Etiketten voor levensmiddelen: wat EU- en VK-regels eisen bij voorverpakte producten

Welke regels gelden: voorverpakt, PPDS of los verkocht?

Drie situaties worden verschillend behandeld. Voorverpakte levensmiddelen dragen de volledige lijst met verplichte vermeldingen. Voor directe verkoop voorverpakte levensmiddelen (PPDS) en losse levensmiddelen volgen lichtere regels, die nationaal worden vastgesteld. In de EU is allergeneninformatie in alle drie de gevallen verplicht; de lidstaten bepalen de rest.

In de praktijk betekent “voor directe verkoop voorverpakt” dat het product wordt verpakt op dezelfde plaats waar het aan de consument wordt aangeboden en al in die verpakking zit voordat de klant het bestelt of kiest, zoals sandwiches die ’s ochtends worden gemaakt en ingepakt voor de koelvitrine. Levensmiddelen die na de bestelling van de klant worden bereid en verpakt, vallen over het algemeen niet onder PPDS. De Food Standards Agency (FSA) publiceert richtsnoeren en een beslishulp om te bepalen welke categorie van toepassing is; gebruik die bij twijfelgevallen. Voor levensmiddelen die in Schotland worden verkocht, publiceert Food Standards Scotland de vergelijkbare richtsnoeren.

Wat moet er op een etiket van voorverpakte levensmiddelen in de EU staan?

Artikel 9, lid 1, van Verordening (EU) nr. 1169/2011 somt de verplichte vermeldingen op: de naam van het levensmiddel, de ingrediëntenlijst, allergenen, de hoeveelheid van bepaalde ingrediënten, de nettohoeveelheid, de datum van minimale houdbaarheid of de uiterste gebruiksdatum (“te gebruiken tot”), bewaar- en gebruiksvoorschriften, de naam en het adres van de exploitant van het levensmiddelenbedrijf, het land van herkomst of de oorsprongsplaats waar vereist, een gebruiksaanwijzing waar nodig, het alcoholgehalte van dranken met meer dan 1,2 volumeprocent en een voedingswaardedeclaratie.

De verordening is van toepassing sinds 13 december 2014; de voedingswaardedeclaratie is verplicht sinds 13 december 2016 (artikel 55). Voor het etiketontwerp zijn nog enkele punten van belang:

• Zelfde gezichtsveld: de naam van het levensmiddel, de nettohoeveelheid en het alcoholgehalte (waar van toepassing) moeten in hetzelfde gezichtsveld staan (artikel 13, lid 5).
• Taal: verplichte informatie moet staan in een taal die de consumenten in de lidstaat van verkoop gemakkelijk begrijpen, en lidstaten kunnen bepaalde officiële talen eisen (artikel 15). Er mogen meerdere talen naast elkaar staan.
• Kleine verpakkingen: als het grootste oppervlak van de verpakking kleiner is dan 10 cm², zijn op de verpakking alleen de naam, de allergenen, de nettohoeveelheid en de houdbaarheidsdatum verplicht, en moet de ingrediëntenlijst op een andere manier of op verzoek worden verstrekt (artikel 16, lid 2). Ook de voedingswaardedeclaratie is voor dergelijke verpakkingen niet vereist.
• Vrijwillige informatie mag niet misleidend zijn en moet duidelijk zijn (artikel 36), wat van belang is voor extra tekst op een etiket.

Voedings- en gezondheidsclaims op een etiket vallen onder aparte regels (Verordening (EG) nr. 1924/2006) en blijven in deze gids buiten beschouwing.

Hoe moeten allergenen op een etiket worden vermeld?

Allergenen moeten in de ingrediëntenlijst staan en worden benadrukt, zodat ze opvallen ten opzichte van de rest van de tekst. Ontbreekt een ingrediëntenlijst, dan vermeldt het etiket “bevat” gevolgd door de naam van het allergeen. Bijlage II van Verordening (EU) nr. 1169/2011 noemt de 14 stoffen.

De 14 allergenen zijn: glutenbevattende granen (tarwe, rogge, gerst, haver en gekruiste soorten), schaaldieren, eieren, vis, pinda's, soja, melk (inclusief lactose), noten (amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten), selderij, mosterd, sesamzaad, zwaveldioxide en sulfieten in concentraties van meer dan 10 mg/kg of 10 mg/liter, lupine en weekdieren. Voor sommige afgeleide ingrediënten geldt in bijlage II een uitzondering.

Artikel 21 vereist dat de naam van het allergeen wordt benadrukt door een opmaak die zich duidelijk onderscheidt van de rest van de lijst, bijvoorbeeld door lettertype, letterstijl of achtergrondkleur. In de praktijk ziet u vet, hoofdletters of een contrasterende achtergrond. Als meerdere ingrediënten van hetzelfde allergeen afkomstig zijn, moet het etiket dat voor elk ingrediënt duidelijk maken. Dezelfde manier van benadrukken geldt in het VK voor PPDS-levensmiddelen. Daarom heeft een etiket voor PPDS meestal dezelfde opmaak als een etiket voor voorverpakte levensmiddelen, maar met minder velden.

Voor vermeldingen als “kan sporen bevatten” schrijft deze verordening geen vaste formulering voor. Ze zijn vrijwillig, moeten berusten op een deugdelijke allergenenrisicobeoordeling en vervangen geen allergenenbeheersing.

Wat is de minimale lettergrootte op etiketten voor levensmiddelen?

Verplichte informatie moet worden gedrukt met een x-hoogte van ten minste 1,2 mm, of ten minste 0,9 mm als het grootste oppervlak van de verpakking kleiner is dan 80 cm² (artikel 13, lid 2 en 3). De x-hoogte is de hoogte van de kleine letter “x”, gedefinieerd in bijlage IV, en niet de puntgrootte.

Voor een etikettenleverancier betekent dit dat de lettergrootte wordt gemeten aan het gedrukte resultaat, en dat dezelfde puntgrootte in verschillende lettertypen een andere x-hoogte kan geven. Smalle lettertypen en kleine etiketten zijn meestal het probleem. Vermeld de minimale x-hoogte in de bestelling, vraag om een drukproef en meet die na. Verplichte tekst moet bovendien goed leesbaar zijn: niet verborgen door vouwen, naden of overlappingen en niet onderbroken door andere drukwerkelementen (artikel 13, lid 1). Een transparant etiket op een verpakking met een patroon, of een rond zegel dat een deel van een ingrediëntenlijst afdekt, kan anders conforme tekst onleesbaar maken.

Wat veranderde Natasha's Law voor Britse etiketten van levensmiddelen?

Sinds 1 oktober 2021 moeten in het VK voor directe verkoop voorverpakte levensmiddelen de naam van het levensmiddel en een volledige ingrediëntenlijst met benadrukte allergenen dragen, rechtstreeks op de verpakking of op een eraan bevestigd etiket. In Engeland kwam de wijziging via de Food Information (Amendment) (England) Regulations 2019 (SI 2019/1218), algemeen bekend als Natasha's Law; Schotland (SSI 2021/70), Wales en Noord-Ierland namen gelijkwaardige regelgeving aan met dezelfde ingangsdatum.

Wat de regelgeving en de FSA-richtsnoeren verder bepalen:

• De eis geldt voor PPDS-levensmiddelen die worden aangeboden aan een eindconsument of aan een grootkeuken. Hij geldt niet bij verkoop op afstand, al moet de koper dan wel over de allergeneninformatie kunnen beschikken.
• Een uitzondering geldt als het grootste oppervlak van de verpakking kleiner is dan 10 cm² (de route van artikel 16, lid 2, van de verordening).
• Het etiket mag op de verpakking staan of op een eraan bevestigd etiket. Daarom zijn thermische etikettenprinters ter plaatse en voorgedrukte basisetiketten gangbaar.
• Datumaanduiding, nettohoeveelheid en voedingswaardedeclaratie zijn door deze wijziging niet vereist voor PPDS-levensmiddelen, maar voor het specifieke product kunnen andere eisen gelden.
• De richtsnoeren van de FSA gelden voor Engeland, Noord-Ierland en Wales; Food Standards Scotland publiceert richtsnoeren voor Schotland. Controleer van beide de actuele versie op het moment dat u etiketten ontwerpt.

Wat betekent dit voor de specificatie en het drukken van etiketten?

Het levensmiddelenbedrijf is verantwoordelijk voor de inhoud van het etiket; de etikettenfabrikant is verantwoordelijk voor het nauwkeurig drukken van het aangeleverde drukbestand. Geef inhoud, opmaak en variabele velden duidelijk op, zodat de drukker ze ongewijzigd kan reproduceren.

• Inhoud: die wordt aangeleverd en goedgekeurd door het levensmiddelenbedrijf. Een drukker controleert de juistheid van allergenen of ingrediënten niet en hoort daar ook niet om te worden gevraagd.
• Vaste en variabele tekst: merk, naam en vaste elementen worden vooraf gedrukt; data, gewichten en receptspecifieke tekst worden ter plaatse gedrukt met een thermische printer of een speciaal daarvoor gebouwd systeem.
• Receptwijzigingen: elk nieuw of gewijzigd recept betekent een etiketaanpassing. Bestel rolhoeveelheden die passen bij hoe vaak recepten veranderen, om verouderde voorraad te voorkomen.
• Ruimte: benadrukte allergenen, de minimale x-hoogte en meerdere talen vragen ruimte. Kies het etiketformaat op basis van de inhoud en niet andersom; zie onze gids over rolletiketten of velstickers.
• Materiaal: etiketten op broodzakken of sandwichverpakkingen krijgen te maken met vet, condens en kou, dus etiketmateriaal en lijm moeten daarop zijn gekozen; zie materialen voor stickers en etiketten.
• Plaatsing: laat naden, zegels of sluitstickers geen verplichte tekst afdekken en gebruik geen decoratieve sticker als wettelijk etiket.

Wat staat er doorgaans op een etiket voor bakkerij- of food-to-go-producten?

Op voorverpakte bakkerijproducten staan meestal de naam van het levensmiddel, de ingrediënten met benadrukte allergenen, de nettohoeveelheid, de datumaanduiding, bewaarinstructies, de naam en het adres van de exploitant en, waar vereist, de voedingswaardedeclaratie. Voor PPDS-producten in het VK staan de naam en de ingrediëntenlijst met benadrukte allergenen op het etiket; overige velden zijn optioneel of nationaal bepaald.

Een gebruikelijke beslisroute:

• Vóór de verkoop gemaakt en ingepakt en in dezelfde winkel verkocht: PPDS in het VK; in de EU zijn allergenen vereist, terwijl overige vermeldingen afhangen van nationale regels.
• Ingepakt en verkocht via een ander bedrijf of een automaat: in het algemeen voorverpakt, met alle verplichte vermeldingen.
• Gemaakt nadat de klant heeft besteld: los verkocht, met allergeneninformatie die op andere wijze beschikbaar is.

Ronde logozegels op zakken dienen voor branding en sluiting; ze vervangen geen wettelijk etiket. Zie afhaaltassen met garantiezegel als een zegel ook moet tonen dat de verpakking is geopend.

Welke andere etiketteringsregels gelden naast de voedselinformatie?

Etiketten met voedselinformatie staan los van andere verpakkingsetiketten. Het geharmoniseerde EU-sorteerlabel voor materialen onder de PPWR is een andere verplichting, behandeld in etiketteringseisen onder de PPWR. Milieutermen als “recyclebaar” of “composteerbaar” zijn claims en komen aan bod in recyclebare, composteerbare en biologisch afbreekbare verpakkingen. Of de verpakking zelf geschikt is voor levensmiddelencontact, wordt behandeld in naleving van de regels voor verpakkingen voor voedselcontact in de EU, het VK en de VS. Nationale regels over taal en over PPDS-levensmiddelen verschillen tussen EU-landen, dus controleer ze per markt (in Duitstalige landen heet het onderwerp Lebensmittelkennzeichnung, in het Nederlands etikettering van levensmiddelen).

Wat u aan uw etikettenfabrikant moet aanleveren

Lever het drukbestand of de exacte tekst aan, de minimale leesbaarheidseis en de omstandigheden waaraan het etiket wordt blootgesteld. Zo kan een etikettendrukker op dezelfde uitgangspunten het formaat bepalen, een drukproef maken en een offerte opstellen.

• Definitieve tekst en opmaak van het etiket, goedgekeurd door het levensmiddelenbedrijf
• Welke velden vast zijn en welke ter plaatse worden gedrukt, plus het model van de printer ter plaatse
• Minimale x-hoogte of minimale puntgrootte en de eis voor een drukproef
• Etiketformaat en vorm, en leveringsvorm (rol met kern, afwikkelrichting, of vellen)
• Etiketmateriaal en lijm voor het oppervlak en de omstandigheden (vet, kou, vocht)
• Talen en markten
• Eisen aan kleur en benadrukking van allergenen
• Aantal per ontwerp en verwachte wijzigingsfrequentie

Stuur de specificatie via de contactpagina. Materialen en formaten worden bevestigd bij de offerte en de technische beoordeling. Voor de volledige opbouw van een aanvraag, zie de gids voor de offerteaanvraag voor verpakkingen.

Bij kleding werkt het anders: vezel- en onderhoudsinformatie volgt de textielregels, behandeld in wat u op een hangetiket voor kleding laat drukken.