Islak Mendil ve Tek Kullanımlık Plastik Kuralları: İşaretleme, GÜS ve Fon Katkı Payı

AB hukukunda ıslak mendiller tek kullanımlık plastik ürün sayılır mı?

Bir ıslak mendil; önceden ıslatılmış, kişisel bakım veya ev içi kullanıma yönelik ve tamamen ya da kısmen plastikten yapılmışsa (AB) 2019/904 sayılı Direktif kapsamında tek kullanımlık plastik üründür. Direktif, işaretleme ve üretici sorumluluğu eklerinde “ıslak mendiller, yani önceden ıslatılmış kişisel bakım ve ev bakımı mendilleri” ifadesine yer verir.

Kapsamı üç test belirler:

• Plastik. 3(1). madde plastiği, temel yapısal bileşen olarak işlev görebilen ve kimyasal olarak değiştirilmemiş doğal polimerler hariç tutulan bir polimer olarak tanımlar. Polyester, polipropilen ve diğer sentetik elyaflar plastiktir.
• Tek kullanımlık ve önceden ıslatılmış. Kuru mendil kapsam dışıdır; atılmak üzere tasarlanmış, önceden nemlendirilmiş mendil kapsamdadır.
• Kişisel bakım veya ev içi kullanım. Gerekçe bendi 12, kişisel bakım ve ev içi mendillerin kapsamda, endüstriyel mendillerin kapsam dışında olduğunu belirtir.

Komisyon'un Direktif kılavuzu (Bildirim 2021/C 216/01, 7 Haziran 2021'de yayımlanmıştır) örnekler verir. Plastik içeren mendil kapsamdadır. Polyester veya başka bir plastik içermeyen viskon ya da lyocell mendil kapsam dışıdır, çünkü bu rejenere selülozlar kimyasal olarak değiştirilmiş doğal polimer sayılmaz. Kılavuz bağlayıcı bir hukuki metin değildir, ancak makamlar ve işletmeler onu esas alır; üye devletin kendi yorumu farklı olabilir. Plastik içermeyen mendil elyafları Plastik İçermeyen Islak Mendil rehberinde anlatılmaktadır.

Restoranlarda verilen mendillerin çoğu, viskonu polyesterle harmanlayan spunlace dokunmamış kumaştır. Harman plastik içerir ve bu nedenle kapsamdadır. Mendil tedarikçinizden elyaf bileşimini yazılı olarak isteyin.

Restoranda verilen ıslak mendil kişisel bakım mendili midir?

Plastik içeriyorsa neredeyse kesin olarak evet. Komisyon kılavuzu, eller dahil cilt temizleme mendillerini kapsamdaki kişisel bakım mendilleri arasında sayar; el dezenfeksiyon mendilleri de uçak, havalimanı, tren veya diğer mekânlarda tüketicilere sunulduğunda kapsamdadır.

Kılavuz sınırı profesyonel kullanımda çizer: profesyonel kanallardan satılan tıbbi mendiller ile makine temizliği veya temizlik hizmetleri için endüstriyel mendiller kapsam dışıdır. Kılavuz ayrıca satın alma noktasının, dağıtım kanalının ve son kullanıcı tipinin de önemli olduğunu belirtir. Restoranın işletmeler arası kanaldan satın aldığı ama misafirlerine ellerini temizlemeleri için verdiği mendili profesyonel olmayan tüketiciler kullanır. Bir makam aksini söylemedikçe restoran, mendilin kapsamda olduğu yorumunu esas almalıdır.

Plastik içeren ıslak mendiller için hangi işaretleme gerekir?

Ambalajın ön veya üst yüzeyinde, piktogramla birlikte basılı bir “PLASTIC IN PRODUCT” işaretlemesi bulunmalıdır. Teknik tarif, 3 Temmuz 2021'den beri uygulanan (AB) 2020/2151 sayılı Uygulama Tüzüğü'nün Ek II'sindedir; işaretleme metni, ürünün piyasaya sürüldüğü her üye devletin resmi dilinde olmalıdır.

Ek II'deki temel kurallar:

• Ambalaj yüzey alanı 10 cm² veya daha büyük olan mendil ambalajlarına uygulanır. Yaygın restoran ölçülerindeki tüm saşeler bu değeri aşar.
• Ambalaj üzerine basılır; ambalaj talimata uygun açıldığında işaretleme yırtılmamalı veya okunamaz hale gelmemelidir.
• Dış ön veya üst yüzeyde, hangisi daha görünürse oraya yatay olarak yerleştirilir. Sığmıyorsa iki yüze yayılabilir veya 90 derece döndürülebilir.
• Yan yana duran eşit boyutlu kırmızı ve mavi kutudan ve altındaki “PLASTIC IN PRODUCT” yazılı siyah kutudan oluşur. Yükseklik/uzunluk oranı 1:2'dir.
• Yüzey alanı 65 cm²'nin altındaysa asgari boyut 1,4 x 2,8 cm'dir (3,92 cm²). Aksi halde yüzey alanının en az %6'sı kadar olmalıdır; zorunlu azami boyut 3 x 6 cm'dir.
• Metin büyük harfli Helvetica Bold, 5 ila 14 pt; gerçek boyutta en az 300 dpi; beyaz çerçeve; Ek'te belirtilen renkler (kırmızı C0 M90 Y60 K0, mavi C60 M0 Y0 K0, siyah K100).
• Ek dildeki metin işaretlemenin altına veya siyah kutunun içine yerleştirilir.

Dolayısıyla boyutu saşenin yüzey alanı belirler. Aşağıdaki değerler kuralı üç yaygın formata uygular ve ön yüzü yerleşim yüzeyi olarak alır:

Bu değerler Tüzük'ün aritmetik bir yorumudur. Baskı dosyası onaya çıkmadan önce yerleşim yüzeyini ve varsa kaynak ya da sırt kaynağı (fin) alanını uyum sorumlunuzla teyit edin. Yerleşimi işaretlemeye göre planlayın: küçük bir yüzeyde görünür bir pay tutar, arka yüze gizlenemez ve yırtma çizgisinden uzakta durmalıdır.

Satış birimi normalde saşe olduğundan işaretleme saşe üzerinde yer alır. Uygulama Tüzüğü işaretlenecek ambalajı satış ambalajı ve gruplanmış ambalaj olarak tanımlar (1. madde); bu nedenle tek birim olarak satılan çok saşeli paket veya teşhir kutusu da işaretleme gerektirebilir. Dış kolilerin pazarınızda nasıl ele alındığını yetkili makamla teyit edin. Almanya'da işaretleme yükümlülüğü, ıslak mendiller için Uygulama Tüzüğü'nün Ek II'sine atıf yapan Einwegkunststoffkennzeichnungsverordnung (EWKKennzV) ile uygulanır.

Islak mendillerde hangi üretici maliyetleri ve fon katkı payları geçerlidir?

Üye devletler, Direktif'in 8. maddesi uyarınca ıslak mendiller için genişletilmiş üretici sorumluluğu (GÜS) sistemi kurmak zorundadır. Üreticiler en azından farkındalık artırma, çevreye atılan atıkların temizlik maliyeti ile veri toplama ve raporlama maliyetini karşılar. Gıda kapları ve bardaklardan farklı olarak Direktif, üreticilerin mendiller için ayrı atık toplamayı finanse etmesini şart koşmaz.

17. madde, 8. maddenin uygulama tarihini 31 Aralık 2024 olarak belirlemiştir. Daha erken olan 5 Ocak 2023 tarihi yalnızca 4 Temmuz 2018'den önce kurulmuş sistemler ve tütün filtreleri için geçerlidir. Maliyetin nasıl hesaplandığı ve kimin ödediği ülkeye göre değişir; sistemler ulusaldır.

Restoran alıcılarının ilk karşılaştığı örnek Almanya'dır. Einwegkunststofffondsgesetz (EWKFondsG), Ek 1'de ıslak mendilleri (“Feuchttücher, das heißt getränkte Tücher für Körper- und Haushaltspflege”) Umweltbundesamt (UBA) tarafından yönetilen fona katkı payına tabi ürünler arasında sayar.

• Kim öder: ürünü Almanya pazarına ticari olarak ilk kez süren üretici veya ürünü yurt dışından doğrudan özel hanelere satan üretici. UBA, yabancı tedarikçilerin yetkili temsilci (Bevollmächtigter) atayabileceğini belirtir.
• Kayıt: UBA'nın DIVID sistemi üzerinden. UBA, kayıtsız üreticiler için satış yasağının 1 Ocak 2025'ten itibaren geçerli olduğunu belirtir.
• Tutar: katkı payı tutarları Einwegkunststofffondsverordnung (EWKFondsV) ile belirlenir. Ekim 2023'te yayımlanan yönetmelik ıslak mendilleri kilogram başına 0,061 EUR olarak listeler. Tutarlar revize edilebilir; güncel yönetmeliği kontrol edin.
• Dayanak: katkı payı, piyasaya sürülen ürünün kilogramı üzerinden, yalnızca plastik payı değil toplam ağırlığı esas alınarak hesaplanır. Mendiller için bu ağırlığın nasıl bildirildiği, özellikle losyonun ve saşenin sayılıp sayılmadığı UBA ile veya DIVID raporlama kılavuzunda teyit edilmelidir.

Ölçek için: adet başına varsayılan 5 g ile bir milyon mendil 5.000 kg eder; kilogram başına 0,061 EUR'da katkı payı yaklaşık 305 EUR'dur. Bu tutar restoran ölçeğindeki bir program için küçüktür; asıl iş kayıt ve raporlama yükümlülüğüdür. Misafire ücretsiz verilen bir mendilin Kanun anlamında piyasaya sürülen bir “Körper- und Haushaltspflege” ürünü olup olmadığı, bir görüş benimsenmeden önce UBA'ya veya bir uyum danışmanına sorulması gereken bir sorudur.

Hollanda, Avusturya ve diğer üye devletlerde mendillere ilişkin üretici sorumluluğu kuralları ulusal düzeyde belirlenir ve burada anlatılmamıştır; ambalaj tarafı için Almanya ve Avusturya'da Ambalaj Uyumu ile Hollanda'da Ambalaj Uyumu rehberlerine bakın ve ulusal tek kullanımlık plastik hükümlerini ilgili makamla teyit edin.

Birleşik Krallık'ta plastik içeren ıslak mendiller yasaklanıyor mu?

Evet. Birleşik Krallık'ın her ülkesi plastik içeren ıslak mendillerin satışını ve tedarikini yasaklayan düzenleme çıkarmıştır; başlangıç tarihleri farklıdır. Kısıtlama saşenin değil, mendilin kendisini hedefler.

İngiltere düzenlemeleri plastiği AB Direktifi ile aynı şekilde tanımlar. GOV.UK kılavuzuna göre toptancılar ve üreticiler plastik içeren mendilleri işletmelere, hayır kurumlarına ve kamu kurumlarına tedarik etmeyi sürdürebilir; ancak bu mendiller, kayıtlı eczaneler dışında, bireysel müşterilere tedarik edilemez veya satılamaz. Galler, işletmeler arası tedarikin etkilenmediğini ve yasağın tüketicilere tedarik için geçerli olduğunu belirtir. Uygulama ülkeye göre değişir: İngiltere'de yerel yönetimler, Kuzey İrlanda'da DAERA'nın yetkilendirdiği görevliler denetler; mahkûmiyet halinde para cezası uygulanır.

Ücretsiz tedarik de kapsamdadır. İngiltere düzenlemeleri tedariki “satış yoluyla olsun olmasın” şeklinde tanımlar; DAERA'nın Kuzey İrlanda kılavuzu da yasağın mendillerin satılması veya ücretsiz verilmesi halinde geçerli olduğunu belirtir. Kılavuzların hiçbiri restoran, otel veya havayolu şirketlerini ismen anmaz; ancak plastik içeren mendilleri müşterilerine veren bir restoran bunları bireysel müşterilere tedarik etmiş olur ve güvenli yorum, yasağın başlangıç tarihlerinden itibaren restoranı da kapsadığı yönündedir. Defra sorular için bir iletişim adresi yayımlar (wetwipes@defra.gov.uk). Elyaflar konusunda DAERA, plastik içermeyen mendilleri tipik olarak viskon, lyocell veya pamuktan yapılmış olarak tanımlar ve yasak kapsamında olmadıklarını belirtir; burada incelenen İngiltere GOV.UK kılavuzu viskonu ele almaz, bu nedenle başka bir yerde bu yoruma dayanmadan önce ilgili makama danışın.

Bu nedenle Birleşik Krallık genelinde yürütülecek bir program için plastik içermeyen mendil öne çıkar; Birleşik Krallık'ta kullanılacak saşeler basılmadan önce mendil elyafı netleştirilmelidir. Saşe tarafı için Yiyecek-İçecek ve Perakende Alıcıları için Birleşik Krallık Ambalaj Mevzuatı rehberine bakın.

Saşe de tek kullanımlık plastik kurallarına tabi mi?

Mendil kuralları kapsamında hayır. Saşe ambalajdır ve ambalaj olarak düzenlenir; buna, genel olarak 12 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanan (AB) 2025/40 sayılı AB Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) ve ulusal sistemler dahildir. Polimer katmanlı bir kağıt saşe, plastik içeriği ve geri dönüştürülebilirlik bakımından ayrı sorular doğurabilir.

Ambalaj tarafı için Yiyecek-İçecek ve E-ticaret Ambalaj Alıcıları için PPWR Rehberi ve PPWR Geri Dönüştürülebilirlik Sınıfları rehberlerine, bardak ve kap kurallarını da kapsayan daha geniş tek kullanımlık plastik tablosu için Gıda ile Temas Eden Ambalaj Uyumu ve Avrupa ve Birleşik Krallık'ta Karton Bardak Kuralları rehberlerine bakın.

Restoran nasıl karar vermelidir?

Soruları sırayla ele alın; her cevap bir sonrakini daraltır.

• Mendil elyaf bileşimini yazılı olarak alın. Polyester, polipropilen veya başka bir sentetik elyaf varsa mendil plastik içerir.
• Satış yapılacak pazarları listeleyin. AB üye devleti: saşe üzerinde yerel dilde işaretleme. Almanya: ayrıca kayıt ve fon katkı payı. Birleşik Krallık: yukarıdaki yasak tarihleri.
• Mendil plastik içeriyorsa ve saşe AB için ise baskı dosyasına işaretlemeyi, saşenizin gerektirdiği boyutta ve gereken her dilde ekleyin. Her dil pazarı için ayrı baskı dosyası kullanın.
• Başlangıç tarihlerinden itibaren Birleşik Krallık'ta hizmet veriyorsanız plastik içermeyen mendile geçişi planlayın veya tedarik durumunu makamla teyit edin.
• Kimin kayıt yaptıracağını, raporlayacağını ve ödeyeceğini belirleyin: marka sahibi, ithalatçı veya mendil tedarikçisi. Bu hukuki olduğu kadar sözleşmesel bir konudur.
• Saşe baskı dosyasını ve mendil spesifikasyonunu tek bir değişiklik kontrolü altında tutun; böylece elyaf değişikliği işaretlemenin gözden geçirilmesini tetikler.

9 Packaging saşe baskısını yapar. Mendili kimin tedarik edeceği ve pazarınızda kayıt ile raporlama yükümlülüklerini kimin üstleneceği fiyat teklifi aşamasında netleştirilir. Pazarlarınızı, mendil bileşimini ve saşe ölçüsünü iletişim sayfası üzerinden iletin; daha geniş spesifikasyon için Özel Baskılı Islak Mendil sayfasına bakın. Gıda ile temas ve tek kullanımlık plastik bağlamı için AB, Birleşik Krallık ve ABD'de Gıda ile Temas Eden Ambalaj Uyumu rehberini okuyun.