Etykiety na żywność: czego wymagają przepisy UE i Wielkiej Brytanii dla żywności opakowanej

Które przepisy mają zastosowanie: żywność opakowana, PPDS czy nieopakowana?

Rozróżnia się trzy sytuacje. Żywność opakowana musi nosić pełny zestaw obowiązkowych danych. Żywność pakowana do bezpośredniej sprzedaży (PPDS) i żywność nieopakowana podlegają łagodniejszym zasadom, ustalanym na poziomie krajowym. W UE informacja o alergenach jest obowiązkowa we wszystkich trzech przypadkach, a o pozostałych wymogach decydują państwa członkowskie.

W praktyce „pakowana do bezpośredniej sprzedaży” oznacza żywność zapakowaną w tym samym miejscu, w którym jest oferowana konsumentowi, i będącą w opakowaniu, zanim klient ją zamówi lub wybierze, na przykład kanapki przygotowane rano i zapakowane do lady chłodniczej. Żywność przygotowana i zapakowana po złożeniu zamówienia zasadniczo nie jest PPDS. Brytyjska Food Standards Agency (FSA) publikuje wytyczne i narzędzie decyzyjne, które pomaga ustalić właściwą kategorię; warto z niego korzystać w przypadkach granicznych. Dla żywności sprzedawanej w Szkocji równoważne wytyczne publikuje Food Standards Scotland.

Co musi znaleźć się na etykiecie żywności opakowanej w UE?

Art. 9 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 wymienia obowiązkowe dane: nazwę środka spożywczego, wykaz składników, alergeny, ilość niektórych składników, ilość netto, datę minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia, warunki przechowywania i stosowania, nazwę i adres podmiotu działającego na rynku spożywczym, kraj lub miejsce pochodzenia tam, gdzie jest to wymagane, instrukcję stosowania, jeśli jest potrzebna, rzeczywistą zawartość alkoholu dla napojów powyżej 1,2% obj. oraz informację o wartości odżywczej.

Rozporządzenie stosuje się od 13 grudnia 2014 r., a informacja o wartości odżywczej stała się obowiązkowa 13 grudnia 2016 r. (art. 55). Dla projektu etykiety istotne są dodatkowo następujące kwestie:

• To samo pole widzenia: nazwa środka spożywczego, ilość netto i rzeczywista zawartość alkoholu (jeśli dotyczy) muszą znajdować się w tym samym polu widzenia (art. 13 ust. 5).
• Język: obowiązkowe informacje muszą być podane w języku łatwo zrozumiałym dla konsumentów w państwie członkowskim, w którym żywność jest sprzedawana, a państwa członkowskie mogą wymagać określonych języków urzędowych (art. 15). Dopuszczalne jest umieszczenie kilku języków obok siebie.
• Małe opakowania: gdy największa powierzchnia opakowania wynosi poniżej 10 cm², na opakowaniu obowiązkowe są tylko nazwa, alergeny, ilość netto i data trwałości, a wykaz składników należy udostępnić w inny sposób lub na żądanie (art. 16 ust. 2). Na takich opakowaniach nie jest też wymagana informacja o wartości odżywczej.
• Informacje dobrowolne nie mogą wprowadzać w błąd i muszą być jednoznaczne (art. 36), co ma znaczenie dla każdego dodatkowego tekstu drukowanego na etykiecie.

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne na etykiecie żywności podlegają odrębnym przepisom (rozporządzenie (WE) nr 1924/2006) i wykraczają poza zakres tego poradnika.

Jak oznaczać alergeny na etykiecie żywności?

Alergeny muszą znajdować się w wykazie składników i być wyróżnione tak, aby odróżniały się od reszty tekstu. Jeśli wykazu składników nie ma, etykieta podaje słowo „zawiera”, a po nim nazwę alergenu. Załącznik II rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 wymienia 14 substancji.

Te 14 alergenów to: zboża zawierające gluten (pszenica, żyto, jęczmień, owies i szczepy hybrydowe), skorupiaki, jaja, ryby, orzeszki ziemne, soja, mleko (łącznie z laktozą), orzechy (migdały, orzechy laskowe, orzechy włoskie, orzechy nerkowca, orzechy pekan, orzechy brazylijskie, pistacje i orzechy makadamia), seler, gorczyca, nasiona sezamu, dwutlenek siarki i siarczyny w stężeniu powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/litr, łubin oraz mięczaki. Załącznik II przewiduje wyłączenia dla niektórych składników pochodnych.

Art. 21 wymaga, aby nazwa alergenu była wyróżniona przez skład, który wyraźnie odróżnia ją od reszty wykazu, na przykład przez krój pisma, styl lub kolor tła. Stosuje się pogrubienie, wersaliki lub kontrastowe tło. Jeśli kilka składników pochodzi z tego samego alergenu, etykieta musi to jasno wskazywać dla każdego z nich. To samo podejście do wyróżniania stosuje się w Wielkiej Brytanii do żywności PPDS, dlatego etykieta drukowana dla PPDS ma zwykle taki sam układ jak etykieta żywności opakowanej, tylko z mniejszą liczbą pól.

Sformułowania typu „może zawierać” są dobrowolne i nie podlegają w tym rozporządzeniu żadnej narzuconej formule; powinny opierać się na rzetelnej ocenie ryzyka alergenowego i nie zastępują kontroli alergenów.

Jaka jest minimalna wielkość czcionki na etykietach żywności?

Obowiązkowe informacje muszą być drukowane znakami o wysokości x wynoszącej co najmniej 1,2 mm, a co najmniej 0,9 mm, gdy największa powierzchnia opakowania jest mniejsza niż 80 cm² (art. 13 ust. 2 i 3). Wysokość x to wysokość małej litery „x”, zdefiniowana w załączniku IV; nie jest to rozmiar w punktach.

Dla dostawcy etykiet oznacza to, że rozmiar pisma mierzy się na gotowym wydruku, a ten sam rozmiar w punktach w różnych krojach pisma może dawać różną wysokość x. Typowym problemem są kroje wąskie i małe etykiety. W zamówieniu należy określić minimalną wysokość x, poprosić o proof i ją zmierzyć. Obowiązkowy tekst musi być też wyraźnie czytelny: nie może być zasłonięty przez zagięcia, szwy ani zakładki, ani przerywany innymi elementami graficznymi (art. 13 ust. 1). Przezroczysta etykieta na opakowaniu ze wzorem albo okrągła naklejka zamykająca, która zakrywa fragment wykazu składników, może sprawić, że tekst zgodny z wymogami stanie się nieczytelny.

Co zmieniło Natasha's Law w brytyjskich etykietach żywności?

Od 1 października 2021 r. żywność pakowana do bezpośredniej sprzedaży w Wielkiej Brytanii musi nosić nazwę środka spożywczego i pełny wykaz składników z wyróżnionymi alergenami, bezpośrednio na opakowaniu lub na przymocowanej do niego etykiecie. W Anglii zmianę wprowadziły przepisy Food Information (Amendment) (England) Regulations 2019 (SI 2019/1218), powszechnie nazywane Natasha's Law; Szkocja (SSI 2021/70), Walia i Irlandia Północna przyjęły równoważne przepisy z tą samą datą wejścia w życie.

Najważniejsze zasady wynikające z przepisów i wytycznych FSA:

• Wymóg obejmuje żywność PPDS oferowaną konsumentowi końcowemu lub zakładowi żywienia zbiorowego. Nie dotyczy ofert składanych za pomocą środków porozumiewania się na odległość, choć informacja o alergenach nadal musi być dostępna dla nabywcy.
• Wyłączenie obowiązuje, gdy największa powierzchnia opakowania wynosi poniżej 10 cm² (zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia).
• Etykieta może znajdować się na opakowaniu lub na przymocowanej do niego etykiecie, dlatego powszechne są drukarki termiczne na miejscu i gotowe etykiety bazowe z nadrukiem.
• Oznaczenia dat, ilość netto i informacja o wartości odżywczej nie są wymagane dla żywności PPDS na mocy tej zmiany, ale dla konkretnego produktu mogą obowiązywać inne wymogi.
• Wytyczne FSA obejmują Anglię, Irlandię Północną i Walię; dla Szkocji wytyczne publikuje Food Standards Scotland. Podczas projektowania etykiet należy sprawdzić aktualną wersję obu dokumentów.

Jak to wpływa na specyfikację i druk etykiet?

Za treść etykiety odpowiada firma spożywcza, a producent etykiet odpowiada za dokładne wydrukowanie dostarczonego projektu. Treść, układ i pola zmienne należy opisać jasno, aby drukarnia mogła je odtworzyć bez żadnych zmian.

• Treść dostarcza i zatwierdza firma spożywcza. Drukarnia nie sprawdza poprawności informacji o alergenach ani składnikach i nie należy tego od niej oczekiwać.
• Tekst stały i zmienny: marka, nazwa i elementy stałe drukowane są wcześniej; daty, masy i teksty zależne od receptury drukowane są na miejscu przez drukarkę termiczną lub specjalny system.
• Zmiany receptur: każda nowa lub zmieniona receptura oznacza aktualizację etykiety. Wielkość zamówienia rolek warto dopasować do częstotliwości zmian receptur, aby uniknąć nieaktualnych zapasów.
• Miejsce: wyróżnienie alergenów, minimalna wysokość x i kilka wersji językowych zajmują przestrzeń. Rozmiar etykiety należy dopasować do treści, a nie odwrotnie; szczegóły w poradniku Etykiety w rolkach czy naklejki w arkuszach.
• Materiał: etykiety na torebkach piekarniczych czy opakowaniach kanapek mają kontakt z tłuszczem, skroploną parą i chłodem, dlatego znaczenie ma materiał licowy i klej; więcej w poradniku Materiały na naklejki i etykiety.
• Umiejscowienie: szwy, zgrzewy ani naklejki zamykające nie mogą zakrywać obowiązkowego tekstu, a ozdobnej naklejki nie należy używać jako etykiety wymaganej prawem.

Co zwykle zawiera etykieta w piekarni lub w gastronomii na wynos?

Etykieta na zapakowanych wyrobach piekarniczych zawiera zwykle nazwę środka spożywczego, składniki z wyróżnionymi alergenami, ilość netto, oznaczenie daty, warunki przechowywania, nazwę i adres podmiotu oraz informację o wartości odżywczej tam, gdzie jest wymagana. Dla produktów PPDS w Wielkiej Brytanii zawiera nazwę i wykaz składników z wyróżnionymi alergenami, a pozostałe pola są opcjonalne lub zależą od przepisów krajowych.

Typowa ścieżka decyzyjna:

• Produkt przygotowany i zapakowany przed sprzedażą oraz sprzedawany w tym samym sklepie: w Wielkiej Brytanii PPDS; w UE wymagane są alergeny, a pozostałe dane zależą od przepisów krajowych.
• Produkt zapakowany i sprzedawany przez inny podmiot lub w automacie sprzedażowym: zasadniczo żywność opakowana, z pełnym zestawem danych.
• Produkt przygotowany po złożeniu zamówienia przez klienta: żywność nieopakowana, z informacją o alergenach dostępną w inny sposób.

Okrągłe naklejki z logo na torebkach pełnią funkcję marketingową i zamykającą; nie zastępują etykiety wymaganej prawem. Gdy naklejka ma też pokazywać otwarcie opakowania, zob. poradnik Torby na wynos z plombą zabezpieczającą.

Jakie inne przepisy dotyczą oznakowania opakowań?

Etykiety z informacjami o żywności są odrębne od innych oznaczeń na opakowaniu. Zharmonizowana etykieta do sortowania materiałów w UE, wprowadzana przez PPWR, to inny obowiązek, opisany w poradniku Wymogi dotyczące oznakowania opakowań w PPWR. Sformułowania środowiskowe, takie jak „nadające się do recyklingu” czy „kompostowalne”, są deklaracjami omówionymi w poradniku Opakowania nadające się do recyklingu, kompostowalne i biodegradowalne. Status samego opakowania jako materiału przeznaczonego do kontaktu z żywnością opisuje poradnik Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością w UE, Wielkiej Brytanii i USA. Krajowe przepisy dotyczące języka i żywności PPDS różnią się między państwami UE, dlatego należy je potwierdzić dla każdego rynku (po niemiecku temat wyszukiwany jest jako Lebensmittelkennzeichnung, po holendersku jako etikettering van levensmiddelen).

Co przekazać producentowi etykiet?

Należy przesłać projekt graficzny lub dokładny tekst, wymaganie dotyczące minimalnej czytelności oraz warunki, w jakich etykieta będzie używana. Dzięki temu drukarnia może dobrać rozmiar, przygotować proof i wycenić zamówienie na tych samych założeniach.

• Ostateczny tekst i układ etykiety, zatwierdzone przez firmę spożywczą
• Które pola są stałe, a które drukowane na miejscu, oraz model drukarki używanej na miejscu
• Minimalna wysokość x lub minimalny rozmiar pisma w punktach oraz wymóg wykonania proofu
• Rozmiar i kształt etykiety oraz format (rolka na gilzie, kierunek odwijania lub arkusze)
• Materiał licowy i klej dobrane do powierzchni i warunków (tłuszcz, chłód, wilgoć)
• Języki i rynki
• Wymagania dotyczące koloru i wyróżnienia alergenów
• Nakład na jeden projekt i spodziewana częstotliwość zmian

Specyfikację prosimy przesłać przez stronę kontaktową. Materiały i formaty są potwierdzane na etapie wyceny i przeglądu technicznego. Pełną strukturę zapytania opisuje Poradnik zapytania ofertowego (RFQ) na opakowania.

Odzież podlega innym zasadom: informacje o składzie włókien i pielęgnacji regulują przepisy tekstylne, opisane w poradniku Co nadrukować na zawieszce odzieżowej.