Osoba odpowiedzialna za zgodność w grupie restauracji, porządkując wykaz opakowań, prędzej czy później natrafi na to pytanie: podkładka na tacę jest papierowa, nosi znak marki, leży na niej jedzenie i po posiłku trafia do kosza, więc czy jest opakowaniem, materiałem przeznaczonym do kontaktu z żywnością, czy żadnym z nich? Od odpowiedzi zależy, czy jej masa trafi do sprawozdania ROP, czy obowiązują limity PFAS i jakie dokumenty powinien dostarczyć dostawca. Ten poradnik pokazuje, jak podejść do tej kwestii w przypadku podkładek na tacę z nadrukiem w UE, Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA. Ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; własną sytuację, zależną od roli w łańcuchu dostaw, należy potwierdzić we właściwym organie lub w systemie zbiorowym.
Czy podkładki na tacę są prawnie opakowaniami?
Nie ma jednej odpowiedzi ani przepisu, który wymieniałby podkładki na tacę we wszystkich krajach. Definicje opakowania opierają się na funkcji i sposobie użycia. Podkładka, która zawiera, podaje lub prezentuje żywność w punkcie sprzedaży, bardziej przypomina opakowanie niż podkładka na stół sprzedawana osobno jako akcesorium. Ponieważ ocena może się różnić w zależności od kraju i systemu, operatorzy powinni odnotować, jak sklasyfikowali dany wyrób i dlaczego.
W UE rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR, weszło w życie 11 lutego 2025 r., co do zasady stosowane od 12 sierpnia 2026 r.) definiuje opakowanie według funkcji: jest to przedmiot służący do przechowywania, ochrony, obsługi, dostarczania lub prezentacji towarów. Załącznik I to orientacyjny wykaz przykładów dla przypadków granicznych. W przypadku kilku z nich status zależy od tego, czy przedmiot jest zaprojektowany i przeznaczony do napełniania w punkcie sprzedaży (papierowe torby na zakupy, jednorazowe talerze i kubki, torebki na kanapki) lub sprzedawany razem z produktem (papierowe podkładki pod ciasto sprzedawane z ciastem są opakowaniem, sprzedawane bez ciasta nie są). Załącznik I nie wymienia podkładek na tacę ani papierowych podkładek na stół, dlatego ich status wynika z definicji z art. 3 ust. 1 i z praktyki krajowej. Przed oparciem się na tym streszczeniu należy zapoznać się z aktualnym tekstem załącznika I w EUR-Lex.
| Zastosowanie podkładki | Prawdopodobna ocena | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Wykłada tacę, na której podaną żywność przenosi się do klienta | Może być traktowana jako opakowanie serwisowe | Podtrzymuje i prezentuje żywność sprzedawaną klientowi |
| Owija lub przekłada żywność w torebce albo pudełku (arkusz tłuszczoodporny) | Opakowanie | Zawiera i chroni produkt |
| Papierowa podkładka na stół, której nie dotyka żywność | Często nie jest opakowaniem | Chroni stół, nie towar; ocena zależy od systemu |
| Podkładka promocyjna sprzedawana lub dostarczana jako gadżet reklamowy | Często nie jest opakowaniem | Jej główną funkcją jest reklama lub dekoracja |
| Podkładka dostarczana do stołówki, na której żywność leży bezpośrednio | Możliwe, że opakowanie; w każdym razie materiał do kontaktu z żywnością | Kontakt z żywnością i prezentacja żywności |
Tabela pokazuje tendencje, nie rozstrzygnięcia. Jeżeli system lub organ publikuje katalog wyrobów, jego decyzja dotycząca podkładek na tacę ma pierwszeństwo przed ogólnym rozumowaniem.
Czy podkładki na tacę podlegają systemom ROP?
Jeżeli podkładka na tacę jest opakowaniem, odpowiedzialny podmiot musi zwykle zarejestrować się i wnieść opłatę zależną od masy i rodzaju materiału. Kto nim jest, zależy od kraju. W przypadku podkładek z nadrukiem za podmiot odpowiedzialny często uznaje się właściciela marki lub operatora, który dostarcza wyrób swoim klientom, a nie zagranicznego przetwórcę papieru.
- Niemcy: VerpackDG (Verpackungsrecht-Durchführungsgesetz) zastąpiła VerpackG od 12 sierpnia 2026 r. Dla opakowań podlegających obowiązkowi uczestnictwa w systemie wymagane są rejestracja w LUCID i udział w systemie dualnym, a obowiązki dotyczące opakowań serwisowych (Serviceverpackungen) łączy się z podmiotem, który je dostarcza. Według wytycznych ZSVR od 12 sierpnia 2026 r. nabywca opakowań serwisowych opatrzonych własną nazwą, logo lub marką jest traktowany jako producent i wytwórca, a wstępne licencjonowanie przez dostawcę wcześniejszego ogniwa jest możliwe tylko w wąskich wyjątkach na podstawie § 7 ust. 2; zagraniczny producent opakowań z cudzą marką nie może ich wstępnie licencjonować. ZSVR publikuje katalog wyrobów (Katalog) z decyzjami o uczestnictwie w systemie; należy sprawdzić, czy zawiera wpis dotyczący podkładek na tacę i podkładek na stół, i się do niego stosować. Zob. poradnik „Zgodność opakowań w Niemczech i Austrii”.
- Austria: obowiązuje rozporządzenie o opakowaniach (Verpackungsverordnung) oraz systemy zbiórki, takie jak ARA; zagraniczni producenci mogą ustanowić upoważnionego przedstawiciela, ale ocena wyrobów do serwowania wynika z tego samego pytania o klasyfikację.
- Holandia: odpowiedzialnością producentów zarządza Verpact (dawniej Afvalfonds Verpakkingen); zob. poradnik „Zgodność opakowań w Holandii”.
- Wielka Brytania: ROP dla opakowań (pEPR) obejmuje producentów powyżej progów obrotu i tonażu, a dla opakowań serwisowych obowiązują szczególne zasady; producent spoza Wielkiej Brytanii nie jest producentem w rozumieniu przepisów, natomiast brytyjski importer lub właściciel marki może nim być. Zob. poradnik „Przepisy o opakowaniach w Wielkiej Brytanii”.
- USA: stanowe ustawy o ROP dla opakowań (na przykład Kalifornia SB 54, Oregon, Kolorado) nakładają obowiązki na producentów, zazwyczaj właściciela marki, a definicje różnią się w zależności od stanu; zob. poradnik „Przepisy o opakowaniach gastronomicznych w USA”.
Obowiązki zależą od roli podmiotu i od progów, dlatego należy je potwierdzić w swoim systemie. Przegląd na poziomie UE znajduje się w poradniku „PPWR: co oznacza dla kupujących opakowania dla gastronomii i e-commerce”.
Czy podkładki na tacę z nadrukiem są materiałami do kontaktu z żywnością?
Tak, jeżeli żywność lub jej opakowanie może mieć kontakt z arkuszem. Wówczas podkładka musi spełniać prawo dotyczące kontaktu z żywnością niezależnie od tego, czy jest także opakowaniem. W UE ramy tworzą rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 (bezpieczeństwo, oznakowanie, identyfikowalność) oraz rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 (dobra praktyka produkcyjna, w tym zasady dotyczące farb drukarskich i przenoszenia farby, czyli set-off). Dla papieru i kartonu nie ma zharmonizowanego unijnego środka szczególnego, dlatego nabywcy zwykle oczekują deklaracji odwołującej się do rozporządzenia 1935/2004 i zalecenia BfR XXXVI.
W przypadku podkładek z nadrukiem istotne jest to, że zadrukowana strona jest często tą, która dotyka żywności. Różni się to od owijki, w której nadruk zwykle znajduje się na zewnętrznej stronie.
- Należy poprosić o deklarację zgodności obejmującą papier, farby i ewentualną powłokę
- Należy zapytać, czy farby nadają się do sposobu użycia podkładki i czy przenoszenie farby (set-off) jest kontrolowane
- W Niemczech od 1 stycznia 2027 r., po okresie przejściowym, obowiązuje rozporządzenie o farbach drukarskich (Druckfarbenverordnung)
- W USA papier mający kontakt z żywnością musi spełniać wymogi FDA, takie jak 21 CFR 176.170 dla żywności wodnej i tłustej oraz 176.180 dla żywności suchej, a użyte substancje muszą być dopuszczone
W Wielkiej Brytanii (Great Britain) obowiązują przejęte (assimilated) wersje unijnych rozporządzeń ramowych, a Irlandia Północna stosuje przepisy UE na mocy Windsor Framework. Szerszy obraz przedstawia poradnik „Zgodność opakowań do kontaktu z żywnością w UE, Wielkiej Brytanii i USA”.
Czy przepisy o PFAS dotyczą podkładek na tacę?
Jeżeli podkładka jest opakowaniem do kontaktu z żywnością lub papierem tłuszczoodpornym do kontaktu z żywnością, należy przyjąć, że przepisy o PFAS mają zastosowanie, i zamawiać ją jako wolną od fluoru. Od 12 sierpnia 2026 r. PPWR (art. 5 ust. 5) ogranicza PFAS w opakowaniach do kontaktu z żywnością: 25 ppb dla pojedynczego PFAS, 250 ppb dla sumy PFAS i 50 ppm dla wszystkich PFAS łącznie, w tym polimerowych PFAS, bez okresu na wyprzedaż zapasów. Kilka stanów USA również ogranicza PFAS w opakowaniach do żywności.
Praktyczne wskazówki:
- Jeżeli podkładka jest sklasyfikowana jako opakowanie, limity PFAS z PPWR obowiązują w UE bezpośrednio
- Jeżeli nie jest, nabywcy nadal powinni oczekiwać tego samego standardu bez fluoru, ponieważ bezpieczeństwo w kontakcie z żywnością i oczekiwania klientów nie zależą od klasyfikacji opakowania
- W USA FDA ogłosiła w lutym 2024 r., że środki zapewniające tłuszczoodporność na bazie PFAS nie są już sprzedawane do zastosowań w kontakcie z żywnością, a przepisy stanowe, takie jak w Kalifornii, Nowym Jorku i Maine, dotyczą opakowań do żywności
- W Wielkiej Brytanii (Great Britain) nie ma ograniczenia PFAS równoważnego z PPWR, ale klienci i sieci handlowe często i tak proszą o oświadczenia o braku PFAS
- Należy poprosić o deklarację PFAS oraz, w razie potrzeby, wyniki badań z akredytowanego laboratorium
Podkładki tłuszczoodporne z gęstej, mocno mielonej masy celulozowej mogą być odporne na tłuszcz bez chemii fluorowej. Należy zamawiać gatunki niezawierające fluoru; szczegóły opisuje poradnik „Opakowania spożywcze bez PFAS”, a podstawy pomiaru poradnik „Test KIT i klasy odporności na tłuszcz”.
Co jeszcze obowiązuje: oznakowanie, przydatność do recyklingu i oświadczenia?
Kilka obowiązków z PPWR dotyczy wyrobów uznanych za opakowania, a przepisy o oświadczeniach środowiskowych dotyczą każdego marketingu podkładek.
- Oznakowanie: zharmonizowana etykieta do sortowania ma obowiązywać od 12 sierpnia 2028 r. lub 24 miesiące po wejściu w życie aktu wykonawczego, zależnie od tego, która data jest późniejsza; akt wykonawczy nie został potwierdzony, więc termin pozostaje otwarty. Zob. poradnik „Wymogi PPWR dotyczące oznakowania”
- Przydatność do recyklingu: kryteria projektowania pod kątem recyklingu w PPWR mają zostać określone w 2028 r., a opakowania muszą osiągnąć klasę przydatności do recyklingu A, B lub C od 1 stycznia 2030 r.; zwykłe podkładki papierowe bez warstw z tworzywa zasadniczo należą do łatwiejszej grupy, ale znaczenie mają zabrudzenie żywnością i lokalne zasady zbiórki. Zob. poradnik „Klasy przydatności do recyklingu w PPWR”
- Udział tworzywa: podkładki papierowe powlekane PE lub laminowane zawierają tworzywo, co może rodzić pytania w świetle dyrektywy SUP i wpływa na przydatność do recyklingu według PPWR, dlatego papier bez powłoki jest prostszym rozwiązaniem tam, gdzie pozwala na to odporność na tłuszcz
- Oświadczenia: dyrektywa (UE) 2024/825 obowiązuje od 27 września 2026 r. i ogranicza ogólnikowe oświadczenia środowiskowe, takie jak „ekologiczny” czy „zielony”; w Wielkiej Brytanii (Great Britain) obowiązują CMA Green Claims Code i DMCC Act 2024. Na projektach graficznych podkładek należy unikać oświadczeń bez uzasadnienia; zob. poradnik „Opakowania nadające się do recyklingu, kompostowalne i biodegradowalne”
Jakich dokumentów żądać od dostawcy podkładek na tacę?
Należy poprosić o dokumenty odpowiadające przyjętej klasyfikacji wyrobu i przechowywać je razem z akceptacją projektu graficznego. Dostawca może przekazać dane o materiale i masie; odpowiedzialność prawna za rejestrację zwykle pozostaje po stronie nabywcy lub właściciela marki.
- Deklaracja zgodności dla kontaktu z żywnością (papier, farby, powłoki)
- Deklaracja PFAS lub braku fluoru i, jeśli jest wymagane, sprawozdanie z badań
- Skład materiałowy i masa arkusza, jako podstawa sprawozdawczości ROP
- Informacje o farbach i powłokach
- Potwierdzenie akceptacji próbki z nadrukiem
- Dla importerów: dokumenty celne i dokumenty pochodzenia, omówione w poradniku „Zakup opakowań z Turcji”
Do uporządkowania własnego wykazu można wykorzystać bezpłatną listę kontrolną zgodności z PPWR. Specyfikacje znajdą Państwo na stronie poświęconej podkładkom na tacę, a w sprawie dokumentacji mogą Państwo zapytać o dokumentację przy wycenie.