Na papierze tłuszczoodpornym najlepiej sprawdza się otwarty, powtarzalny wzór w kilku kolorach dodatkowych, drukowany fleksograficznie farbami wodnymi na stronie, która nigdy nie styka się z żywnością. Projekt przygotowany z myślą o kartonie często zawodzi na owijce: fotografia burgera na spad w głębokiej czerwieni, która dobrze wyszłaby na pudełku, na owijce o gramaturze 32 g/m² powoduje zwijanie się papieru, długo schnie, grozi przeniesieniem farby na stronę od żywności i prześwituje jako zamglony obraz. Poniżej wyjaśniamy przyczyny, podajemy, jakie pokrycie tolerują cienkie owijki, i omawiamy przepisy bezpieczeństwa żywności dotyczące farb. Informacje o samych owijkach znajdą Państwo na stronie poświęconej papierowi tłuszczoodpornemu z nadrukiem.
Dlaczego druk na papierze tłuszczoodpornym jest trudniejszy niż druk na kartonie?
Papier tłuszczoodporny jest cienki, gęsty i zaprojektowany tak, by odpierać ciecze. Farba zostaje więc na powierzchni zamiast wsiąkać, schnie wolniej, a arkusz reaguje na wodę zawartą w farbach wodnych. Duże pokrycie może powodować zwijanie, falowanie i prześwitywanie oraz zwiększa ryzyko set-off na stronę stykającą się z żywnością.
Główne skutki wynikające z podłoża:
- Niska chłonność: zamknięta, rafinowana powierzchnia, która nie przepuszcza tłuszczu, nie przepuszcza też farby, więc schnięcie opiera się na odparowaniu i suszarkach w maszynie, a nie na wsiąkaniu.
- Cienkość: przy około 28–45 g/m² arkusz ma niewielką sztywność, a wilgoć z farby może powodować jego nierównomierne rozszerzanie i marszczenie.
- Półprzezroczystość: na jasnych gatunkach nadruk widać od spodu, a kolory na stronie zewnętrznej wyglądają łagodniej, gdy ogląda się je przez papier.
- Kolor podłoża: biały, naturalny i brązowy papier tłuszczoodporny o wyglądzie kraftu inaczej zmieniają kolory nadruku.
- Naprężenie wstęgi: cienkie wstęgi wymagają w maszynie starannej kontroli naprężenia, co wpływa na pasowanie w projektach wielokolorowych.
Jaką metodą drukuje się owijki z papieru tłuszczoodpornego?
Standardem w zadrukowanych owijkach jest druk fleksograficzny na maszynach zwojowych, z farbami wodnymi, zazwyczaj w jednym do czterech kolorów dodatkowych. Metoda ta dobrze radzi sobie z cienkimi wstęgami przy wysokiej prędkości, drukuje ciągłe wzory powtarzalne i pozwala stosować systemy farb przeznaczone do opakowań do żywności.
Okazjonalnie stosuje się też inne procesy:
| Proces | Zastosowanie przy owijkach z papieru tłuszczoodpornego | Uwagi |
|---|---|---|
| Fleksografia (farby wodne) | Standard dla większości zadrukowanych owijek, podkładek i arkuszy | Kolory dodatkowe, wzory powtarzalne, dobra ekonomia przy dużych nakładach |
| Fleksografia (farby rozpuszczalnikowe) | Rzadziej stosowana na papierze do kontaktu z żywnością | Używana głównie na foliach; pozostałości rozpuszczalnika i zapach wymagają kontroli |
| Rotograwiura | Bardzo duże nakłady drobnych projektów | Wysoki koszt cylindrów; rzadko uzasadniona w przypadku owijek |
| Druk offsetowy | Druk arkuszowy na cięższych papierach | Cienkie owijki trudno prowadzić; częściej stosowany na kartonie |
| Druk cyfrowy | Próbki, prototypy, bardzo małe nakłady | Zgodność systemu farb z kontaktem z żywnością trzeba sprawdzać w każdym przypadku osobno |
Szersze porównanie technik druku dla różnych typów opakowań znajdą Państwo w poradniku Fleksografia, offset, rotograwiura i druk cyfrowy: porównanie technik druku. Podkładki na tacę i podkładki papierowe powstają na cięższych papierach i mogą być drukowane offsetem lub w pełnym kolorze, czego cienkie owijki nie znoszą. Więcej na ten temat w poradniku Druk na podkładkach na tacę.
Jakie pokrycie farbą wytrzymuje cienka owijka?
Pokrycie powinno być umiarkowane: otwarte wzory, grafika liniowa i powtarzane logotypy drukują się niezawodnie, natomiast duże pełne pola i obrazy na spad na cienkim papierze tłuszczoodpornym nasilają zwijanie, problemy ze schnięciem, ryzyko set-off oraz koszty. Wielu przetwórców ocenia projekty z dużymi pełnymi polami jeszcze przed wyceną i może zaproponować lżejszy wzór.
Dlaczego pokrycie ma szczególne znaczenie w przypadku owijek:
- Więcej farby oznacza więcej wody do odparowania z arkusza, który jej nie chłonie. Spowalnia to maszynę albo grozi niewyschniętą farbą na zwoju.
- Pełne pola usztywniają i odkształcają cienki papier inaczej niż miejsca niezadrukowane, co powoduje falowanie i zwijanie w stosach.
- Nakładanie kolorów jedne na drugie (zakładka lub budowanie koloru z kilku farb) wielokrotnie zwiększa ilość farby w tych miejscach.
- Grube warstwy farby na zewnętrznej stronie mogą ścierać się na dłonie lub inne opakowania, gdy tłuszcz dociera do zadrukowanej powierzchni.
Podejścia projektowe, które sprawdzają się dobrze:
| Podejście | Dlaczego pasuje do papieru tłuszczoodpornego |
|---|---|
| Logo powtarzane na całej powierzchni na czystym tle | Niskie łączne pokrycie, marka widoczna na każdym przyciętym arkuszu |
| Ilustracja liniowa lub wzór w jednym albo dwóch kolorach | Czytelne na półprzezroczystym papierze, minimalna ilość farby |
| Ton w tonie lub jeden ciemny kolor na brązowym papierze | Naturalny wygląd przy umiarkowanym pokryciu |
| Małe pełne elementy (plakietki, medaliony) w otwartym wzorze | Wyraziste znaki marki bez dużych pełnych pól |
| Należy unikać: fotografii na spad, dużych ciemnych pełnych pól, drobnego tekstu negatywowego w pełnych polach | Duże pokrycie, zalewanie drobnych elementów i problemy ze schnięciem |
Wzory powtarzalne i położenie cięcia
Fleksografia drukuje ciągły rapport wyznaczony obwodem cylindra formowego, a arkusze są cięte z tej wstęgi. Jeśli nie uzgodniono pasowania nadruku do cięcia, cięcie wypadnie na każdym arkuszu w innym miejscu wzoru. Wzór należy zaprojektować tak, by powtarzał się bez widocznych łączeń w obu kierunkach i wyglądał na kompletny w każdym miejscu cięcia. Jeśli logo ma być wyśrodkowane na każdym arkuszu, potrzebne są znaczniki pasowania i kontrolowane cięcie. Wpływ na wymiary opisano w poradniku Rozmiary owijek na burgery i podkładek do koszyków.
Oczekiwania dotyczące koloru na półprzezroczystym papierze
Kolory dodatkowe (Pantone) dają we fleksografii najbardziej powtarzalne wyniki, ale ta sama farba wygląda inaczej na białym, naturalnym i brązowym papierze tłuszczoodpornym, a jasny arkusz nadaje od spodu lekko wyszarzony wygląd. Kolory należy akceptować na podstawie wydruku na docelowym papierze, a nie wzornika na papierze powlekanym. Zasady omówiono w poradniku Pantone a CMYK w opakowaniach, a przygotowanie plików (grafika wektorowa, separacje kolorów dodatkowych, zakładki) w poradniku Przygotowanie projektów graficznych opakowań.
Którą stronę owijki należy zadrukować?
Nadruk należy umieścić na zewnętrznej stronie, która nie styka się z żywnością. To standardowa praktyka w zadrukowanych owijkach i oznacza, że farba nie jest przeznaczona do bezpośredniego kontaktu z żywnością, choć przepisy bezpieczeństwa żywności dotyczące przenoszenia i migracji nadal obowiązują.
Przed zatwierdzeniem projektu należy potwierdzić, która strona jest stroną kontaktu z żywnością. W papierach powlekanych o odporności na tłuszcz jest to zwykle strona powlekana. W prawdziwym papierze tłuszczoodpornym obie strony wyglądają podobnie, więc przetwórca i użytkownik muszą uzgodnić, która strona ma być zwrócona do żywności. Należy też uwzględnić sposób składania owijki: przy złożeniu po przekątnej lub w kopertę część zewnętrznej strony może zetknąć się z krawędzią produktu albo inną powierzchnią. To kolejny powód, by stosować systemy farb przeznaczone do opakowań do żywności także po stronie zewnętrznej.
Czym jest set-off i dlaczego ma znaczenie?
Set-off to niezamierzone przeniesienie składników farby ze strony zadrukowanej jednej warstwy na niezadrukowaną stronę kontaktu z żywnością kolejnej warstwy, gdy papier jest nawinięty na zwój lub ułożony w stos arkuszy. Przepisy UE wprost wymagają, by do tego nie dopuszczać.
Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) wymaga, aby farby drukarskie po stronie niestykającej się z żywnością były tak sformułowane i nakładane, by substancje nie przenosiły się na stronę kontaktu z żywnością, ani przez podłoże, ani przez set-off w stosie lub na zwoju, w ilościach naruszających wymagania bezpieczeństwa rozporządzenia (WE) nr 1935/2004. W praktyce przetwórcy kontrolują set-off przez dobór farb, odpowiednie suszenie, naprężenie zwoju i nacisk stosu oraz przez utrzymywanie pokrycia i ilości farby w granicach, które maszyna jest w stanie wysuszyć.
Ryzyko set-off rośnie przy:
- dużym pokryciu i nakładanych na siebie pełnych polach,
- niewystarczającym suszeniu przed przewijaniem lub cięciem na arkusze,
- dużym naprężeniu nawijania lub dużym ciężarze stosu podczas magazynowania,
- systemach farb zawierających składniki nieprzeznaczone do opakowań do żywności.
Jakie przepisy dotyczące farb obowiązują w przypadku zadrukowanych owijek do żywności?
W UE zadrukowane owijki podlegają rozporządzeniu (WE) nr 1935/2004 oraz rozporządzeniu GMP (WE) nr 2023/2006. Nie istnieje zharmonizowana unijna lista pozytywna dla farb, dlatego powszechnie stosowanymi punktami odniesienia są szwajcarskie rozporządzenie SR 817.023.21 (załącznik 10) i wytyczne EuPIA, a niemieckie rozporządzenie o farbach drukarskich obowiązuje od 1 stycznia 2027 r. W USA składniki muszą spełniać wymagania FDA dotyczące kontaktu z żywnością.
| Jurysdykcja | Akt prawny lub dokument odniesienia | Co to oznacza dla farb do owijek |
|---|---|---|
| UE | Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 | Materiały nie mogą przenosić składników na żywność w ilościach zagrażających zdrowiu ani powodujących niedopuszczalną zmianę żywności |
| UE | Rozporządzenie GMP (WE) nr 2023/2006 | System jakości dla druku; farby po stronie niestykającej się z żywnością nie mogą przenosić się przez podłoże ani przez set-off |
| Szwajcaria (punkt odniesienia rynkowy) | Rozporządzenie SR 817.023.21, załącznik 10 | Lista pozytywna substancji dla farb do kontaktu z żywnością, szeroko stosowana w Europie jako wzorzec |
| Wytyczne branżowe | Wytyczne i lista wykluczeń EuPIA | Wskazówki producentów farb dotyczące doboru surowców i dobrej praktyki dla farb do opakowań do żywności |
| Niemcy | Rozporządzenie o farbach drukarskich (Druckfarbenverordnung, 21. zmiana Bedarfsgegenständeverordnung) | Krajowa lista pozytywna dla farb na materiałach do kontaktu z żywnością; obowiązuje od 1 stycznia 2027 r., po zakończeniu okresu przejściowego 31 grudnia 2026 r. |
| Wielka Brytania | Zasymilowane rozporządzenia 1935/2004 i 2023/2006 (GB); Irlandia Północna stosuje przepisy UE | Te same zasady co w UE |
| USA | Ramy FDA dla kontaktu z żywnością (21 CFR 174-178, GRAS, prior sanction lub skuteczne Food Contact Notification) | Składniki farb muszą mieć ważną podstawę stosowania w opakowaniach do żywności; należy potwierdzić stanowisko dostawcy dla konkretnego zastosowania |
Pełny przegląd dokumentów, o które zwykle prosi dział jakości sieci, znajdą Państwo w poradniku Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością w UE, Wielkiej Brytanii i USA.
Farby niskomigracyjne i wolne od olejów mineralnych
„Niskomigracyjne” oznacza systemy farb sformułowane i badane tak, aby migracja ich składników pozostawała poniżej obowiązujących limitów przy użyciu zgodnym z przeznaczeniem. W przypadku owijek do żywności kupujący zwykle oczekują wodnych lub niskomigracyjnych systemów farb wolnych od składników na bazie olejów mineralnych. Wynika to zarówno z tego, że węglowodory olejów mineralnych (MOSH/MOAH) są uznanym problemem w papierowych opakowaniach do żywności, jak i z tego, że wiele sieci i detalistów ma własne ograniczenia. Obecnie nie ma wiążącego unijnego limitu dla olejów mineralnych w opakowaniach, więc wymagania wynikają zazwyczaj ze specyfikacji klientów.
Czy druk może wpływać na odporność na tłuszcz lub zapach?
Może, jeśli farba lub jej suszenie zmienia powierzchnię papieru albo pozostawia pozostałości. Druk na stronie niestykającej się z żywnością przy umiarkowanym pokryciu zwykle nie zmienia strony kontaktu z żywnością, ale duże pełne pola i słabo wyschnięta farba mogą pogorszyć właściwości barierowe, zapach i posmak.
Kontrole, które warto uwzględnić przy akceptacji nowej owijki:
- Odporność na tłuszcz na zadrukowanych próbkach, a nie tylko na papierze niezadrukowanym, zwłaszcza w projektach z dużymi pełnymi polami (metody opisano w poradniku Test KIT i klasy odporności na tłuszcz).
- Zapach i obcy smak, oceniane metodami sensorycznymi, takimi jak seria EN 1230 dla papieru i kartonu.
- Odporność zadrukowanej strony na tarcie, także przy dotyku tłustymi palcami.
- Badania migracji lub ekstrakcji, jeśli wymaga tego specyfikacja bezpieczeństwa żywności sieci.
Pobieranie próbek i akceptację przedprodukcyjną omówiono w poradniku Pobieranie próbek i kontrola jakości opakowań.
Lista kontrolna projektu zadrukowanej owijki z papieru tłuszczoodpornego
Przed wysłaniem projektu należy potwierdzić:
- wskazana jest strona kontaktu z żywnością, a nadruk znajduje się na stronie przeciwnej,
- liczba kolorów i odniesienia Pantone, wraz z oczekiwaniami co do koloru na wybranym papierze (biały, naturalny lub brązowy),
- projekt zbudowany jako otwarty, ciągły rapport albo spasowany z każdym arkuszem, jeśli tak uzgodniono,
- pokrycie umiarkowane, bez dużych pełnych pól i fotografii na spad,
- cienkie linie i mały tekst sprawdzone pod kątem odwzorowania możliwego we fleksografii (należy unikać małego tekstu negatywowego),
- długość rapportu i odstępy między logo dopasowane do rozmiaru arkusza lub długości odrywanego odcinka,
- określone wymagania dotyczące farb: wodne lub niskomigracyjne, wolne od olejów mineralnych, potrzebne odniesienia zgodności,
- uzgodniona ścieżka akceptacji: proof cyfrowy, wydruk próbny na papierze produkcyjnym lub akceptacja przy maszynie.
Zapytanie można złożyć na stronie poświęconej papierowi tłuszczoodpornemu z nadrukiem albo przesłać projekt do oceny pod kątem druku i kontaktu z żywnością.