Karta techniczna papieru podaje odporność na tłuszcz na poziomie „KIT 8”. Konkurencyjna oferta na tańszy papier wskazuje „KIT 10”. Czy drugi papier lepiej zatrzyma tłuszcz z burgera? Niekoniecznie. Test KIT, podstawowe badanie odporności papierów do żywności na tłuszcz, mierzy jedną właściwość, czyli odpychanie oleju przez powierzchnię, i to w jednym zestawie warunków. Dobrze użyte wartości KIT pozwalają szybko i powtarzalnie wstępnie wyselekcjonować papiery; użyte w oderwaniu od innych badań mogą skłonić sieć do wyboru owijki, która przecieka w dostawie. Poniżej wyjaśniamy, jak działa test, jak czytać skalę 1-12, które inne badania uzupełniają luki oraz jak napisać specyfikację dla papieru tłuszczoodpornego z nadrukiem, uwzględniającą rzeczywistą żywność.
Czym jest test KIT odporności na tłuszcz?
Test KIT to standardowa metoda laboratoryjna, która ocenia, jak dobrze powierzchnia papieru odpycha olej, z użyciem dwunastu ponumerowanych roztworów testowych o rosnącej agresywności. Wartością KIT jest numer najwyższego roztworu, który nie powoduje zaplamienia papieru w czasie badania. Metoda jest opublikowana jako TAPPI T559 oraz ISO 16532-2.
Metodę opracowano w przemyśle papierniczym do kontroli papierów z fluorochemicznymi środkami odpychającymi tłuszcz, które obniżają energię powierzchniową, dzięki czemu olej zbiera się w krople zamiast zwilżać arkusz. „KIT” odnosi się do zestawu roztworów testowych (ang. kit), nie jest akronimem. Ponieważ test jest szybki i wymaga niewiele sprzętu, stał się domyślną wartością odporności na tłuszcz w kartach technicznych papierów tłuszczoodpornych i odpornych na tłuszcz, także w dzisiejszych gatunkach bez fluoru.
Jak przebiega test KIT?
Kropla każdego roztworu testowego trafia na wykondycjonowaną próbkę papieru, pozostaje na niej przez około 15 sekund, jest ścierana, a następnie plama jest oceniana pod kątem ciemnienia. Operator przechodzi kolejne roztwory serii, aż któryś spowoduje niezaliczenie; ostatni zaliczony roztwór wyznacza wartość.
W skrócie:
- Próbki są przed badaniem kondycjonowane w znormalizowanej atmosferze (zwykle 23 °C i 50% wilgotności względnej), ponieważ wilgotność papieru wpływa na wyniki.
- Badanie zaczyna się od roztworu ze środka skali i przechodzi w górę lub w dół, zależnie od tego, czy roztwór został zaliczony.
- Każdą kroplę delikatnie nakłada się na powierzchnię próbki, pozostawia na określony czas, a następnie usuwa czystą chusteczką lub wacikiem.
- Zaliczenie oznacza brak ciemnienia papieru pod kroplą. Każde widoczne ciemnienie (olej zwilżył arkusz lub w niego wniknął) oznacza niezaliczenie.
- Bada się kilka próbek, a wynik podaje się jako najwyższy zaliczony roztwór, często z adnotacją, którą stronę badano.
Z czego składa się dwanaście roztworów KIT?
Roztwory to mieszaniny oleju rycynowego, toluenu i heptanu. Roztwór 1 to czysty olej rycynowy, gęsty i wolno zwilżający. Każdy wyższy numer zastępuje część oleju rycynowego większą ilością toluenu i heptanu, które mają niższe napięcie powierzchniowe i lepkość oraz znacznie łatwiej zwilżają papier.
| Roztwór KIT | Olej rycynowy (% obj.) | Toluen (% obj.) | n-heptan (% obj.) |
|---|---|---|---|
| 1 | 100 | 0 | 0 |
| 2 | 90 | 5 | 5 |
| 3 | 80 | 10 | 10 |
| 4 | 70 | 15 | 15 |
| 5 | 60 | 20 | 20 |
| 6 | 50 | 25 | 25 |
| 7 | 40 | 30 | 30 |
| 8 | 30 | 35 | 35 |
| 9 | 20 | 40 | 40 |
| 10 | 10 | 45 | 45 |
| 11 | 0 | 50 | 50 |
| 12 | 0 | 45 | 55 |
Proporcje roztworów podano zgodnie z metodą TAPPI; do każdego formalnego badania należy stosować aktualne wydanie TAPPI T559 lub ISO 16532-2.
Jak odczytywać wartość KIT?
Wyższa wartość oznacza lepszy wynik: papier z KIT 10 odpycha bardziej agresywną ciecz testową niż papier z KIT 5. Wartość 0 lub 1 oznacza, że powierzchnia papieru prawie nie odpycha oleju. Wartości z górnej połowy skali są typowe dla papierów sprzedawanych jako tłuszczoodporne lub odporne na tłuszcz do owijania.
Orientacyjna interpretacja (konwencje dostawców bywają różne, dlatego należy traktować ją jako wskazówkę, a nie normę):
| Zakres KIT | Co sugeruje | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| 0-2 | Niewielkie odpychanie oleju przez powierzchnię | Produkty suche, podkładki na tace, gdzie tłuszcz pojawia się incydentalnie |
| 3-5 | Umiarkowane odpychanie | Wypieki, ciastka, kanapki na zimno, lekkie zastosowania delikatesowe |
| 6-8 | Dobre odpychanie | Burgery, smażony kurczak, frytki w koszyczkach, spożywane krótko po podaniu |
| 9-12 | Wysokie odpychanie | Bardzo tłuste potrawy, fish and chips, dłuższy czas oczekiwania lub dostawy (z próbami z żywnością) |
Wartość KIT jest właściwością konkretnej strony papieru w określonych warunkach. Porównując karty techniczne, należy sprawdzić:
- którą stronę badano (stronę powlekaną, filcową czy sitową) i czy jest to strona mająca kontakt z żywnością w Państwa papierze do owijania;
- czy próbki były płaskie, czy zagięte;
- jaką atmosferę kondycjonowania zastosowano i ile próbek zbadano;
- czy podana liczba jest wartością typową, minimalną, czy wynikiem pojedynczej partii.
Czego test KIT nie pokazuje?
KIT mierzy, jak szybko ciecze o charakterze oleju zwilżają powierzchnię w temperaturze pokojowej w ciągu sekund. Nie mierzy, jak długo gorący tłuszcz przesiąka przez arkusz, jak bariera zachowuje się na zagięciu ani jak papier radzi sobie z parą i wodą. To właśnie te czynniki często decydują o tym, czy zawinięty burger zostawi plamy.
Główne luki i ich znaczenie dla papieru do owijania:
- Czas i temperatura: tłuszcze spożywcze w temperaturze podania są rzadsze niż w temperaturze pokojowej, a burger przebywa w papierze minuty, nie 15 sekund.
- Zagięcia i załamania: owijanie powoduje pękanie powłok i naprężenia włókien na linii zagięcia. Wartości KIT dla płaskiego arkusza mogą być wyraźnie wyższe niż odporność po zagięciu.
- Mechanizm: prawdziwy papier tłuszczoodporny opiera się olejowi dzięki gęstej strukturze o niewielkiej porowatości, a nie dzięki niskiej energii powierzchniowej. Dwa papiery o podobnej rzeczywistej odporności na przesiąkanie mogą mieć różne wartości KIT, a papier impregnowany powierzchniowo może uzyskać wysoki wynik KIT i mimo to z czasem przepuszczać olej.
- Woda: KIT nic nie mówi o parze, sosach ani kondensacji. Papier z wysoką wartością KIT może mimo to zmięknąć i osłabnąć po zwilżeniu.
- Mikrootwory: papier może przechodzić test kroplowy KIT w większości miejsc, a mimo to mieć pojedyncze ubytki, przez które tłuszcz przecieka.
Z tych względów KIT najlepiej stosować do wstępnej selekcji i kontroli powtarzalności partii, razem z poniższymi badaniami i próbą na rzeczywistej żywności.
Papier tłuszczoodporny a papier odporny na tłuszcz: na czym polega różnica?
W praktyce handlowej papier tłuszczoodporny (greaseproof) zawdzięcza odporność na olej samemu arkuszowi: silnie zmielonym, gęstym włóknom z minimalną ilością otwartych porów. Papier odporny na tłuszcz (grease-resistant) to zwykle lżejszy, bardziej otwarty arkusz, któremu odporność na olej nadaje powłoka lub impregnacja powierzchniowa. Żadna z tych nazw nie jest wynikiem badania i żadna nie gwarantuje wartości KIT.
Różnica ujawnia się właśnie w opisanych wyżej lukach. Strukturalny papier tłuszczoodporny zwykle zachowuje odporność na zagięciach i w czasie, ale może uzyskiwać niższy KIT, niż wskazywałaby jego rzeczywista skuteczność. Papier odporny na tłuszcz dzięki impregnacji powierzchniowej może uzyskać wysoki wynik KIT, a mimo to tracić odporność tam, gdzie zagięcie łamie powłokę. Niektórzy dostawcy używają też określenia „odporny na tłuszcz” dla każdego papieru z wartością KIT powyżej podanego minimum. Oba określenia należy traktować jako opisy, a w specyfikacji zapisać minimalną wartość KIT, kontrolę próbki zagiętej i próbę z żywnością. Różnice materiałowe omówiono w poradniku Papier tłuszczoodporny, do pieczenia i woskowany: porównanie.
Jakie inne badania tłuszczu i wody są stosowane?
Seria ISO 16532 obejmuje trzy metody badania odporności na tłuszcz: przepuszczalność (część 1), test odpychania powierzchniowego KIT (część 2) oraz test terpentynowy na ubytki (część 3). Chłonność wody mierzy się osobno testem Cobba, a wielu kupujących dodaje próbę z symulacją żywności.
| Badanie | Norma | Co mierzy | Znaczenie dla papieru do owijania |
|---|---|---|---|
| KIT (odpychanie powierzchniowe) | TAPPI T559, ISO 16532-2 | Najwyższy roztwór testowy, który nie zwilża powierzchni | Szybka selekcja; powtarzalność między partiami |
| Badanie przepuszczalności | ISO 16532-1 | Czy i jak szybko tłuszcz przenika przez arkusz w czasie | Bliższe rzeczywistym warunkom użytkowania |
| Test terpentynowy | ISO 16532-3 (także TAPPI T454) | Czas, po którym terpentyna przechodzi przez ubytki w papierach tłuszczoodpornych i glassine | Wykrywa mikrootwory i słabe miejsca w prawdziwym papierze tłuszczoodpornym |
| Chłonność wody metodą Cobba | ISO 535, TAPPI T441 | Gramy wody wchłoniętej na metr kwadratowy w określonym czasie (np. Cobb60 = 60 sekund) | Potrawy z sosem, parujące lub mokre; im niższa wartość, tym lepiej |
| Badanie próbek zagiętych | Stosowane z powyższymi metodami na zagiętych próbkach | Skuteczność bariery na liniach zagięć | Papier do owijania jest zawsze zginany |
| Próba z żywnością lub symulacją oleju | Metoda wewnętrzna lub uzgodniona | Plamienie na rzeczywistym produkcie w temperaturze podania, w rzeczywistym czasie przebywania w opakowaniu | Najbardziej miarodajny wynik dla sieci |
Jak odczytywać wartości Cobba
Wartość Cobba podaje się w g/m² wraz z czasem badania, na przykład „Cobb60: 20 g/m²”. Niższa liczba oznacza, że papier chłonie mniej wody. Papiery niepowlekane chłoną wodę szybko, natomiast powlekane papiery odporne na tłuszcz mogą osiągać znacznie niższe wartości. W przypadku papieru do burgerów narażonego na parę z bułki albo papieru do kebabu z sosem wymaganie dotyczące Cobba jest równie ważne jak wartość KIT. Gdy żywność jest bardzo mokra, może być potrzebny papier z powłoką dyspersyjną lub laminowany folią PE; opcje porównano w poradniku Powłoki barierowe w opakowaniach papierowych.
Czy wysoka wartość KIT oznacza obecność PFAS?
Nie. Wysokie wartości KIT dawniej wiązano z powłokami fluorochemicznymi, ale papiery tłuszczoodporne bez fluoru i powłoki barierowe osiągają dziś średnie i wysokie wartości KIT. KIT mierzy skuteczność, nie skład chemiczny, więc status „bez PFAS” trzeba potwierdzić osobno.
W UE rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR) ogranicza PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością od 12 sierpnia 2026 r., w tym próg 50 ppm dla wszystkich PFAS, łącznie z polimerowymi PFAS. W USA środki PFAS nadające odporność na tłuszcz nie są już sprzedawane do kontaktu z żywnością po ogłoszeniu FDA z 2024 r., a wiele stanów zakazuje celowo dodanych PFAS w opakowaniach do żywności. Obok wartości KIT warto poprosić o oświadczenie o braku celowo dodanych PFAS oraz o wyniki badania fluoru całkowitego. Przepisy i badania opisano w poradniku Opakowania do żywności bez PFAS.
Jak uwzględnić KIT w specyfikacji papieru do owijania?
Należy określić minimalną wartość KIT dla strony mającej kontakt z żywnością, podać metodę badania i to, czy dotyczy próbek płaskich, czy zagiętych, dodać limit Cobba, jeśli żywność jest mokra, oraz wymagać próby na rzeczywistym produkcie przed zatwierdzeniem nowego papieru. Następnie KIT służy jako rutynowa kontrola każdej dostawy.
Praktyczny blok specyfikacji dla papieru do owijania burgerów z nadrukiem może wyglądać tak:
| Parametr | Przykładowy zapis | Uwagi |
|---|---|---|
| Materiał | Papier tłuszczoodporny bez fluoru, biały | Lub powlekany papier odporny na tłuszcz, jeśli tak uzgodniono |
| Gramatura | 35 g/m² ± tolerancja dostawcy | Tolerancję należy potwierdzić w ofercie |
| Odporność na tłuszcz | KIT ≥ uzgodniona wartość, TAPPI T559 / ISO 16532-2, strona mająca kontakt z żywnością | Dodać „po zagięciu”, jeśli badano próbki zagięte |
| Chłonność wody | Cobb60 ≤ uzgodniona wartość, ISO 535 | Tylko tam, gdzie występuje mokra żywność lub para |
| Próba z żywnością | Brak widocznego przesiąknięcia po uzgodnionym czasie w temperaturze podania, produkt X | Określić produkt i czas przebywania w opakowaniu |
| PFAS | Brak celowo dodanych PFAS; zgodność z limitami PPWR, w tym 50 ppm dla wszystkich PFAS, łącznie z polimerowymi PFAS (UE) / próg stanowy (USA) | Potwierdzone raportem z badań; dane o fluorze całkowitym na żądanie |
| Dokumentacja | Deklaracja zgodności, raporty z badań dla każdej partii lub z uzgodnioną częstotliwością | Zob. poradnik o opakowaniach do kontaktu z żywnością |
Same wartości zależą od żywności, rodzaju papieru i praktyki badawczej dostawcy. Uzgadnia się je podczas przeglądu technicznego, a nie przepisuje ze specyfikacji innej sieci. Oczekiwania dotyczące dokumentacji dla materiałów do kontaktu z żywnością podsumowano w poradniku Zgodność opakowań mających kontakt z żywnością.
Prosta próba z żywnością we własnym zakresie
Krótka próba z rzeczywistą pozycją z menu odpowiada na pytanie, na które KIT nie odpowie: czy ten papier zaplami się lub zmięknie w Państwa warunkach pracy? Nie wymaga laboratorium, tylko stałych warunków.
- Zawinąć produkt dokładnie tak, jak zrobi to personel, stosując docelowy sposób zagięcia.
- Przetrzymać go w realistycznych warunkach: na okienku wydawczym, w torbie lub w pudełku do dostawy, przez najdłuższy realny czas.
- Rozwijać w ustalonych odstępach (na przykład po 5, 10 i 20 minutach) i fotografować wewnętrzną oraz zewnętrzną stronę papieru.
- Ocenić widoczne przesiąkanie na zewnętrznej stronie, rozmiękanie i rozrywanie na zagięciach.
- Powtórzyć dla każdego papieru kandydującego tego samego dnia, z tej samej partii żywności.
Wyniki należy porównać z wartościami KIT i Cobba. Jeśli najlepszy w próbie papier nie jest tym o najwyższym KIT, należy zaufać próbie. Wybór materiałów stojący za wynikami opisano w poradniku Papier tłuszczoodporny, do pieczenia, woskowany i delikatesowy: porównanie; o formatach toreb, w których pojawia się to samo pytanie, piszemy w poradniku Torebki spożywcze odporne na tłuszcz.
Kolejny krok
Zamawiając papier do owijania z nadrukiem, warto podać rodzaj żywności, czas przebywania produktu w opakowaniu oraz stosowane wartości KIT lub Cobba, a od dostawcy uzyskać informację o metodzie badania i o tym, którą stronę papieru badano. Pełne zestawienie wymagań dla papieru do owijania zawiera strona Papier tłuszczoodporny z nadrukiem; można też przesłać specyfikację do przeglądu technicznego.