na żywność i napoje napełniane i spożywane na miejscu w lokalach HoReCa |
Dla napojów podawanych na miejscu ważna jest jeszcze jedna kwestia. PPWR nie definiuje „jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych”, a jego definicja tworzywa sztucznego odnosi się do polimeru zdolnego pełnić funkcję głównego składnika konstrukcyjnego opakowania. Jednak komunikat wyjaśniający Komisji z 5 czerwca 2026 r. (C(2026) 3702) traktuje opakowania złożone, w tym papierowe zawierające 5% lub więcej tworzywa sztucznego w masie, jako objęte ograniczeniami z załącznika V, natomiast opakowania zawierające nie więcej niż 5% tworzywa nie są nimi objęte. Wytyczne nie mają mocy wiążącej, ale należy spodziewać się, że kubek z powłoką PE na tym poziomie lub powyżej będzie objęty ograniczeniem dotyczącym napojów spożywanych na miejscu od 1 stycznia 2030 r. Całość regulacji omówiono w poradniku Rozporządzenie PPWR: najważniejsze wymogi.
Niemcy: opłata do funduszu tworzyw sztucznych, oferta wielokrotnego użytku i rejestracja
W Niemczech do przepisów UE dochodzą trzy warstwy: opłata do funduszu tworzyw sztucznych jednorazowego użytku naliczana za kilogram, obowiązek oferowania kubków wielokrotnego użytku przez punkty sprzedaży na wynos oraz rejestracja opakowań na podstawie VerpackDG, które od 12 sierpnia 2026 r. zastąpiło VerpackG.
Einwegkunststofffondsgesetz (fundusz tworzyw sztucznych jednorazowego użytku)
Producenci objętych zakresem wyrobów z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku, w tym kubków na napoje z plastikową powłoką, muszą od 1 stycznia 2024 r. być zarejestrowani na platformie DIVID. Opłata jest pobierana od 2025 r., począwszy od ilości z 2024 r., według stawek określonych w EWKFondsV; stawka dla kubków na napoje wynosi 1,236 EUR za kilogram. Opłatę wnosi podmiot, który jako pierwszy wprowadza kubki na rynek niemiecki, zazwyczaj importer. Jeśli niemiecki podmiot importuje kubki bezpośrednio od wytwórcy z zagranicy, to prawdopodobnie jest on tym podmiotem. Opłatę nalicza się od masy całego kubka, wraz z papierem, a nie tylko powłoki z tworzywa: wytyczne kontrolne Umweltbundesamt (Prüfleitlinien, luty 2025 r.) wymagają ważenia całego wyrobu z tworzywa sztucznego jednorazowego użytku.
Mehrwegangebotspflicht (obowiązek oferty wielokrotnego użytku)
Od 1 stycznia 2023 r. punkty sprzedaży na wynos, które napełniają jednorazowe opakowania na żywność z tworzywa sztucznego lub jednorazowe kubki na napoje z dowolnego materiału, muszą oferować także alternatywę wielokrotnego użytku w cenie nie wyższej. Materiał kubka nie daje zwolnienia: kubek z powłoką dyspersyjną lub w całości papierowy nadal uruchamia ten obowiązek. Małe punkty zatrudniające nie więcej niż pięć osób i o powierzchni sprzedaży nie większej niż 80 m² są zwolnione, ale na żądanie muszą napełniać pojemniki własne klientów. Przepisy znajdują się obecnie w ramach VerpackDG; aktualne odesłania do paragrafów należy sprawdzić z doradcą.
VerpackDG i LUCID
Rejestracja w rejestrze opakowań LUCID (ZSVR) pozostaje obowiązkowa i nie można jej delegować. Kubki są opakowaniami usługowymi (Serviceverpackungen). Według ZSVR punkt sprzedaży kupujący kubki z nadrukiem własnej nazwy, logo lub marki jest producentem, niezależnie od miejsca wytworzenia kubków, i musi sam zapewnić ich licencjonowanie; wstępne licencjonowanie przez dostawcę z wcześniejszego ogniwa (§ 7 ust. 2 VerpackDG) pozostaje tylko w wąskich przypadkach dotyczących neutralnych opakowań zamawianych z zagranicy, a następnie znakowanych lub modyfikowanych. Zob. poradnik Zgodność opakowań z przepisami w Niemczech i Austrii.
Austria
Austria stosuje oznakowanie SUP i przepisy ROP UE. Licencjonowanie opakowań odbywa się na podstawie Verpackungsverordnung 2014 (zm. 2023) za pośrednictwem systemów zbiórki, takich jak ARA lub Reclay. Od 1 stycznia 2023 r. zagraniczni sprzedawcy wysyłkowi dostarczający towar konsumentom prywatnym w Austrii muszą ustanowić austriackiego upoważnionego przedstawiciela (Bevollmächtigter, § 16b Verpackungsverordnung), a wytwórcy mający siedzibę w innym państwie członkowskim UE mogą ustanowić go dobrowolnie, aby licencjonować opakowania dla austriackich klientów biznesowych (§ 16a). W przypadku opakowań usługowych, takich jak kubki, główny obowiązek spoczywa na austriackim wytwórcy lub importerze opakowań. Krajowe wdrożenie PPWR nie zostało jeszcze zakończone, a w międzyczasie obowiązuje dotychczasowy system.
Holandia: zakaz użycia na miejscu i zasady dla sprzedaży na wynos
Holandia ma najsurowsze przepisy dotyczące kubków w tej grupie. Od 1 stycznia 2024 r. jednorazowe kubki i pojemniki na żywność zawierające tworzywo sztuczne, w tym kubki papierowe z powłoką PE, nie mogą być używane do żywności ani napojów spożywanych na miejscu. Od 1 lipca 2023 r. punkty sprzedaży na wynos muszą oferować opcję wielokrotnego użytku lub przyjmować własne kubki i pojemniki klientów oraz pobierać dopłatę za jednorazowe kubki i pojemniki z tworzywa sztucznego. Ograniczony wyjątek dla użytku na miejscu obowiązuje tam, gdzie kubki i pojemniki są zbierane do recyklingu (85%, od 2027 r. 90%); od 2026 r. ogranicza się on do takich miejsc jak wydarzenia i atrakcje i nie obejmuje już biur.
Zgodnie z listem do holenderskiego parlamentu z grudnia 2025 r. dopłata za kubki na wynos nie jest egzekwowana w 2026 r. i ma zostać zniesiona od 1 stycznia 2027 r.; obowiązek oferowania opcji wielokrotnego użytku lub przyjmowania własnych kubków klientów pozostaje. Rozporządzenie zmieniające nie zostało opublikowane według stanu na październik 2026 r., dlatego przed planowaniem należy to potwierdzić. ROP realizuje Verpact (dawniej Afvalfonds Verpakkingen); ogólny próg sprawozdawczy 50 000 kg rocznie nie dotyczy produktów SUP.
Dla sieci przepisy holenderskie oznaczają, że obsługa na miejscu wymaga kubków wielokrotnego użytku lub kubków niezawierających tworzywa sztucznego, a kubki na wynos potrzebują holenderskiego oznakowania SUP.
Zjednoczone Królestwo: pEPR i to, co nie obowiązuje
Wielka Brytania (Great Britain) nie stosuje unijnego oznakowania SUP. Kubki papierowe podlegają brytyjskiemu systemowi rozszerzonej odpowiedzialności producenta za opakowania (pEPR), w którym producentem jest brytyjski importer lub właściciel marki, a nie wytwórca spoza UK.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta za opakowania (pEPR)
Obowiązek powstaje, gdy przedsiębiorca spełnia kryteria producenta (obrót powyżej 1 mln GBP, ponad 25 ton obsługiwanych opakowań, siedziba w UK); więksi producenci (powyżej 2 mln GBP i ponad 50 ton) wnoszą opłaty. Opłatami zarządza PackUK; opłaty bazowe za pierwszy rok zostały zafakturowane od października 2025 r., a od drugiego roku (2026/27) opłaty są modulowane oceną zdatności do recyklingu (zielona, bursztynowa, czerwona). Opakowania usługowe, takie jak kubki na wynos, mają szczególne zasady dotyczące tego, kto raportuje. Kubki z kompozytu na bazie włókna (papier z powłoką PE) są raportowane jako odrębna kategoria materiałowa z własnymi stawkami (poglądowe stawki PackUK na rok 2, opublikowane w grudniu 2025 r., wynosiły około 475, 525 i 630 GBP za tonę odpowiednio dla kategorii zielonej, bursztynowej i czerwonej). Obowiązkowy system zwrotu kubków, zaproponowany wcześniej, który nakładałby na sprzedawców napełnionych kubków z kompozytu włóknistego zatrudniających 10 lub więcej osób obowiązek zbierania kubków do recyklingu, został anulowany przez Defra w grudniu 2024 r. we wszystkich czterech krajach Zjednoczonego Królestwa. Zob. poradnik Przepisy dotyczące opakowań w Wielkiej Brytanii.
Podatek od opakowań z tworzyw sztucznych, zakazy SUP i oznakowanie
Podatek od opakowań z tworzyw sztucznych (Plastic Packaging Tax, 228,82 GBP za tonę od 1 kwietnia 2026 r.) dotyczy opakowań, w których tworzywo sztuczne jest najcięższym materiałem w masie, więc standardowe kubki papierowe zazwyczaj są z niego wyłączone; plastikowe pokrywki są opakowaniami z tworzywa sztucznego i mogą wpływać na rozliczenie PPT przez importera. Zakaz jednorazowych wyrobów z tworzyw sztucznych w Anglii od 1 października 2023 r. obejmuje pojemniki na żywność i napoje z polistyrenu ekspandowanego, w tym kubki, ale nie kubki papierowe. Obowiązkowe oznakowanie zdatności do recyklingu usunięto z przepisów do czasu ujednolicenia, a oznakowanie OPRL pozostaje dobrowolne. Irlandia Północna stosuje niektóre przepisy UE na mocy Windsor Framework, dlatego jej sytuację należy sprawdzić odrębnie.
Stany Zjednoczone w skrócie
W USA nie ma federalnego odpowiednika oznakowania SUP. Kupujący kubki mają do czynienia głównie z wymogami FDA dotyczącymi kontaktu z żywnością, stanowymi zakazami PFAS, stanowymi ustawami o ROP dla opakowań (m.in. w Kalifornii, Oregonie i Kolorado) oraz stanowymi przepisami dotyczącymi deklaracji o zdatności do recyklingu i kompostowalności, takimi jak kalifornijska SB 343 (egzekwowanie wstępnie wstrzymane przez sąd federalny od 14 lipca 2026 r.) i AB 1201 (wymóg USDA dotyczący składników ekologicznych dla oznakowania kompostowalnego, przedłużony przez CalRecycle do 30 czerwca 2027 r. dla produktów zawierających substancje syntetyczne, takie jak PLA). Zob. poradnik Przepisy dotyczące opakowań gastronomicznych w USA.
Podsumowanie według rynków
| Rynek | Oznakowanie na kubku | Opłata / ROP | Ograniczenia dotyczące ponownego użycia i stosowania |
|---|---|---|---|
| UE (wszystkie kraje) | „PRODUKT ZAWIERA PLASTIK”, rozp. (UE) 2020/2151, w języku lokalnym | ROP dla SUP z kosztami sprzątania; ROP wg PPWR | PPWR art. 32 od lutego 2027 r., art. 33 od lutego 2028 r. |
| Niemcy | Oznakowanie po niemiecku | VerpackDG/LUCID; Einwegkunststofffonds 1,236 EUR/kg dla kubków | Mehrwegangebotspflicht od 2023 r. |
| Austria | Oznakowanie po niemiecku | Licencjonowanie wg Verpackungsverordnung; Bevollmächtigter dla sprzedawców wysyłkowych | Obowiązki z PPWR; wdrożenie krajowe w toku |
| Holandia | Oznakowanie po holendersku | Verpact (dawniej Afvalfonds Verpakkingen), bez progu dla produktów SUP | Od 2024 r. zakaz kubków zawierających tworzywo sztuczne do użytku na miejscu; zasady dla sprzedaży na wynos zmieniają się w 2027 r. |
| UK (GB) | Brak oznakowania UE | pEPR przez PackUK; PPT dla wyrobów z przeważającym udziałem tworzywa sztucznego | Brak zakazu kubków papierowych; kubki z EPS zakazane w Anglii |
Lista kontrolna przed drukiem
- Sporządzić listę wszystkich krajów, w których kubki będą używane, oraz języków oznakowania dla każdego z nich
- Potwierdzić rodzaj powłoki oraz, w przypadku powłok dyspersyjnych, jej status według definicji tworzywa sztucznego w dyrektywie SUP
- Wskazać importera lub podmiot wprowadzający do obrotu na każdym rynku oraz podmiot, który wnosi opłaty ROP, a w Niemczech opłatę do funduszu tworzyw sztucznych
- Zebrać dane o materiale i masie dla każdego rozmiaru kubka (karton, powłoka, ewentualna pokrywka) na potrzeby raportowania
- Sprawdzić rejestrację w LUCID dla niemieckich punktów sprzedaży oraz ustalenia dotyczące licencjonowania w Austrii
- Przeanalizować obsługę na miejscu w Holandii oraz kwestię ograniczeń z załącznika V PPWR na 2030 r.
- Zaplanować oferty wielokrotnego użytku i procesy przyjmowania własnych kubków na lata 2027 i 2028
- Unikać ogólnych deklaracji ekologicznych na kubku; zob. poradnik Deklaracje: nadające się do recyklingu, kompostowalne i biodegradowalne
Gdy wymogi prawne są jasne, można wrócić do listy specyfikacji kubków papierowych z nadrukiem albo przekazać firmie 9 Packaging listę rynków i asortyment kubków, aby wraz z wyceną zaplanować warianty projektu graficznego i dokumentację.