Soorten verpakkingspapier: kraft, MG, vetvrij papier, cupstock en liners

Soorten verpakkingspapier in één overzicht

In de praktijk vallen papiersoorten in vier families: kraftpapier voor tassen en zakken, dun barrièrepapier voor inwikkelpapier en voedselzakjes, karton voor bekers en vouwdozen, en papier voor golfkarton (liners en fluting). De tabel geeft per soort het gebruikelijke gewichtsbereik en de producten waarin ze meestal terechtkomt. De bereiken zijn indicatief; papierfabrieken hanteren eigen grammatuurstappen. Licht zijdepapier, gebruikt voor inwikkelen en servetten, vormt een aparte familie; de zijdepapiersoorten komen in een eigen gids aan bod.

Wat zijn de belangrijkste soorten kraftpapier?

Kraftpapier is elk papier van chemische pulp uit het kraftproces (sulfaatproces), waarbij de vezels lang en sterk blijven. Inkopers komen het meestal in drie vormen tegen: sackkraft, MF-kraftpapier en MG-kraftpapier, elk leverbaar in bruin (ongebleekt), wit (gebleekt) en met gerecycled materiaal.

De naam komt van het Duitse woord voor sterkte, en in Duitse specificaties ziet u Kraftpapier met het gewicht als Grammatur in g/m². Wat de subtypen onderscheidt, is de afwerking op de papiermachine en de hoeveelheid vezel in het vel.

Sackkraft

Sackkraft is gemaakt voor trekenergieabsorptie (TEA): het vermogen om te rekken en de klap van een val op te vangen zonder te scheuren. Rekbare kwaliteiten worden op de machine microgekreept, zodat ze enkele procenten kunnen uitrekken voordat ze breken. Ze zijn ook poreus, zodat gevulde cement- of meelzakken kunnen ontluchten. Voor bedrukte retailverpakkingen is sackkraft zelden nodig, maar het zet wel de maatstaf voor wat “sterk kraftpapier” betekent.

MF-kraftpapier (machine finished)

MF-kraftpapier heeft aan beide zijden dezelfde matte structuur. Het is het standaardpapier voor draagtassen met handvatten en SOS-zakken (self-opening square), doorgaans van circa 50-80 g/m² voor SOS-zakken en lichte afhaaltassen tot 120-150 g/m² voor zwaardere retailtassen. Het open oppervlak geeft een natuurlijke uitstraling, maar neemt inkt op, waardoor fijne rasters en kleine uitgespaarde tekst moeilijker scherp te houden zijn. Hoe u gewicht en belasting op elkaar afstemt, leest u in de gids over g/m² bij papieren tassen.

MG-kraftpapier (machine glazed, eenzijdig glad)

MG-papier wordt gedroogd tegen een grote, gepolijste, met stoom verwarmde cilinder (de Yankee-cilinder). De zijde die de cilinder raakt, wordt glad en glanzend; de andere zijde blijft ruw. MG-papieren zijn doorgaans dun, circa 25-60 g/m², en vormen de standaardbasis voor toonbankzakjes, sandwich- en broodzakjes en veel soorten inwikkelpapier. De gladde zijde drukt scherper dan MF-kraftpapier en geeft een iets betere barrière tegen vet en vocht, maar is op zichzelf niet vetvrij.

Bruin, wit en gerecycled kraftpapier

Ongebleekt (bruin) kraftpapier behoudt de ligninekleur van de pulp en is bij een gegeven gewicht doorgaans de sterkste optie. Gebleekt (wit) kraftpapier geeft een schonere drukbasis en helderdere kleuren, ten koste van wat sterkte en tegen een hogere prijs. Gerecycled kraftpapier bevat teruggewonnen vezels; de tint varieert meer van batch tot batch en de sterkte per gram is lager, daarom hebben gerecyclede tassen vaak een hogere grammatuur nodig. Voor de keuze bij tassen, inclusief hoe elke variant er bedrukt uitziet, zie bruin kraftpapier, wit kraftpapier of gerecycled papier. Voor afhaalbakken geldt dezelfde keuze bij karton: kraftkarton of wit karton voor afhaalbakken.

Vetvrij papier, vetbestendig papier en pergamijn: wat is het verschil?

Vetvrij papier weert vet omdat de vezels zo sterk gemalen zijn dat het vel dicht wordt met nauwelijks poriën. Vetbestendig papier ontleent zijn weerstand aan een coating of oppervlaktebehandeling op een gewoon basispapier. Pergamijn is vetvrij papier dat is supergekalanderd (geperst tussen gepolijste walsen) tot het glad en doorschijnend is.

Het onderscheid doet er om drie redenen toe. Ten eerste de prestaties: een dicht vetvrij vel houdt vet over de volledige dikte tegen, terwijl een gecoat papier afhankelijk is van een intacte coating, zodat vouwlijnen en kreuken zwakke plekken kunnen worden. Ten tweede recyclebaarheid en composteerbaarheid, die afhangen van wat is toegevoegd. Ten derde de chemie: van oudsher gebruikten sommige vetbestendige papieren behandelingen met fluorverbindingen (PFAS). In de EU beperkt Verordening (EU) 2025/40 (PPWR) PFAS in verpakkingen voor voedselcontact vanaf 12 augustus 2026, en verschillende Amerikaanse staten hebben eigen verboden; de gids over PFAS-vrije voedselverpakkingen behandelt grenswaarden en alternatieven. Vraagt u vetvrij of vetbestendig papier aan, vraag dan naar het niveau van vetbestendigheid (meestal als KIT-waarde, uitgelegd in KIT-test en vetbestendigheidswaarden) en naar bevestiging dat geen fluorverbindingen opzettelijk zijn toegevoegd.

In het Duits wordt vetvrij papier vaak aangeboden als Pergamentersatz of fettdichtes Papier. Het is niet hetzelfde als echt perkamentpapier of waspapier; die worden vergeleken in vetvrij papier, perkamentpapier, waspapier en delipapier. Barrièrecoatings op papier (PE, op waterbasis, PLA, was) komen apart aan bod in barrièrecoatings voor papieren verpakkingen.

Wat is cupstock en wat is het verschil met vouwdooskarton?

Cupstock (bekerkarton) is karton dat speciaal is gemaakt om tot bekers en ronde bakjes te worden gevormd. Het is doorgaans 170-350 g/m², gemaakt van verse vezels, massaverlijmd zodat vloeistof niet in de snijkanten trekt, en aan de binnenzijde (bij koude bekers aan beide zijden) gecoat met PE of een barrièrecoating op waterbasis.

Vouwdooskartons (FBB, SBS en WLC) zien er aan de oppervlakte vergelijkbaar uit, maar zijn niet ontworpen voor heatsealen, het vormen van de zijnaad of langdurig contact met hete vloeistof. Cupstock moet bovendien het omkrullen van de bodemrand en het rollen van de bekerrand verdragen, wat een goede vezelbinding vraagt. Enkelwandige warme bekers zitten doorgaans aan de zware kant van het bereik, koude bekers en ijsbekers lager. Dubbelwandige bekers combineren een binnenbeker van cupstock met een buitenhuls die van lichter karton kan zijn.

De binnenlaag is een aparte specificatie, los van het karton zelf: zie binnenlagen van papieren bekers: PE-coating, barrièrecoating op waterbasis of PLA-coating. Voor ronde voedselcontainers geldt dezelfde kartonfamilie; zie bedrukte papieren voedselcontainers.

Kiest u karton voor bedrukte vouwdozen voor retail in plaats van voor bekers, dan staat de vergelijking van vouwdooskarton, SBS-karton en duplexkarton in FBB, SBS en WLC. Kort samengevat: SBS is volledig gebleekte verse vezel, FBB heeft een middenlaag van mechanische pulp tussen buitenlagen van chemische pulp, en WLC is gerecycled met een witte toplaag.

Kraftliner of testliner: welke liner heeft u nodig?

Kraftliner is hoofdzakelijk gemaakt van verse kraftvezels en levert per gram een hogere berst- en stuikweerstand; testliner is hoofdzakelijk gemaakt van gerecyclede vezels, is goedkoper maar heeft meer gewicht nodig voor dezelfde sterkte. Voor een oppervlak met voedselcontact of een doos die onder vochtige omstandigheden moet stapelen wordt vaak kraftliner gespecificeerd; voor droog transport en e-commerce-dozen is testliner gebruikelijk.

Golfkarton is een sandwich van liners en fluting, in het Duits Wellpappe genoemd. De liners dragen de bedrukking en leveren het grootste deel van de buigstijfheid en berststerkte; de fluting zorgt voor dikte en stuikweerstand.

Pizzadozen zijn het klassieke voedselvoorbeeld: de binnenliner raakt een heet, vet product, dus de keuze tussen verse en gerecyclede liner beïnvloedt zowel de prestaties als de conformiteitsdocumentatie. De keuze van het golfprofiel voor die toepassing staat in E-golf of B-golf bij pizzadozen; voor e-commerce-dozen leggen golfkartonsoorten voor verzenddozen golven, ECT en berststerkte uit.

Fluting

Fluting (golfmedium) is het papier dat wordt verwarmd, bestoomd en tot golven gevormd. Semichemische fluting gebruikt verse loofhoutpulp en geeft stijvere golven en een betere indrukweerstand; gerecyclede fluting (in Duitse specificaties soms Wellenstoff genoemd) is het kostengedreven alternatief. Fluting wordt zelden bedrukt of gezien, maar bepaalt hoe goed een doos stapelt en hoe vlak het bedrukte oppervlak blijft.

g/m², dikte of bulk: welke waarde specificeert u?

Specificeer de grammatuur (g/m²) als hoofdwaarde: daarop stuurt de papierfabriek en daarop wordt papier verhandeld. Voeg de dikte (in µm) toe wanneer stijfheid, machinaal invoeren of het gevoel van de verpakking ertoe doet, omdat twee papieren met dezelfde g/m² 20% of meer in dikte kunnen verschillen.

• Grammatuur (g/m²) is de massa van één vierkante meter, gemeten volgens ISO 536. Ze bepaalt de materiaalkosten, omdat papier op gewicht wordt gekocht, en is de basis voor de rapportage van verpakkingsgewicht onder EPR-regelingen (uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, UPV).
• Dikte wordt meestal in micrometers (µm) uitgedrukt en gemeten volgens ISO 534. Karton wordt in de VS soms in points (duizendsten van een inch) opgegeven. De dikte beïnvloedt de stijfheid sterk: de buigstijfheid neemt grofweg toe met de derde macht van de dikte, waardoor een karton met meer volume bij hetzelfde gewicht veel stijver kan aanvoelen.
• Bulk is dikte gedeeld door grammatuur, uitgedrukt in cm³/g. Een karton met hoge bulk is dik voor zijn gewicht; een papier met lage bulk, zoals pergamijn, is dicht. Dichtheid is het omgekeerde van bulk.

Praktische gevolgen: met een karton met hoge bulk kunt u voor dezelfde stijfheid de g/m² verlagen en zo het materiaalgewicht beperken. Een dicht papier drukt doorgaans scherper en is vetbestendiger, maar voelt dunner aan. Controleer bij het vergelijken van offertes of beide leveranciers dezelfde grammatuur en, bij karton, een vergelijkbare dikte offreren; een lagere prijs voor karton met een lagere dikte is geen gelijkwaardig aanbod. De gids over kostenfactoren van verpakkingen behandelt het vergelijken van offertes uitgebreider.

Welke sterktetests zijn belangrijk voor verpakkingspapier?

Voor de meeste bedrukte verpakkingen bepalen vier tests de specificatie: treksterkte (hoeveel trek het papier verdraagt voor het breekt), scheurweerstand (hoe makkelijk een ingezette scheur doorloopt), berststerkte (weerstand tegen druk over het vel) en waterabsorptie (Cobb). Bij golfkarton komen kantstuik- en stuiktests erbij.

Papier is anisotroop. Vezels richten zich in de looprichting van het papier door de machine (machinerichting, MD), dus de treksterkte is hoger in MD en de scheurweerstand is meestal hoger in de dwarsrichting (CD). Gegevensbladen vermelden beide. Bij een draagtas loopt de handvatbelasting verticaal, dus de verwerker oriënteert het papier daarop; bij inwikkelpapier verschilt het vouwgedrag per richting. Geeft het gegevensblad van een leverancier slechts één waarde, vraag dan op welke richting die betrekking heeft.

Luchtvochtigheid weegt even zwaar als de soort. Papier wordt getest in standaardklimaat (23 °C, 50% relatieve luchtvochtigheid volgens ISO 187) en de sterkte daalt merkbaar zodra het papier vocht opneemt. Tassen of zakjes voor gekoelde of natte levensmiddelen, en dozen die in containers door verschillende klimaatzones worden verscheept, moet u met die marge in gedachten specificeren.

Verse of gerecyclede vezels: wat verandert er bij voedselcontact?

Verse vezels hebben een bekende herkomst en geven meer sterkte per gram; gerecyclede vezels verlagen de materiaalkosten en milieubelasting, maar kunnen resten uit hun vorige leven bevatten, waaronder minerale-oliekoolwaterstoffen (MOSH/MOAH) uit drukinkten. Voor direct voedselcontact specificeren veel inkopers verse vezels of eisen ze een functionele barrière wanneer gerecyclede vezels worden gebruikt.

In de EU bestaat geen geharmoniseerde maatregel specifiek voor papier en karton voor voedselcontact. De algemene kaderverordening, Verordening (EG) nr. 1935/2004, is van toepassing en de BfR-aanbeveling XXXVI (Duitsland) wordt breed gebruikt als praktische maatstaf; inkopers verwachten gewoonlijk een conformiteitsverklaring die naar beide verwijst. Er is op het moment van schrijven geen bindende EU-limiet voor minerale olie in verpakkingen, maar gerecyclede vezels en inkten op basis van minerale olie worden erkend als risicofactoren, en daarom stellen ketens en voedselmerken vaak eigen eisen. In de VS valt papier in contact met voedsel onder FDA-regels zoals 21 CFR 176.170 (waterige en vette levensmiddelen) en 176.180 (droge levensmiddelen).

Waar gerecycled gehalte wettelijk verplicht is, keert het beeld om. Het Californische SB 1053 verplicht bijvoorbeeld dat gerecyclede papieren draagtassen in winkels die onder de wet vallen het post-consumer gehalte op de tas vermelden en vanaf 1 januari 2028 minimaal 50% post-consumer gerecycled materiaal bevatten, dus een tasspecificatie daar moet dit omvatten. Tasregels per markt staan in regelgeving voor papieren tassen per markt, en het volledige overzicht van conformiteit staat in regelgeving voor voedselcontactverpakkingen in de EU, het VK en de VS. Voor vouwdozen legt minerale-oliebarrières en voedselveilige vouwdozen de barrièreopties uit.

Papiersoort afstemmen op het product

De meeste inkoopbeslissingen beginnen bij het product. Hieronder staat welke soort doorgaans bij welk product hoort. Het definitieve materiaal wordt altijd tijdens de technische beoordeling getoetst aan de daadwerkelijke inhoud, de vulmethode en de doelmarkt.

Meer details per product: bedrukte afhaaltassen, bedrukte afhaalbakken, vetbestendige voedselzakjes.

Hoe omschrijft u het papier in een specificatie?

Een papieromschrijving waarop een verwerker kan offreren zonder te gokken, bestaat uit zes onderdelen. Gebruik deze checklist bij het opstellen van een aanvraag en zie de gids over de offerteaanvraag (RFQ) voor de rest van de aanvraag.

• Naam van de soort: bijvoorbeeld “MG-kraftpapier”, “vetvrij papier”, “cupstock”, “kraftliner/testliner”.
• Grammatuur in g/m², met een acceptabele tolerantie als u die heeft, en bij karton de dikte.
• Kleur en vezel: bruin, wit of gerecycled; verse vezels wel of niet vereist; een eventueel wettelijk vereist minimum aan gerecycled gehalte in de bestemmingsmarkt.
• Functionele eisen: vetbestendigheid (KIT-niveau), waterbestendigheid (Cobb), binnenlaag of coating, sterktedoelen waar belasting ertoe doet.
• Voedselcontact: of het papier het voedsel direct raakt, het type voedsel (droog, vochtig, vet, heet) en de documentatie die u nodig heeft.
• Drukoppervlak: welke zijde wordt bedrukt en of kleurafstemming op een bruine ondergrond wordt verwacht (zie Pantone of CMYK in verpakkingen voor wat kraftpapier met kleur doet).

Weet u niet zeker welke soort past, beschrijf dan de inhoud, hoe de verpakking wordt gevuld en gebruikt en in welke markten ze wordt verkocht. 9 Packaging is een in Istanbul gevestigde fabrikant en exporteur van bedrukte verpakkingen voor zakelijke klanten, met ervaring in verpakkingen voor fastfood en keten-foodservice. Materiaaladvies maakt deel uit van de technische beoordeling bij de offerte. Stuur uw productgegevens en eventuele bestaande samples (in Vlaanderen: stalen) via onze contactpagina.

Verder lezen

• Woordenlijst verpakkingen: termen voor papier, karton, druk en regelgeving
• Woordenlijst verpakkingsmaterialen: papier, karton, golfkarton, folies en coatings

Rekent een leverancier papier af in Amerikaanse ponden in plaats van g/m², dan rekent de omrekentool voor papiergewicht per soort om, omdat de factor afhangt van het formaat van het basisvel.