Bir fırın, şarküteri ya da hazır yemek (food-to-go) işletmesi tek bir baskılı etiket sipariş etmeden önce şu soruya yanıt vermelidir: bu gıda ambalajlı mı, doğrudan satış için önceden mi ambalajlanıyor, yoksa ambalajsız mı satılıyor? Etiketin zorunlu bilgilerin tamamını mı, yalnızca gıdanın adını ve alerjenleri vurgulanmış içindekiler listesini mi taşıyacağını, yoksa hiç etiket gerekmeyip alerjen bilgisinin başka bir yolla mı verileceğini bu yanıt belirler. Bu rehber, AB ve Birleşik Krallık kurallarının ana hatlarını sade bir dille anlatır, bunların fiziksel etiket için ne anlama geldiğini açıklar ve etiket üreticisinin sizden neye ihtiyaç duyduğunu belirtir. Rehber genel bilgi niteliğindedir, hukuki danışmanlık değildir; ürününüze ilişkin gereklilikleri yerel denetim otoritenizle veya bir gıda hukuku danışmanıyla teyit edin. Rehber, özel baskılı sticker ve etiketler kategorisinin bir parçasıdır.
Hangi kurallar geçerli: ambalajlı gıda, PPDS veya ambalajsız gıda?
Üç durum farklı ele alınır. Ambalajlı gıdada zorunlu bilgilerin tamamı yer alır. Doğrudan satış için önceden ambalajlanmış gıda (PPDS) ve ambalajsız gıda ise ulusal düzeyde belirlenen daha hafif kurallara tabidir. AB'de alerjen bilgisi üç durumda da zorunludur; geri kalanına Üye Devletler karar verir.
| Durum | AB (Regulation (EU) No 1169/2011) | Birleşik Krallık |
|---|---|---|
| Ambalajlı gıda | Ambalajda veya ona iliştirilmiş etikette zorunlu bilgilerin tamamı (Madde 9(1)) | Büyük Britanya'da iç hukuka alınmış (assimilated) tüzük kapsamında aynı bilgiler; Kuzey İrlanda'da AB Tüzüğü uygulanmaya devam eder |
| Doğrudan satış için önceden ambalajlanmış gıda (müşteri sipariş vermeden önce satış noktasında ambalajlanan) | Alerjen bilgisi zorunlu (Madde 44(1)(a)); diğer bilgiler yalnızca Üye Devlet gerektiriyorsa | Gıdanın adı ve alerjenleri vurgulanmış tam içindekiler listesi; ambalajın üzerinde veya iliştirilmiş etikette (1 Ekim 2021'den itibaren dört Birleşik Krallık ülkesinin tamamında, ayrı ulusal düzenlemelerle) |
| Ambalajsız gıda veya müşterinin isteği üzerine ambalajlanan gıda | Alerjen bilgisi zorunlu (Madde 44(1)(a)); diğer bilgiler yalnızca ulusal kurallar gerektiriyorsa | Alerjen bilgisi erişilebilir olmalıdır, ancak mutlaka etiket üzerinde olması gerekmez |
Uygulamada “doğrudan satış için önceden ambalajlanmış”, tüketiciye sunulduğu yerde ambalajlanan ve müşteri sipariş vermeden ya da seçmeden önce ambalajında bulunan gıda demektir; sabah hazırlanıp soğutmalı dolap için sarılan sandviçler buna örnektir. Müşteri sipariş verdikten sonra hazırlanan ve ambalajlanan gıda genellikle PPDS sayılmaz. Food Standards Agency (FSA), hangi kategorinin geçerli olduğunu belirlemek için rehber ve bir karar aracı yayımlar; sınırda kalan durumlarda bunu kullanın. İskoçya'da satılan gıda için eşdeğer rehberi Food Standards Scotland yayımlar.
AB'de ambalajlı gıda etiketinde neler yer almalıdır?
(AB) No 1169/2011 sayılı Tüzüğün 9(1). maddesi zorunlu bilgileri sıralar: gıdanın adı, içindekiler listesi, alerjenler, bazı bileşenlerin miktarı, net miktar, asgari dayanıklılık tarihi veya “son tüketim tarihi”, saklama ve kullanım koşulları, gıda işletmecisinin adı ve adresi, gereken durumlarda menşei ülke veya geliş yeri, gerektiğinde kullanım talimatı, hacimce %1,2'nin üzerinde alkol içeren içeceklerde alkol oranı ve besin değeri bildirimi.
Tüzük 13 Aralık 2014'ten itibaren uygulanmaya başlamıştır; besin değeri bildirimi 13 Aralık 2016'dan itibaren zorunlu hale gelmiştir (Madde 55). Etiket tasarımı açısından ayrıca şu noktalar önemlidir:
- Aynı görüş alanı: gıdanın adı, net miktar ve (varsa) alkol oranı aynı görüş alanında yer almalıdır (Madde 13(5)).
- Dil: zorunlu bilgiler, gıdanın satıldığı Üye Devletteki tüketicilerin kolayca anlayabileceği bir dilde verilmelidir; Üye Devletler belirli resmi dillerin kullanılmasını isteyebilir (Madde 15). Birden fazla dil birlikte yer alabilir.
- Küçük ambalajlar: ambalajın en büyük yüzeyi 10 cm²'nin altındaysa ambalajda yalnızca ad, alerjenler, net miktar ve dayanıklılık tarihi zorunludur; içindekiler listesi başka bir yolla veya talep üzerine verilmelidir (Madde 16(2)). Bu tür ambalajlarda besin değeri bildirimi de gerekmez.
- Gönüllü bilgiler yanıltıcı olmamalı ve açık olmalıdır (Madde 36); bu, etiket üzerine basılan ek ifadeler için önem taşır.
Gıda etiketindeki besin ve sağlık beyanları ayrı kurallara (Regulation (EC) No 1924/2006) tabidir ve bu rehberin kapsamı dışındadır.
Alerjenler gıda etiketinde nasıl gösterilmelidir?
Alerjenler içindekiler listesinde, metnin geri kalanından ayırt edilecek şekilde vurgulanarak yer almalıdır. İçindekiler listesi yoksa etiket “içerir” ifadesini ve ardından alerjenin adını taşır. (AB) No 1169/2011 sayılı Tüzüğün Ek II'si 14 maddeyi sıralar.
14 alerjen şunlardır: glüten içeren tahıllar (buğday, çavdar, arpa, yulaf ve melezlenmiş türleri), kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt (laktoz dahil), sert kabuklu yemişler (badem, fındık, ceviz, kaju, pikan cevizi, Brezilya cevizi, antep fıstığı ve makadamya), kereviz, hardal, susam, 10 mg/kg veya 10 mg/litrenin üzerinde kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla (lupin) ve yumuşakçalar. Ek II'de bazı türev bileşenler için istisnalar tanımlanmıştır.
Madde 21, alerjen adının listenin geri kalanından yazı tipi, stil veya arka plan rengi ile açıkça ayrılmasını şart koşar. Pratikte kalın yazı, büyük harf veya zıt renkli zemin kullanılır. Birden çok bileşen aynı alerjenden geliyorsa etiket bunu her bileşen için açıkça göstermelidir. Aynı vurgu yaklaşımı Birleşik Krallık'ta PPDS gıda için de geçerlidir; bu nedenle PPDS için basılan etiket genellikle ambalajlı gıda etiketiyle aynı yerleşimi kullanır, yalnızca daha az alan içerir.
“İçerebilir” gibi ifadeler gönüllüdür ve bu Tüzükte belirlenmiş bir kalıba bağlı değildir; doğru bir alerjen risk değerlendirmesine dayanmalı ve alerjen kontrollerinin yerine geçmemelidir.
Gıda etiketlerinde asgari yazı boyutu nedir?
Zorunlu bilgiler, x yüksekliği en az 1,2 mm olan karakterlerle basılmalıdır; ambalajın en büyük yüzeyi 80 cm²'nin altındaysa bu değer en az 0,9 mm'dir (Madde 13(2) ve (3)). x yüksekliği, küçük harf “x”in yüksekliğidir ve Ek IV'te tanımlanmıştır; punto değeri değildir.
Etiket üreticisi açısından bunun anlamı şudur: yazı boyutu basılı sonuç üzerinde ölçülür ve farklı yazı tiplerinde aynı punto farklı x yüksekliği verebilir. Dar yazı tipleri ve küçük etiketler genellikle sorun çıkarır. Siparişte asgari x yüksekliğini belirtin, prova isteyin ve ölçün. Zorunlu metin ayrıca açıkça okunabilir olmalıdır: kıvrımlar, dikişler veya üst üste binmelerle gizlenmemeli, başka basılı unsurlarla kesintiye uğramamalıdır (Madde 13(1)). Desenli bir ambalaj üzerindeki şeffaf etiket ya da içindekiler listesinin bir kısmını kapatan yuvarlak bir mühür, aksi halde uygun olan metni okunamaz hale getirebilir.
Natasha's Law, Birleşik Krallık gıda etiketlerinde neyi değiştirdi?
1 Ekim 2021'den bu yana Birleşik Krallık'ta doğrudan satış için önceden ambalajlanmış gıda, gıdanın adını ve alerjenleri vurgulanmış tam bir içindekiler listesini doğrudan ambalajın üzerinde veya ona iliştirilmiş bir etikette taşımalıdır. İngiltere'de bu değişiklik, yaygın adıyla Natasha's Law olarak bilinen Food Information (Amendment) (England) Regulations 2019 (SI 2019/1218) ile gelmiştir; İskoçya (SSI 2021/70), Galler ve Kuzey İrlanda aynı başlangıç tarihiyle eşdeğer düzenlemeler yapmıştır.
Düzenleme metninden ve FSA rehberinden çıkan noktalar:
- Zorunluluk, nihai tüketiciye veya toplu yemek hizmeti sağlayıcısına sunulan PPDS gıdayı kapsar. Uzaktan iletişimle yapılan satış tekliflerine uygulanmaz; yine de alerjen bilgisi alıcıya sunulabilir olmalıdır.
- Ambalajın en büyük yüzeyi 10 cm²'nin altındaysa bir muafiyet geçerlidir (Tüzüğün Madde 16(2) yaklaşımı).
- Bilgiler doğrudan ambalaja basılabilir veya ambalaja iliştirilmiş bir etikette verilebilir; bu nedenle yerinde termal etiket yazıcıları ve önceden basılmış taban etiketler yaygındır.
- Bu değişiklik kapsamında PPDS gıdada tarih bilgisi, net miktar ve besin değeri bildirimi zorunlu değildir; ancak ilgili ürüne başka gereklilikler uygulanabilir.
- FSA rehberi İngiltere, Kuzey İrlanda ve Galler'i kapsar; İskoçya için rehberi Food Standards Scotland yayımlar. Etiketleri tasarlarken her ikisinin de güncel sürümünü kontrol edin.
Bu kurallar etiket siparişini ve baskısını nasıl etkiler?
Etiket içeriğinin sorumluluğu gıda işletmesine aittir; etiket üreticisi ise kendisine iletilen baskı dosyasını doğru biçimde basmakla yükümlüdür. İçeriği, yerleşimi ve değişken alanları net biçimde belirtin; böylece baskıcı bunları hiçbir şeyi değiştirmeden basabilir.
- İçerik gıda işletmesi tarafından sağlanır ve onaylanır. Baskıcı alerjen veya bileşen doğruluğunu kontrol etmez ve ondan bunun beklenmemesi gerekir.
- Sabit ve değişken metin: marka, ad ve sabit unsurlar önceden basılır; tarihler, ağırlıklar ve reçeteye özgü metinler yerinde termal yazıcı veya amaca uygun bir sistemle basılır.
- Reçete değişiklikleri: her yeni veya değişen reçete bir etiket güncellemesi anlamına gelir. Rulo adetlerini reçetelerin değişme sıklığına göre belirleyin; böylece kullanılmayan stok birikmez.
- Alan: alerjen vurgusu, asgari x yüksekliği ve birden fazla dil yer kaplar. Etiketi içeriğe göre boyutlandırın, tersini yapmayın; bkz. rulo etiket mi tabaka sticker mı.
- Malzeme: ekmek torbalarındaki veya sandviç ambalajlarındaki etiketler yağ, yoğuşma ve soğukla karşılaşır; bu yüzden yüzey malzemesi ve yapışkan seçimi önemlidir; bkz. sticker ve etiket malzemeleri.
- Konum: dikişlerin, mühürlerin veya kapama sticker'larının zorunlu metni kapatmasına izin vermeyin ve dekoratif bir sticker'ı yasal etiket olarak kullanmayın.
Fırın ürünleri ve hazır yemek etiketinde tipik olarak neler bulunur?
Ambalajlı fırın ürünlerinde etiket genellikle gıdanın adını, alerjenleri vurgulanmış içindekiler listesini, net miktarı, tarih bilgisini, saklama talimatlarını, işletmecinin adını ve adresini ve gerekli durumlarda besin değeri bildirimini taşır. Birleşik Krallık'taki PPDS ürünlerde etiket, adı ve alerjenleri vurgulanmış içindekiler listesini taşır; diğer alanlar isteğe bağlıdır veya ulusal kurallara bağlıdır.
Tipik bir karar akışı:
- Satıştan önce hazırlanıp sarılan ve aynı dükkânda satılan ürün: Birleşik Krallık'ta PPDS; AB'de alerjenler zorunlu, diğer bilgiler ulusal kurallara bağlı.
- Sarılıp başka bir işletme üzerinden veya otomatla satılan ürün: genellikle ambalajlı gıda, zorunlu bilgilerin tamamıyla.
- Müşteri sipariş verdikten sonra hazırlanan ürün: ambalajsız gıda; alerjen bilgisi başka yollarla erişilebilir olmalıdır.
Torbalar üzerindeki yuvarlak logo mühürleri markalama ve kapama içindir; yasal etiketin yerine geçmez. Bir mührün aynı zamanda açıldığını da göstermesi gerekiyorsa açıldığı belli olan paket servis çantalarına bakın.
Diğer etiket kuralları nerede devreye girer?
Gıda bilgisi etiketleri, ambalajdaki diğer etiketlerden ayrıdır. AB'nin PPWR kapsamındaki uyumlaştırılmış malzeme ayrıştırma etiketi farklı bir yükümlülüktür ve PPWR etiketleme gereklilikleri rehberinde ele alınır. “Geri dönüştürülebilir” veya “kompostlanabilir” gibi çevresel ifadeler bir beyandır ve geri dönüştürülebilir, kompostlanabilir ve biyobozunur ambalaj rehberinde anlatılır. Ambalajın kendisinin gıda ile temas durumu ise AB, Birleşik Krallık ve ABD'de gıda ile temas eden ambalajlarda uygunluk rehberinde ele alınır. Dil ve PPDS gıdaya ilişkin ulusal kurallar AB ülkeleri arasında farklılık gösterir; bu nedenle her pazar için teyit edin (Almanca aramalarda konu Lebensmittelkennzeichnung, Hollandaca aramalarda etikettering van levensmiddelen olarak geçer).
Etiket üreticinize ne göndermelisiniz?
Baskı dosyasını veya tam metni, asgari okunabilirlik gereksinimini ve etiketin karşılaşacağı koşulları iletin. Böylece etiket baskıcısı aynı varsayımlara göre boyutlandırma, prova ve fiyatlandırma yapabilir.
- Gıda işletmesi tarafından onaylanmış nihai etiket metni ve yerleşim
- Hangi alanların sabit, hangilerinin yerinde basıldığı ve yerinde kullanılan yazıcı modeli
- Asgari x yüksekliği veya asgari punto ve prova gereksinimi
- Etiket boyutu ve şekli ile format (kuka çapı ve sarım yönüyle rulo ya da tabaka)
- Ambalaj yüzeyine ve koşullara (yağ, soğuk, nem) uygun yüzey malzemesi ve yapışkan
- Diller ve pazarlar
- Alerjenler için renk ve vurgu gereksinimleri
- Tasarım başına adet ve beklenen değişiklik sıklığı
Teknik özellikleri iletişim sayfası üzerinden iletin. Malzemeler ve formatlar, fiyat teklifi ve teknik inceleme aşamasında teyit edilir. Teklif talebinin tam yapısı için ambalaj teklif talebi (RFQ) rehberine bakın.
Hazır giyimde durum farklıdır: elyaf ve bakım bilgileri tekstil kurallarına tabidir; bu konu giyim askılı etiketlerine neler basılmalıdır rehberinde anlatılır.